Geduld en nostalgie

De best bezochte Ajax-training van de laatste jaren was die van 9 september 2002, toen Jari Litmanen zijn rentree maakte....

'Vijftig euro als je mijn penalty pakt. Jij geeft mij tien euro als ik scoor. Take it or leave it, Joey.' Doelman Didulica denkt na. Het is immers wel Marco van Basten die de weddenschap aangaat. Jari Litmanen kijkt van dichtbij geamuseerd toe. John van 't Schip maant de Australiër tot een keuze. 'What's it gonna be.'

Didulica besluit akkoord te gaan. Een paar tellen later weet hij dat hij de verkeerde keuze heeft gemaakt. De bal verdwijnt feilloos in de hoek en Van Basten kraait het uit van plezier. 'Oké, nu jij Jari', gebiedt Ajax' meest prominente stagiair. Didulica stribbelt tegen. 'I'm going to be bankrupt.'

Het zijn de echte liefhebbers, die zich op deze dinsdag aan het eind van de training rond Litmanen hebben verzameld. Terwijl de kleine delegatie van het eerste elftal - aangevuld met spelers uit het tweede, omdat interlandverplichtingen de selectie aanzienlijk hebben uitgedund - de kleedkamers opzoekt, gaat het gezelschap rond Van Basten nog even door.

Als Didulica eindelijk een strafschop van Van Basten pakt, wordt hij opnieuw weggehoond door de voormalige topspits. 'We didn't make a bet. No money, no pressure. That's why you made the save.' Het is maar dat de Australiër het weet. Litmanen houdt niet van dit soort pesterige teksten. Koeltjes rondt hij af, om de bal vervolgens uit het doel te halen.

Een dag later staan ze tegenover elkaar, Litmanen en Van Basten. Een volleybalnet scheidt de twee grootheden, die hun naam nadrukkelijk verbonden aan succesperiodes van de Amsterdamse voetbalvereniging. De een in de jaren tachtig, de ander een decennium later. Anno 2003 staan zij samen op één veld. Geen toeschouwer die het ziet.

Van Basten klapt in de handen. 'Kom op, Jari.' Hij heeft er zin in. De onophoudelijke regenval kan het uitzicht op een partij voetvolley niet verpesten. Zijn trainingsjack gaat zelfs uit. En even later heeft de meester zijn leerling verslagen. Pontificaal laat Van Basten zich op zijn knieën vallen, de vuisten gebald als die van de overwinnaar.

Litmanen gniffelt. Waarom is Van Basten hier niet elke dag, zal hij denken. Al twee weken werkt hij buiten op het trainingsveld voor de Arena aan zijn herstel. Soms alleen, vaak in aanwezigheid van fysiotherapeut Van Dord. Pas als Van Basten buiten verschijnt, wordt het gezellig. 'Dit is het leukste onderdeel van het werk als stagiair. Ik heb ook het gevoel dat ik zo een nuttige bijdrage lever', zegt Van Basten.

Litmanen: 'Wij houden allebei van voetbal. Dat komt zó tot uiting.' Van Dord: 'Jari heeft een enorm respect voor Marco. En beiden erkennen ze elkaars kwaliteiten. Het voetvolley maakt onderdeel uit van Jari's herstelprogramma. Hij moet kort en snel reageren op situaties en Marco kan hem coachen. Natuurlijk weet hij zelf ook alles van revalideren, dus dat is van toegevoegde waarde.'

Het beeld van de ingetogen genietende Litmanen contrasteert hevig met zijn solitaire strijd om fit te worden, gedurende de andere dagen. 's Ochtends om kwart over negen meldt hij zich bij de Arena om zich te laten verzorgen. 's Avonds laat komt hij pas thuis. Zijn herstelprogramma is het enige dat telt. Interviews passen daar niet in.

Trainer Ronald Koeman waardeert de inzet en devotie waarmee Litmanen aan zijn herstel werkt, maar van hem mag het allemaal iets sneller. 'Op het trainingskamp in Portugal in de winterstop zou hij de groepstraining al hervatten. Het is nu april en nog steeds traint hij voor zichzelf. Dit is niet alleen een grote teleurstelling voor mij, maar voor iedereen.'

Het is donderdagochtend en de Fin heeft zojuist een persoonlijk succesje mogen vieren: hij heeft de warming-up met de groep mogen meedoen. 'Daar kan ik echt niet vrolijk van worden', zegt Koeman. 'Wat Litmanen betreft reken ik ook nergens meer op. Ik zie het wel. We hebben het tot nu toe ook aardig kunnen redden zonder hem.'

De hoofdcoach van Ajax is duidelijk 'not amused' met de lange afwezigheid van Litmanen, die op 15 december 2002 in de topper tegen PSV voor het laatst in actie kwam. Sinds zijn terugkeer bij Ajax heeft de 32-jarige Fin slechts in acht competitiewedstrijden meegespeeld. Alleen in de thuiswedstrijd tegen AZ, waarin hij twee keer scoorde, maakte Litmanen negentig minuten vol.

Acht competitiewedstrijden, is dat niet wat weinig én teleurstellend voor de speler die in september nog verwachtingsvol en vol trots werd gepresenteerd? 'Het is vreselijk jammer dat hij niet heeft kunnen brengen wat wij ervan hadden gehoopt', zegt technisch-directeur Leo Beenhakker. 'In de eerste plaats voor Jari zelf, maar ook voor Ajax.'

Eind april zullen ze met elkaar om de tafel gaan zitten voor het in de voetbalwereld zo geliefkoosde evaluatiemoment. 'Dan moeten we elkaar maar eens vertellen hoe we tegen de situatie aankijken. Jari is gehaald vanwege zijn routine en om tijdens trainingen de jongere spelers te helpen. Hij is geblesseerd geraakt, dus valt het hem niet kwalijk te nemen dat het daarvan nog niet is gekomen.'

Ook Litmanen baalt, al weigert hij commentaar te geven op zijn lange afwezigheid. Al zijn tijd wordt opgeslokt door behandelingen door fysiotherapeuten, oefeningen in het krachthonk en voorzichtige hersteltrainingen. Oud-hersteltrainer Bobby Haarms: 'Jari leeft als een monnik.'

Teammanager en vriend David Endt zou graag zien dat Litmanen 'zijn geest de ruimte geeft te ontspannen. Hij gaat soms te ver in het verwerken van het leed van zijn blessure. Dan gaat hij zo op in zijn eigen frustraties dat het bijna ongezond wordt. Dat Koeman overigens hardop baalt, geeft aan hoe hard hij Jari nodig heeft.'

Gerammel aan de poorten. Een Britse man van middelbare leeftijd kan zijn ogen niet geloven en informeert dus maar even voor de zekerheid. 'Is that Jari Litmanen', klinkt het haast vertwijfeld. Het is zaterdagochtend, op het verlaten trainingsveld voor de Arena, werkt de Fin in alle eenzaamheid een training af.

'I'm a Liverpool-fan, can I take a picture? That would be awesome for the guys back home', zegt de man enthousiast. Snel drukt hij af om zich vervolgens te spoeden naar een nabij gelegen sportveld, waar de Amsterdam Admirals hun open dag houden.

Litmanen loopt door. Nog een rondje, nog een sprint, nog wat rekoefeningen. De anderhalf uur durende sessie wordt beëindigd met wat schieten op doel.

Bij het verlaten van het veld volgt zijn vertrouwde one-liner: 'het gaat steeds beter'. Maar 'steeds beter' is nog altijd niet goed genoeg. De medische staf legt uit. Van Dord: 'Toen hij overkwam van Liverpool had Jari al een lichte blessure. Daarnaast bood zijn conditionele ondergrond geen echt goede basis. Jari zit nu op 90 à 95 procent. Maar vergis je niet; die laatste procenten kunnen behoorlijk veel tijd vergen.'

Looptrainer Laszlo Jambor: 'De blessure is genezen, maar Jari kan nog een terugslag krijgen, al verwacht ik dat niet. Wij kunnen niet zeggen: dán is hij klaar. Blessures aan de achillespees zijn moeilijk te beoordelen. Ook voor ons is het afwachten wanneer hij de groepstraining kan hervatten.'

Pas dan is het tijd om wat te zeggen, vindt Litmanen. 'Ik moet fit worden. Praten heeft geen zin. Ik richt me alleen op de volgende dag. Verleden en toekomst tellen niet. Ik wil weer laten zien wat ik kan en niet vertellen over de dingen, die zijn geweest.'

Dinsdag wacht de kwartfinale van de Champions League tegen AC Milan. De koppeling maakte nostalgische gevoelens los bij de achterban. Milan roept herinneringen op aan het seizoen 1994-'95: winst van de Champions League, de karatetrap van Van Gaal, het late doelpunt van Kluivert in de finale, het eerbetoon van het Milanese publiek aan Rijkaard in Triëst.

Litmanen, droogjes: 'Milan is gewoon een grote naam en een mooie tegenstander voor in een kwartfinale. Ik kreeg er geen bijzonder gevoel van toen ik de loting hoorde. Ik ben het verleden allang vergeten. Dát was 1995, nu is het 2003. Ik loop te lang rond met een onnodige blessure. Dát houdt me bezig.'

Het zijn de woorden van een getergde voetballer, die niet wil worden herinnerd aan hoogtepunten van weleer en zeker niet wil filosoferen over zijn inbreng bij Ajax, sinds zijn terugkeer op 9 september 2002. Op die dag werd hij als de verloren zoon omarmd door supporters, die zijn terugkeer aangrepen voor een massaal welkom. Vuurwerk, spandoeken en gezang begeleidden zijn eerste balcontacten.

Nu wordt hij af en toe opgewacht door een fan. Een foto, een handtekening, veel tijd is hij er niet mee kwijt. Snel rent hij naar boven. Voor nóg een behandeling, nóg een krachttraining.

Bij Ajax durft niemand het woord 'terugkeer' in de mond te nemen. Koeman: 'Zullen we het onderwerp maar even laten rusten?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden