Geef Brussel niet nog meer bevoegdheden

EUROCRISIS Om de fouten die zijn gemaakt in de monetaire unie te voorkomen, kan worden volstaan met specifieke maatregelen die geen verregaande overdracht van bevoegdheden aan Brussel inhouden.

President Van Rompuy is in opdracht van de Europese Raad bezig een 'Euro Masterplan' op te stellen om uit de crisis te komen. De reactie van premier Rutte is dat hij geen behoefte heeft aan 'institutionele vergezichten'. Deze bijziendheid is tekenend voor de Nederlandse politiek: over Europa hoef je niet na te denken. Het gevolg is dat de Nederlandse belangen niet goed worden behartigd en dat sluipenderwijs meer macht aan Brussel wordt overgedragen. Terecht maakt Wilders dan ook bezwaar tegen het 'dictaat uit Brussel'. Zijn analyse en oplossingen deugen echter niet.


De EU kent twee ernstige weeffouten. De eerste is een gebrek aan democratie en controle op de macht. De tweede betreft de economie van de monetaire unie. De eerste weeffout is mede het gevolg van de uitbreiding van de EU naar 27 lidstaten, die onevenredig veel macht geeft aan de grotere lidstaten. De burgers van de kleinere lidstaten hebben het gevoel dat zij de greep op de macht kwijt zijn. Dat gevoel is terecht en ligt ten grondslag aan het afwijzen van de Europese Grondwet in 2005. De oplossing is dat de democratische controle op Europese besluitvorming ook op Europees niveau plaatsvindt. Het Europees Parlement moet worden gekozen via Europese lijsten, zodat je een Europese socialistische, liberale of conservatieve lijst hebt. Als Nederlander kun je dan op een Duitse of Ierse lijsttrekker stemmen of op een Nederlander die op de lijst staat. Dat maakt Europa zichtbaarder en controleerbaar.


De tweede weeffout betreft de monetaire unie. De huidige problemen zijn het gevolg van ongezonde overheidsfinanciën, zoals in Griekenland en Portugal, of een onevenwichtige economie, zoals in Spanje en Ierland. Om die te voorkomen, kun je de Verenigde Staten van Europa instellen met verregaande overdracht van bevoegdheden aan Europa, maar de vraag is of dat nodig en wenselijk is. Toch dreigt het wel die kant op te gaan. Dat druist niet alleen in tegen de wil van de meerderheid van de bevolking, het staat ook op gespannen voet met het karakter van de EU. De Unie is een supranationaal verband van soevereine lidstaten: een combinatie van gemeenschappelijke regels die dwingend aan de lidstaten kunnen worden opgelegd en vrijheid voor de lidstaten naar eigen inzicht beleid te voeren.


Dit heeft tot nu toe uitstekend gewerkt. Voor sommige beleidsterreinen van gemeenschappelijk belang, bijvoorbeeld voedselveiligheid, kan Europa dwingend regels opleggen, de harde coördinatie. Voor andere beleidsterreinen, zoals de arbeidsmarkt, kan Europa aanbevelingen doen, die de lidstaten al of niet kunnen opvolgen, de zachte coördinatie. Dat geeft lidstaten de vrijheid een eigen economisch beleid te voeren. Wij hebben een centraal monetair beleid - gevoerd door de Europese Centrale Bank - en een decentraal economisch beleid. Velen beweren tegenwoordig dat een monetaire unie niet kan werken zonder 'politieke unie', maar als je dan vraagt om argumenten blijft het stil.


Het gevaar dreigt dat de neiging om de economie vanuit Brussel te besturen, doorslaat. Moeten wij willen dat Europa bepaalt hoe hoog het minimumloon in Nederland mag zijn? Of hoeveel vakantiedagen wij mogen hebben? Of hoe onze woningmarkt er uit moet zien? Europa heeft sinds kort vergaande bevoegdheid gekregen allerlei voorschriften op te leggen en met sancties af te dwingen. Als er nog meer bevoegdheden aan Brussel worden overgedragen, zal de afkeer van Europa nog meer toenemen en loopt het hele project op een fiasco uit.


De vraag is of het nodig is zo veel bevoegdheden over te dragen. Bij de instelling van de monetaire unie was de gedachte dat je het economisch beleid in hoofdzaak aan de soevereine lidstaten kon overlaten. De kapitaalmarkt zou voor discipline zorgen: bij minder gezonde overheidsfinanciën zou er een risico-opslag op de rente worden gevraagd, zodat er een signaal werd afgegeven de overheidsfinanciën te saneren.


Dit heeft niet gewerkt. Zo bleek dat de rente die Griekenland voor de crisis betaalde nauwelijks hoger was dan de rente op Duitse staatsleningen. Beleggers hebben daar een grote vergissing gemaakt. Ook is de zeepbel in de Spaanse onroerendgoedmarkt niet tijdig onderkend en zijn er te veel leningen aan Spaanse banken verstrekt.


Om deze fouten in de toekomst te voorkomen, kunnen mechanismen worden geïntroduceerd die de risicoperceptie van beleggers versterken, bijvoorbeeld door te bepalen dat een deel van de schuld als achtergestelde leningen moet worden uitgegeven. Beleggers zullen dan voorzichtiger zijn om te beleggen in een land met ongezonde overheidsfinanciën. Ook moet er Europees toezicht op de banken komen. Deze maatregelen houden geen vergaande overdracht van bevoegdheden in.


De centrale benadering waar nu voor wordt gekozen, werkt niet. Ze ontbeert niet alleen draagvlak bij de bevolking, maar is ook te star. Voor Nederland zou het verstandiger zijn het tekort geleidelijk te verlagen tot 3 procent in 2015, maar de Europese regels dwingen het tekort al in 2013 onder de 3 procent te brengen. Dat is slecht voor de Nederlandse én de Europese economie. De Kunduz-coalitie zegt stoer 'verantwoordelijkheid genomen' te hebben, maar beseft niet hoe schadelijk haar maatregelen zijn.


Het wordt voorgesteld alsof wij alleen de keuze hebben tussen twee kwaden: ofwel een volledige politieke unie ofwel chaos. Voor het eerste ontbreekt het politieke draagvlak, het past niet in het huidige karakter van de EU en het is onwenselijk gelet op het democratisch tekort. Het tweede is zonder meer onwenselijk.


Het is van groot belang te zoeken naar oplossingen binnen de decentrale benadering die de nu ontstane problemen in de toekomst voorkomen. Die oplossingen zijn er. Maar aan de bijziendheid van Rutte en andere politici hebben wij niets.


SAMMY VAN TUYLL


is voorzitter van de Liberaal Democraten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden