'Geef mij Rimbauds vergezichten'

Vervolg van pagina 1.


U was vast de enige 16-jarige in heel Philadelphia die Rimbaud las.

'In heel South Jersey waarschijnlijk. Ik wist niet dat Rimbaud zo'n levenslange liefde zou worden toen ik die bundel in een stalletje op straat vond. Zijn naam kende ik al wel. Ik had de schilder Modigliani bestudeerd, ik hield van zijn werk, en Modigliani citeerde vaak regels van Rimbaud. Ik wilde dus de dichter lezen van wie de schilder hield. Zo gaat het vaak: via de ene kunstenaar kom je bij de andere terecht.


'Ik las Rimbaud, en ben dat sindsdien blijven doen. Waar het hem in zit? Ik ben niet zo analytisch. Als ik een doek van Jackson Pollock zie, weet ik dat ik van Jackson Pollock houd, maar waarom? Vermoedelijk is het de zelfverzekerdheid van Rimbaud die me treft. Zo'n jonge man, die op zijn 21ste Une saison en enfer schrijft, met het zelfvertrouwen van de meester, en die de taal zo op scherp zet met zijn ongeëvenaarde heftige zinnen en vergezichten.'


Een voorbeeld voor u dus - met dit verschil dat Rimbaud op zijn 22ste al stopte met schrijven, een zwervend bestaan in Azië en Afrika leidde en wapenhandelaar werd.

'En toch geloof ik niet dat hij met schrijven is gestopt. Rimbaud heeft in latere jaren nog brieven geschreven, en in vele daarvan resoneert zijn poëzie. Je hebt mensen die Rimbaud alleen zien als de dichter van twee bundels, maar ik lees die brieven als geschreven door een dichter, hoe prozaïsch ze ook kunnen zijn. Als hij pijn heeft in Ethiopië, schrijft hij zinnen die zó uit Une saison en enfer lijken te komen. En vergeet niet: mensen die Rimbaud in Afrika hebben gezien, zeiden dat hij altijd aan het schrijven was. Maar hij heeft al zijn papieren achtergelaten toen hij in 1891 met een opgezwollen been naar Marseille terug kwam. Dus of hij echt is gestopt, waag ik te betwijfelen.'


Een andere mentor is de Beat-poet Gregory Corso. U citeert hem, als hij na het lezen van uw gedichten op zijn beurt Paul Valéry citeert: 'Dichters maken hun gedichten niet af, ze laten ze in de steek.' Is dat een bruikbaar advies geweest?

'Het is geen advies, het is een waarheid. Soms schrijf ik een gedicht dat gewoon in één keer goed loopt. Maar poëzie kan een kwelling zijn. Neem W. B. Yeats: die had drieëntwintig versies nodig voordat hij Leda en de Zwaan als voltooid kon beschouwen, niet eens zo'n lang gedicht. Dus die uitspraak van Valéry is niet een advies, maar meer een waarschuwing voor de marteling die je te wachten kan staan als je eenmaal met herschrijven gaat beginnen. Want zo is het ook: je moet een tekst kunnen loslaten, voordat je hem zelf weer vernietigt met al je correcties.'


Bij een bezoek aan Frankrijk in 1973 gaat u niet alleen naar Rimbauds graf in Charleville, maar ook naar dat van de zanger en dichter Jim Morrison. Een Franse dame roept u daar toe: 'Américaine! Waarom eren jullie jonge mensen jullie dichters niet?'

'Curieus hè. Wat kwam ik daar anders doen dan als Amerikaanse twintiger een dichter uit mijn vaderland eer bewijzen? Geen flauw idee mevrouw, antwoordde ik haar, ik weet het niet. Terwijl ik dacht: idioot. Ik heb natuurlijk wel énig idee wat die vrouw kan hebben bedoeld: er was bij het graf van Jim Morrison nog geen grafsteen, en er lagen overal vreemde amuletten, joints, gitaarplectrums, bloemblaadjes, halflege whiskyflessen. Een alternatief eerbetoon. Voor die vrouw was dat waarschijnlijk juist een ontwijding. Maar hoe we doden eren moet iedereen voor zichzelf weten.'


Mapplethorpe en u hadden een liefdesrelatie, totdat bleek dat hij homoseksueel was. De vriendschap bleef, en de waardering voor elkaars werk. Wat was de kern? Hij wilde iets maken zoals niemand dat eerder had gedaan - herkende u dat?

'Nee, dat was het niet. Hij wilde mensen betoveren en ook choqueren door ze iets te laten zien dat ze nog niet kenden. Ik wilde vooral iets moois maken, en was niet zo op iets nieuws uit. Robert wilde begrenzingen doorbreken. Ja, hij heeft me de bühne op gestuurd. Ik trad wel eens voor hem op, en zong dan eigen teksten, zonder daar zelf veel in te zien. Hij vond dat ik dat moest exploiteren, omdat het me zo natuurlijk af ging. Ik had geen angst om voor te lezen in het openbaar, dat was waar, of te zingen voor een publiek. Toen ik hem liet fotograferen, nam zijn werk een vlucht en was het gedaan met zijn - overigens mooie - tekeningen en collages.'


In Smiths korte prozabundel Woolgathering uit 1992, zojuist in een uitgebreide editie herdrukt, staat een prachtige herinnering aan haar overgrootmoeder Olive Hart. Een stoïcijnse vrouw die zwijgend en nors de handwas in de tobbe deed. Ik heb haar trekken geërfd, dacht Patti. Olive Hart kwam uit een familie van eenzame herders. Via overgrootmoeder heb ik een herdersziel, droomde Patti zelfs weg. En nog steeds als ze een kudde schapen op een heuvel, of een staf tussen de kastanjebladeren ziet, wordt ze 'getroffen door het verlangen om weer te zijn wat ik niet was'.


Hoewel: kun je een zangeres voor een volle zaal niet vergelijken met een herder?

'Dat ik over het publiek waak als een herder over de kudde? Dat zou een compliment zijn, dank u wel voor deze gedachte. Daar zal ik vanavond nog eens aan denken, onder het zingen.' Ze lacht, en neemt een slok van haar Spa-blauw. 'We moeten stoppen. Mijn stem, ziet u.' Ik geef Patti Smith een hand. 'Spreken we elkaar nog eens?', zegt ze. 'Tot dan!' En terwijl ik al bijna buiten sta, en zij naar het podium gaat voor de soundcheck, roept ze me terug: 'Je zou het misschien zo kunnen zeggen, dat ik de hónd van een herder ben, die de kudde bij elkaar probeert te houden.'


Patti Smith: Just Kids - de geschiedenis van een vriendschap.

Uit het Engels vertaald door Kathleen Rutten.


De Geus; 350 pagina's; € 19,99.


ISBN 978 90 445 2116 0.


Patti Smith: Woolgathering.

New Directions; 80 pagina's; € 21,99.


ISBN 978 0 8112 1944 0.


PATTI SMITH

1946 Patricia Lee Smith geboren op 30 december in Chicago


1967 bevalt en staat dochter af voor adoptie; ontmoet Robert Mapplethorpe, 'the artist of my life'


1975 eerste lp Horses (met Rimbaud-hommage)


1978 single Because The Night


1979 album Wave


1980 trouwt met gitarist Fred 'Sonic' Smith, ze krijgen twee kinderen


1988 single People Have The Power


1994 Fred Smith overlijdt


1998 Patti Smith Complete (songteksten)


2002 Land (verzamel-cd 1975-2002)


2005 dichtbundel Auguries of Innocence (vertaald in 2006, Tekenen van onschuld)


2007 cd Twelve


2010 boek Just Kids (winnaar National Book Award)


2011 schrijft voorwoord voor bundel Rimbaud-vertalingen: A Season in Hell and The Drunken Boat (uitgeverij New Directions)


2012 cd Banga


FAMEUZE ZINNEN VAN PATTI SMITH'S MUZE, ARTHUR RIMBAUD:

"Ik heb koorden gespannen van kerktoren tot kerktoren; bloemslingers van raam tot raam; gouden kettingen van ster tot ster, en ik dans."


Uit: Illuminations (1886), vertaald door Paul Claes in 1999.


"Het gaat erom het onbekende te bereiken door een ontregeling van alle zintuigen."


Uit: Brieven 1870-1875, vertaald door Paul Claes in 2002.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden