Profiel

Gedumpt in Georgië, held in Oekraïne

De flamboyante Georgische ex-president pakt als gouverneur in de Oekraïense regio Odessa de corruptie aan. Hij richt zijn pijlen nu op de Oekraïense premier.

Micheïl Saakasjvili arriveert bij het stemlokaal van de regioverkiezingen in oktober.Beeld anp

In eigen land is de voormalige Georgische president Micheïl Saakasjvili niet meer welkom, maar in Oekraïne heeft hij een tweede politiek leven gekregen als gouverneur van de provincie Odessa. Vanuit de zuidelijke havenstad heeft Saakasjvili nu de oorlog verklaard aan de Oekraïense premier Arseni Jatsenjoek.

De Georgische ex-president beschuldigde Jatsenjoek er begin deze maand van dat hij Oekraïnes corrupte oligarchen de hand boven het hoofd houdt. Daardoor loopt de staat volgens Saakasjvili jaarlijks 4,5 miljard euro mis.

Jatsenjoek zou volgens Saakasjvili ook betrokken zijn bij een dubieuze transactie waarbij een chemisch bedrijf in Odessa, de Odessa Haven Fabriek (OPZ), ruim 80 miljoen euro zou hebben verloren. Medewerkers van de nieuwe aanklager in Odessa, ook een Georgiër, deden begin deze week een inval bij het bedrijf, waarbij ze allerlei documenten in beslag namen.

Saakasjvili vertelde op de Oekraiense televisie dat Jatsenjoek hem verscheidene malen had gebeld met de opdracht de huiszoeking af te blazen. 'Maar wij hebben die documenten meegenomen en wij zullen die onderzoeken. Wij gaan niet wachten op het Openbaar Ministerie, wij gaan het zelf doen', zei Saakasjvili strijdlustig.

Gouverneur

Saakasjvili werd in mei door president Petro Porosjenko benoemd tot gouverneur van Odessa om eens flink de bezem door de havenstad te halen. Opmerkelijk, want Odessa telt veel etnische Russen, terwijl Saakasjvili weinig van Rusland moet hebben.

Als president van Georgië maakte Saakasjvili, gesteund door zijn Nederlandse vrouw Sandra Roelofs, naam met een keiharde campagne om de corruptie uit te roeien. Hij liet corrupte ambtenaren en zakenlieden oppakken en ontsloeg vrijwel het complete politiekorps.

Zijn anticorruptie-campagne had veel succes, maar gaandeweg namen de klachten over zijn impulsieve en soms wat autoritaire optreden toe. Zijn populariteit kreeg in 2008 een flinke knauw na zijn roekeloze poging de opstandige regio Zuid-Ossetië met geweld weer onder controle van Tbilisi te brengen. Die operatie mondde uit in een oorlog met Rusland en het definitieve verlies van Zuid-Ossetië en Abchazië. In 2013 verliet hij het land, nadat een politieke vijand hem was opgevolgd als president.

Politieke comeback

In Georgië is de rol van Saakasjvili voorlopig uitgespeeld. De nieuwe machthebbers hebben hem aangeklaagd wegens machtsmisbruik en corruptie. Zo zou hij een paar maal op staatskosten zijn favoriete masseuse uit de Verenigde Staten hebben laten overkomen. Volgens Saakasjvili zijn de beschuldigingen tegen hem politiek gemotiveerd. Afgelopen week besloot zijn opvolger hem zijn paspoort te ontnemen, zodat een politieke comeback uitgesloten is.

Voorlopig moet Saakasjvili's politieke comeback zich dus afspelen in zijn nieuwe vaderland Oekraïne. De onstuimige ex-president lanceerde na zijn aantreden een offensief tegen de corruptie in Odessa en ontsloeg meteen een groot deel van het lokale politiekorps, dat volgens hem 'in feite een misdaadsyndicaat' was. Maar hij kwam al snel in botsing met een van de machtigste oligarchen van Oekraïne, Ihor Kolomojski. 'Als een hond zonder muilkorf iemand bijt, moeten we zowel de hond als - en dat is misschien nog wel belangrijker - zijn baasje straffen', brieste Kolomojski nadat Saakasjvili de monopoliepositie van zijn luchtvaartmaatschappij had aangepakt.

Met Saakasjvili's 'baasje' doelde Kolomojski op president Porosjenko, die de Georgiër nog uit zijn studententijd kent. De Oekraïense president hoopt met Saakasjvili de macht te breken van de oligarchen, die volgens sommige schattingen 85 procent van de Oekraïense economie in handen hebben. (Zelf hoort Porosjenko overigens ook tot de rijkste zakenlieden van Oekraïne.)

Corrupte zakenlieden

De invloed van de oligarchen is sinds de oorlog in het oosten van Oekraïne nog toegenomen doordat zij de vrijwilligersbataljons financieren die tegen de pro-Russische rebellen strijden. Kolomojski stuurde zelfs gewapende leden van zijn privé-militie naar een van zijn bedrijven, toen de regering daar de macht wilde overnemen. Dat was voor Porosjenko aanleiding hem meteen te ontslaan als gouverneur van Dnepropetrovsk.

Kolomojski staat boven aan het rijtje van corrupte zakenlieden die volgens Saakasjvili de staat oplichten. Liefst twee miljard euro zou zijn imperium nog schuldig zijn aan de fiscus. Maar de Georgische ex-president, die enorm populair blijkt bij het publiek, is er volgens sommigen vooral op uit Jatsenjoek ten val te brengen en hem op te volgen als premier. Saakasjvili laat geen gelegenheid voorbij gaan om de impopulaire premier (nog maar twee procent van de Oekraïners vertrouwt hem) zwart te maken.

De ruzie tussen de twee liep zo hoog op, dat Jatsenjoek Saakasjvili eerder deze week op een kabinetszitting een 'gastrolspeler'noemde en eiste dat hij zijn biezen pakt en het land verlaat. Maar Saakasjvili is niet van plan de strijd op te geven. Hij wees erop dat hij als Oekraïens burger dezelfde rechten heeft als Jatsenjoek. Het enige verschil is volgens Saakasjvili dat hijzelf 'Oekraïne niet heeft bestolen'.

Het is nog onduidelijk hoe de machtsstrijd zal aflopen. Maar als Saakasjvili inderdaad op Jatsenjoeks stoel terecht zou komen, zal dat de relaties met Rusland danig onder druk zetten en de pro-Russische rebellen aanmoedigen zich nog harder op te stellen.

'Ik haat Poetin', zei Saakasjvili onlangs tegen The Guardian. 'Ik ben in Oekraïne omdat dit míjn oorlog is, mijn levenslot wordt hier bepaald. We moeten hem stoppen.'

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden