Geduld en techniek breken Weitsman

Evenals zesde prijswinnaar Kees Thijssen scoorde Rob Clerc in het toernooi om het wereldkampioenschap 22 punten uit 19 partijen. Hoewel het niet het allerbeste optreden uit Clercs lange WK-carrière betrof (dat blijft natuurlijk 'Abidjan 1996', waarin hij pas na barrage door Tsjizjov naar de tweede plaats werd verwezen), was het...

Clerc, die mét Georgiev, Tsjizjov en Thijssen tot het kwartet spelers behoorde dat ongeslagen bleef, won in Zwartsluis drie partijen: van Andall (1ste ronde), Erdenebileg (10de ronde) en Weitsman (15de ronde). Van die drie overwinningen moet de laatste het hoogst worden aangeslagen.

In die partij wist Clerc namelijk met behulp van een gave techniek (én een bewonderenswaardig geduld) het in de opening verkregen voordeel tot in het eindspel vast te houden. Toen de zwaar beproefde Weitsman ten slotte niet meer de juiste verdediging vond, boekte Clerc na bijna zes uur spelen een even kostbare als verdiende zege.

Het 4x4 linie-eindspel waarin onderstaand duel na 60 zetten uitmondt,is dermate fraai en inhoudrijk dat ik het op de slotdag voordroeg voor de zogeheten Springer Bokaal voor de mooiste eindspelwinst. Maar de jury besliste anders en bekroonde het eindspel van Tsjizjov tegen Bassirou Ba (zie de Volkskrant van 7 juni).

Clerc-Weitsman (WK 2003) 1.33-29 17-21 2.39-33 21-26 3.44-39 11-17 4.50-44 6-11 5.32-28 18-23 Met deze onverbloemde afbraakpoging is de toon gezet.

6.29x18 12x32 7.37x28 26x37 8.41x32 19-23 9.28x19 14x23 10.46-41 10-14 11.42-37 7-12 12.35-30 13-18 13.32-28 23x32 14.37x28 4-10 15.28-23 18x29 16.34x23 20-25 17.41-37 25x34 18.40x29 14-19 19.23x14 10x19 20.38-32 5-10 21.43-38 10-14 22.45-40 8-13 23.33-28 2-8 24.40-34 1-6 25.38-33 17-22 26.28x17 11x22 27.48-42 16-21 28.42-38 21-26 29.32-28 15-20 30.28x17 12x21 31.33-28 20-24 32.29x20 14x25 33.36-31 13-18 34.38-32 18-22 35.28x17 21x12 36.31-27 9-13 37.32-28 12-18 38.37-32 3-9 39.44-40 9-14 40.39-33 14-20 41.34-29 20-24 42.29x20 25x14 43.40-34 14-20 44.49-44 20-24 45.34-29! 24-30 46.47-42 30-35 47.42-37 8-12?!

Evenals twee zetten terug, toen 45... 6-11? en 46... 19-23 geforceerd zou hebben verloren, zag de 2x2 ruil 47... 19-24 en 48... 18-23 er levensgevaarlijk uit. Maar Weitsman zou ongetwijfeld voor 47... 6-11(!) hebben gekozen wanneer hij had gezien dat zwart na 48.28-22(!) 8-12 49.33-28 behalve 49... 11-16? of 49... 12-17? (in beide gevallen wint wit met 50.37-31! 26x37 51.32x41) óók 49... 26-31!! 50.37x26 12-17! = kan doen...

48.37-31 26x37 49.32x41 12-17 50.41-37 6-11(?) Veel beter is 50... 17-22! 51.28x17 19-23 52.29-24 23-29 =.

51.37-31! 11-16 52.31-26! 17-22 53.28x17 19-23 54.29-24 23-29 55.33-28 29x20 56.27-21!! 16x27 57.17-11 Zwart verkeert in ernstige moeilijkheden. Zijn grootste probleem is dat hij na 57... 13-19 58.11-7 geen tempo heeft om de 'plakker' 59.7-1 35-40! = in de stand te houden. En aan (57... 13-19 58.11-7) 58... 18-23? mag hij zich helemaal niet vergrijpen, omdat wit dan op twee manieren kan winnen:

A) 59.26-21!! gevolgd door 60.44-40!!, 61.7-2, 62.2x27 en 27-38-43-49 +.

B) 59.7-2 23x32 60.2x15 32-37 61.15-10! 27-32 62.10-5 32-38 63.5x46 35-40 64.44x35 38-43 65.46-28!! +.

57... 18-22(!) 58.28x17 27-32 59.11-7 32-38 60.7-1 38-42 61.17-11 Het resterende 4x4 eindspel ziet er veelbelovend uit voor wit. Met zijn dam controleert hij de vitale diagonaal 1/45, en de vrijpionnen op 11 en 26 lijken onstuitbaar. Bovendien heeft Clerc van een directe aanval op 44 niets te duchten, daar hij 61... 42-47 niet met 62.1-45? (62... 35-40!! 63.45x25 47-33 =) beantwoordt maar met 62.11-6!: 62... 47-33?? faalt dan op 26-21-17 +.

Toch is het nog lang geen gelopen race: 61... 20-24!!

Een sterke inlas, waarvan het belang nog veel groter is dan Weitsman -getuige diens volgende zet -zelf zal hebben vermoed.

62.11-6

Zie diagram 1

62... 42-48?

Maar dit is niet het juiste vervolg. Met het oog op tactische dreigingen tegen schijf 44, het enige kwetsbare punt in de witte stand, had zwart zich de mogelijkheid moeten voorbehouden op 47 te promoveren. Ik formuleer het zo en niet anders, omdat onmiddellijk 62... 42-47? ontoereikend was geweest. Wit had dan namelijk eerst 63.1-34!! gedaan, om pas na 63... 47-42/38 zijn dam naar het hoekveld te spelen: 64.34-45!! De clou van die schijnbaar onlogische manoeuvre komt aan het licht na 64... 24-30 65.44-39!!: doordat de zwarte dam 'los' staat, ondervindt wit -anders dan na meteen 63.1-45? 24-30! 64.44-39 het geval was geweest -geen hinder van 65... 30-34 enz.

Zwart had in de diagramstand dus 62... 24-30!! moeten doen. Er had dan kunnen volgen 63.1-45 42-47! (dreigt 64... 13-18 en 65... 35-40 =) en nu: 1) 64.6-1 47-33! (dit kan nu wél) en zowel na 65.50-45 35-40! als na 65.1-6 33x50 66.26-21 30-34/35-40! enz. is een puntendeling onvermijdelijk.

2) 64.44-39 30-34! 65.45x4 35-40 = (66.4-15 47-36!).

Met andere woorden: Weitsman had nog steeds remise in handen. Pas na de foutieve tekstzet is het evenwicht beslissend verbroken.

63.1-45 48-25 64.6-1 25-9 65.1-23?

De wens om, door een dam op 23 te plaatsen, de invloed van de vangstelling 13/D4 terug te dringen, is op zich begrijpelijk. Maar het tijdverlies dat met de overbezorgde tekstzet gepaard gaat (in vrijwel alle varianten zal de dam spoedig weer moeten wijken), is meer dan de witte stand in dit stadium kan verdragen.

Aangewezen was 65.45-50! 9-4 66.44-39! Na bijvoorbeeld 66... 4-15 67.1-7(!) 15-4 68.7-45(!) zou dan -maar ditmaal via een correcte zettenvolgorde -dezelfde (gewonnen!) stelling als in het partijverloop zijn ontstaan.

65... 9-4! 66.45-50 Er is niet beter. Eén enkel voorbeeldje slechts: 66.44-39 24-30! 67.23-34 (op 67.39-33 laat zwart

Zie diagram 1 67... 30-34! 68.45x29 4-15 69.23-37 13-19! en 70... 35-40 = volgen) 67... 35-40! 68.34x25 13-19!! (de inleiding tot een wonderbaarlijke ontsnapping) 69.45x14/5 4-22! met remise na 70.39-34 22-18 71.34-30 18-13.

66... 4-15?

Het is waar dat 66... 35-40? evenmin goed was wegens 67.44x35!, bijvoorbeeld 67... 4-15 68.50-39! + of 67... 24-30 68.35x24 4-15 69.23-37! +. Maar 66... 24-30!! had wel degelijk remise opgeleverd. Twee varianten ter illustratie: 1) 67.26-21 35-40!! (nu wél) 68.44x24 4-15! =.

2) 67.50-45 4-15! (nu pas) 68.23-1 15-33!, waarna er een (remise-) stelling uit de aantekening bij de 62ste zet is ontstaan.

Na het foutieve 66... 4-15 staat zwart opnieuw verloren, en ditmaal definitief: 67.23-45! 15-4 68.44-39!

In de herkansing formeert Clerc de (winst) stand waarnaar hij al eerder had kunnen streven. Door zélf met de vangstelling 39/D50 te werken, pareert hij de dreiging 68... 24-29 = en maakt hij indirect de weg voor schijf 26 vrij.

68... 4-15 69.26-21 15-4 70.21-16 4-9 71.16-11 9-25 72.39-33 25-9 Versnelt slechts het onafwendbare einde: ook na een vervolg als 72... 25-3 73.11-6/7 enz. was zwart kansloos geweest tegen de drie witte dammen.

73.45-18!

En zonder 73... 13x22 74.33-28 22x33 75.50x4 35-40 76.4-22 40-45 77.22-50 24-29 78.11-6/7 + af te wachten, gaf Weitsman het op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.