‘Geef mij macht, opdat ik de macht aan u kan teruggeven’

De Afghaanse presidentskandidaat dr. Abdullah Abdullah wil minder ongecontroleerde macht voor de Afghaanse president, een functie die hij hoopt te veroveren op Hamid Karzai.

Het gesprek met Dr. Abdullah, zoals Abdullah Abdullah (48) in Afghanistan steevast wordt genoemd, vindt plaats twee dagen na een manifestatie in de noordelijke stad Mazar-i-Sharif van de partijen Wahdat en Jumbish. Hun leiders, Muhammad Mohaqiq en Abdul Rashid Dostum, spraken daar (de laatste bij monde van een woordvoerder) hun steun uit voor president Karzai.

Elk van de twee mannen vertegenwoordigt een etnische bevolkingsgroep. Mohaqiq de sjiitische Hazara’s, Dostum de Oezbeken. Beide mannen deden in 2004 mee aan de presidentsverkiezingen en haalden toen respectievelijk 12 procent en 10 procent, grotendeels uit hun etnische achterban.

Hun steunverklaring voor Karzai lijkt een gevoelige klap te zijn voor Abdullah (opgeleid als arts, van gemengd Tadzjiekse en Pathaanse afkomst), die algemeen wordt beschouwd als de voornaamste tegenkandidaat van Karzai bij de presidentsverkiezingen van 20 augustus.

De krant Outlook schreef: ‘Het Noorden was altijd een bolwerk van Dr. Abdullah. Deze gebeurtenis verandert het hele scenario.’

‘Het verandert alleen de geloofwaardigheid van Outlook. De gewone mensen volgen in deze hun leiders niet. Zelfs de parlementariërs van Jumbish en Wahdat doen dat niet. Ik heb met ze gesproken, ze zeggen: aan de zorgen van de mensen is geen gehoor gegeven, we kunnen deze leiders niet vertrouwen. Met name de Hazara-provincies hebben nergens van geprofiteerd, als gevolg van corruptie en slecht bestuur. Het zal erg moeilijk zijn de mensen daar ervan te overtuigen dat ze hun leiders moeten volgen in hun keus voor Karzai.’

Maar veel etnische groepen stemmen toch bloksgewijs?

‘Als een Hazara-leider kandidaat staat, zoals vorige keer, of een Oezbeekse leider, dan wel. Maar als zij niet meedoen, kunnen de stemmen alle kanten op gaan.’

Kennelijk heeft Karzai een deal gesloten met Dostum en Mohaqiq. Heeft u dat ook geprobeerd? Heeft u met ze gepraat?

‘Dostum zit in Turkije. Maar Mohaqiq heb ik enige tijd geleden gesproken, ja. Het bouwen van coalities is onderdeel van het proces.’

Afghanen hebben schoon genoeg van de warlords. Wordt u, door uw verleden als naaste medewerker van de vermoorde mujahedinleider Ahmad Shah Massoud, niet te veel geassocieerd met het ‘warlordisme’?

‘Wat is een warlord?’

Iemand die zijn positie baseert op de macht van het geweer.

‘Dan zijn alle Afghanen warlords. Het is erg gemakkelijk iemand die term op te plakken. Waarom zou je iedereen die zich tegen de Russen en tegen de Taliban heeft verzet warlord noemen? Wie dat woord onachtzaam gebruikt, kwetst mensen die dat niet verdienen. De Amerikanen hebben geweren, jullie Nederlanders. Zijn jullie ook warlords?’

U heeft veel internationale ervaring, als minister van Buitenlandse Zaken (2002-2006) onder president Karzai, en eerder als buitenlandsecretaris van Massoud. Hoe ziet u de internationale betrokkenheid met Afghanistan? Hoe staat u tegenover de aanwezigheid van buitenlandse troepen?

‘Het moet leiden tot Afghanisering van het proces. Hopelijk zal Afghanistan op eigen benen kunnen staan. Zelf voor onze veiligheid zorgen, dat zou het doel moeten zijn. Wat niet betekent dat we geen steun van de Amerikanen en van jullie nodig hebben. Maar het streven moet zijn het aantal buitenlandse troepen te verminderen.’

Dat zegt u kort nadat het Amerikaanse leger, met extra troepen versterkt, in Helmand een groot offensief is begonnen.

‘Het tekent het falen van de huidige regering dat we na acht jaar nog steeds extra buitenlandse troepen nodig hebben. Helaas is Karzai er niet in geslaagd de aanwezigheid van de buitenlanders te gebruiken om de toestand in het land te stabiliseren.’

Is het niet ook de schuld van de Amerikanen? Onder Bush en Rumsfeld zijn jaren verknoeid. Inmiddels zien ze in dat het anders moet.

‘Geen twijfel dat beide partijen fouten hebben gemaakt, maar de schuld ligt vooral bij Karzai. Het Afghaanse leger had een veel grotere rol kunnen spelen.’

Wat vindt u van de ‘Dutch approach?’

‘De wat?’

De Dutch approach.

‘Nooit van gehoord.’

Karzai wil praten met de Taliban. U verwijt hem dat hij niet de randvoorwaarden van zulke gesprekken duidelijk maakt. Wat zouden uw randvoorwaarden zijn?

‘Eén: van Talibanisering kan volstrekt geen sprake zijn. Het principe van geweldloosheid staat voorop. Twee: de deur voor onderhandelingen staat open voor iedereen die op basis van dat principe wil praten. Als we degenen kunnen isoleren die vechten om het vechten, die oorlog voeren om de oorlog, die het land naar de vernieling helpen, dan zullen we steeds meer mensen aan onze zijde krijgen die nu aan de kant van de Taliban staan. Maar op dit moment groeien de rangen van de Taliban alleen maar, doordat de regering de mensen in de steek laat.’

Is niemand uitgesloten van gesprekken? Ook niet Mullah Omar, of de oorlogsmisdadiger Gulbuddin Hekmatyar?

‘Nu noemt u net twee mensen die volgens mij niet bepaald hier achter de deur staan te wachten tot ze mogen binnenkomen. Er zijn zo veel mensen die minder controversieel zijn dan deze twee.’

Wat is het grootste verschil tussen u en Karzai?

‘Ik geloof in people’s power, in regering door het volk, in participatie van onderop. Daarom ben ik voor invoering van een parlementair systeem, met een minister-president. Met bestuurders die verantwoording afleggen. Met gekozen burgemeesters en gouverneurs, in plaats van, zoals nu, een systeem waarin alle macht is gecentraliseerd. Mijn belangrijkste boodschap aan de mensen is: geef mij macht, opdat ik de macht aan u kan teruggeven.’

Dus president Abdullah zal minder macht hebben dan president Karzai?

‘Wel als je macht definieert als alles naar je toe trekken, eenzijdig alle beslissingen nemen. Maar niet als het je gaat om de macht van de mensen. Democratie is niet: één keer stemmen en daarna vijf jaar autocratie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden