Column

Geef Ben Feringa zijn wetenschapsmiljard

Ben Feringa van de Rijksuniversiteit Groningen heeft deze week een Nobelprijs gewonnen, voor chemie. Hij is de bouwer, schrijf ik Maarten Keulemans na, van de 'kleinste fourwheeldrive op aarde'. Het voertuig is gebouwd van moleculen. De winnaar, op de voorpagina van de krant van donderdag glunderend geportretteerd te midden van zijn studenten, gebruikte zijn nieuwe status om direct meer geld te vragen voor wetenschap: 1 miljard euro, om precies te zijn.

Ben Feringa tijdens een persconferentie in de Rijksuniversiteit in Groningen.Beeld anp

Is dit een gevalletje: gelukkig heeft hij meer verstand van chemie? Of: wij van wc-eend adviseren wc-eend? Of een verstandig voorstel? Ik denk het laatste.

De Nederlandse wetenschap is - naast allerlei andere dingen - superefficiënt. De prestaties zijn goed terwijl het budget, internationaal vergeleken, modaal is. Per euro belastinggeld krijgt een mens nergens zoveel wetenschap als in Nederland. Dat er niet alleen stabiele middenmoot is maar ook echte wereldtop illustreert de Nobelprijs voor Feringa andermaal.

Gegeven deze uitgangspositie, kan een land redelijkerwijs twee dingen doen. Blij zijn met deze toestand en de zaak laten zoals-ie is. Of: verder stimuleren wat goed gaat.

Het klassieke argument voor 'houden zo' is dat wetenschap, zeker de fundamentele, een internationale aangelegenheid is. Feringa deelt zijn Nobelprijs ook met een Fransman en een Amerikaan. De resultaten van fundamenteel onderzoek zijn bovendien openbaar. Platte kostencalculatie leert dat het dan voordelig is om die andere landen de kosten te laten dragen van dat fundamentele onderzoek, en zelf alleen geld uit te geven aan het toepassen van de elders ontwikkelde kennis. Niet betalen, wel genieten. Gratis meerijden dus.

Het enige waarvoor een land moet zorgen, in deze redenering, is dat er lokaal mensen zijn die dat fundamentele onderzoek dat in andere landen wordt verricht op waarde kunnen schatten. 'Het is nu absoluut spielerei', zei de Delftse nanobioloog Cees Dekker over het werk van de kersverse Nobelprijswinnaar. Rationeel kan zijn: doe dat spelen lekker elders, als wij maar snappen wanneer het serieus wordt.

Wat zijn dan de argumenten om toch extra geld aan wetenschap te besteden? Die argumenten gaan niet over het minimaliseren van de lokale kosten, maar over het vergroten van de lokale baten. Kern van de zaak: de middelpuntzoekende kracht.

Wetenschap is mensenwerk en goede wetenschappers verkeren graag in de fysieke nabijheid van excellente wetenschappers. Gegeven de goede uitgangspositie van de Nederlandse wetenschap is het zonneklaar dat met extra geld makkelijk meer excellente wetenschappers naar Nederland kunnen worden gehaald. En: in hun kielzog dus kwalitatief beter jong wetenschapsvolk dat een proefschrift schrijft of postdoc is.

Dat mag zeker zijn, wat heeft de Nederlandse belastingbetaler eraan, naast het voorrecht natuurlijk om een bijdrage te mogen leveren aan de groei van de wetenschap? De baten bestaan uit extra economische groei op de wat langere termijn. Topwetenschap trekt bedrijvigheid aan.

Nu is het werk van Ben Feringa misschien nog spielerei. Maar laat Groningen nu eens het wereldwijde centrum zijn voor deze afdeling van de organische chemie. Waar zal dan de onderneming aankloppen die zich tot doel stelt te komen tot 'robotbacteriën die medicijnen bezorgen', wat blijkbaar een van de gedroomde toepassingen is. Waar zet die onderneming zijn eigen laboratorium op? Waar gaat die onderneming zijn personeel zoeken? En dan moeten ze nog opschieten ook, want dikke kans dat een van de postdocs zelf al een onderneming is begonnen. Topwetenschap creëert bedrijvigheid gericht op het nieuwe, op innovatie, op een betere toekomst.

Vergeleken met de tactiek gericht op 'lage kosten' is de tactiek gericht op 'hoge baten' wel riskanter. Misschien wordt het wel helemaal niks met die moleculaire machientjes - kan heel goed. Het is dus zaak de winstkansen te spreiden en ruim extra wetenschapsgeld uit te delen. Een miljard is een prima begin.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren? Stuur een e-mail naar frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden