Geduld met Erdogan raakt op: EU-lidmaatschap verder uit zicht

Het komt zelden voor, maar woensdag verwoordde het Europees Parlement exact wat lidstaten en Europese regeringsleiders in beslotenheid verzuchten: beëindig of bevries de onderhandelingen met Turkije over het EU-lidmaatschap. Mocht de Turkse president Erdogan daartoe zelf besluiten - waarmee hij regelmatig dreigt - dan wacht hem louter Europese vreugde. Ook tamelijk uitzonderlijk.

Honderden Turken werden woensdag opgepakt vanwege vermeende links met Fethullah Gülen, politiek opponent van Erogan. Beeld ap

Het Europees Parlement heeft het gehad met Erdogan. 'Laten we een eind maken aan de hypocrisie dat Turkije ooit lid van de EU zal worden', zei fractieleider Weber van de Europese christen-democraten, de grootste fractie in het Parlement. Dat de EU überhaupt de onderhandelingen met Ankara is gestart (in 2005), was volgens Weber al een historische vergissing. Dat Turkije onder Erdogan de laatste jaren afglijdt naar een dictatuur, maakt de noodzaak tot het rechtzetten van die historische fout alleen maar groter.

'Realistisch alternatief'

Vrijdag en zaterdag spreken de Europese ministers van Buitenlandse Zaken over Turkije waar een krappe meerderheid (51 procent) deze maand instemde met een grondwetswijziging die Erdogan ongekende macht geeft. Het parlement nam alvast een voorschot op het debat, aangemoedigd door Europees Commissaris Hahn (Uitbreiding). De Oostenrijker bepleitte eerder deze week een 'realistisch alternatief' voor het Turkse lidmaatschap maar werd binnen 24 uur door Commissievoorzitter Juncker teruggefloten.

De parlementariërs namen geen blad voor de mond. Na Weber zette ook de liberale leider Verhofstadt de oude Europese ambities van Turkije bij het oud vuil. Hij wil een associatieverdrag met Turkije, waarin uitbreiding van de bestaande douane-unie wordt gekoppeld aan eisen over het waarborgen van de rechtsstaat. Als 'cadeautje' kan daarbij de ruim 600 miljoen euro worden gebruikt die de EU nu jaarlijks beschikbaar heeft om Turkije rijp te maken voor de EU.

'Opschorting'

De sociaal-democraten en de Groenen keren Turkije niet definitief de rug toe, maar van voortzetting van de onderhandelingen (in de praktijk liggen die overigens stil) kan ook geen sprake zijn. 'Opschorting' was het advies van PvdA-Europarlementariër Piri en haar Groene collega Keller aan de lidstaten.

Erdogan deed zelf woensdag ook nog een duit in het zakje: in een interview met persbureau Reuters noemde hij de EU een onbetrouwbare partner waar de islamhaat hand over hand toeneemt. 'Als de EU niet oprecht handelt, moeten we een uitweg vinden. Waarom zouden we nog langer wachten? We praten al 54 jaar', aldus Erdogan, verwijzend naar het jaar (1963) waarin Turkije om het EU-lidmaatschap vroeg.

Minister Koenders en zijn EU-collega's zullen eind deze week voorzichtiger zijn. Hoezeer ze ook verafschuwen wat er in Turkije gebeurt, ze beseffen welke belangen op het spel staan. Turkije is onmisbaar als bondgenoot bij het indammen van de migratiestroom; in de strijd tegen terrorisme; in het front tegen het Syrische Assad-regime; en als NAVO-partner. Zo'n partner hard tegen het hoofd stoten heeft consequenties. 'Dat is de echte vraag die voorligt', zei de leider van de Europese Conservatieven: 'Is de EU bereid die consequenties te aanvaarden?'

Hahn vermeed woensdag het woord EU-lidmaatschap. 'Het is tijd voor een open en vriendelijke discussie met Turkije over onze toekomstige relatie', zei hij bij aanvang van het debat. Ter afsluiting riep hij iedereen op het hoofd koel te houden en te zoeken naar 'nieuwe overeenkomsten en constructies'. 'Hoe dan ook moeten we weg van de voor iedereen frustrerende status quo'.

In de wandelgangen wordt volop gespeculeerd over een EU-Turkijetop op 25 mei in Brussel met EU-president Tusk, Commissievoorzitter Juncker en Erdogan. 'Niet uitgesloten, maar nog niet bevestigd', laat Tusk weten.

Erodgans harde taal houdt aan: in een interview met persbureau Reuters noemde hij de EU een onbetrouwbare partner waar de islamhaat hand over hand toeneemt. Beeld afp

Nieuwe arrestatiegolf

Turkije heeft woensdag meer dan duizend mensen opgepakt op verdenking van het infiltreren van de politie. Het gaat om vermeende aanhangers van de beweging van de islamitische geestelijke Fethullah Gülen. Die wordt door Turkije gezien als het brein achter de mislukte couppoging vorig jaar zomer. Het land vaardigde ook nog eens meer dan 2.200 nieuwe arrestatiebevelen uit voor mensen die iets met de couppoging te maken zouden hebben. Ook 9.103 politiemensen werden op non-actief gezet.

Gülen verblijft in de VS en Ankara wil dat de Amerikanen hem uitleveren aan Turkije. De arrestatiegolf vond woensdag plaats in alle 81 provincies van het land. Er waren meer dan 8.500 politieagenten bij betrokken.

Turkije noemt de verdachten 'geheime imams' die bevelen zouden hebben gegeven aan hun handlangers binnen het politiekorps. Volgens minister van Binnenlandse Zaken Süleyman Soylu zouden de verdachten 'in het politiekorps zijn geïnfiltreerd en de politie hebben proberen te sturen van buitenaf door een alternatieve (politie-) structuur te vormen'. Sinds de couppoging in juli zijn ongeveer 47 duizend mensen gearresteerd, onder wie 10.700 politiemensen en 7.400 militairen, en verloren 120 duizend mensen hun baan. Onder hen leraren, wetenschappers, ambtenaren, advocaten en rechters. Internationaal is kritisch gereageerd op de nieuwe golf arrestaties van Gülen-aanhangers. Onder meer de Duitse regering heeft de actie veroordeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden