Gedreven door ideeën en complotten

Zo plotseling als Martin Bosma ergens opdook, zo plotseling was hij vaak ook weer weg voordat hij zich bij de PVV aansloot....

Ook Gij, Bertus? Het is donderdag 4 juni, rond middernacht, de avond van de Europese verkiezingen. Bertus Hendriks, de gepensioneerde Midden-Oostenkenner van de Wereldomroep, is zojuist komen binnen lopen bij de Partij voor de Vrijheid in een Haags café. Heeft Hendriks zich ook al tot de PVV bekeerd?

‘Nee, ik was in de buurt en dacht: ik kom even kijken’, zegt Hendriks. ‘Ik maak me grote zorgen over de opmars van deze beweging.’ Hendriks heeft nog een reden om langs te komen. Hij kent Martin Bosma en diens vrouw van de Wereldomroep. De twee leerden elkaar daar kennen. ‘Ik wil even vragen of het wel goed met ze gaat’, zegt Hendriks, fronsend kijkend naar de feestende PVV’ers.

Wel, met Bosma en zijn vrouw gaat het goed. Na een loopbaan in de journalistiek heeft Bosma zich ontwikkeld tot volbloed politicus. Hij treedt niet veel op de voorgrond, maar geldt in Den Haag als de man naast Geert Wilders.

Ook zijn vrouw heeft de journalistiek verlaten. Na haar baan bij de Wereldomroep werkte ze voor Trouw en volgde ze een opleiding voor scenarioschrijver bij de Scriptschool. Zij werkt freelance en is ‘storyliner’ van enkele soaps.

Martin Bosma (44) is PVV-Kamerlid sinds 30 november 2006. Meteen na Wilders’ vertrek uit de VVD-fractie, in september 2004, solliciteerde Bosma bij wat toen nog de Groep-Wilders heette en wat sinds februari 2006 de Partij voor de Vrijheid is. Hij werd aangenomen als ‘politiek secretaris’. Behalve de bekende thema’s was voor Bosma een overweging dat Nederland een ‘eenpartijstaat’ is, zoals politicoloog Daudt dat heeft genoemd.

Nu voert Bosma voor de PVV in de Kamer het woord over cultuur, onderwijs en omroep. Met name op de publieke omroep is hij zeer gebeten: te links, te geldverkwistend en, zoals hij vorige week rondmailde, bezig ‘de geesten rijp te maken voor de islamisering’.

Bosma is tevens fractiesecretaris ofwel ‘chief whip’, zoals hij dat zelf noemt. Hij bewaakt de fractiediscipline en schrijft opinieartikelen, afgelopen zaterdag nog in deze krant. Hij schrijft ook mee aan de stukken van Geert Wilders; soms signeren ze samen. Wilders wacht een proces over zijn meningen. Dat lijkt de mannen evenwel niet te deren. Zeker niet op verkiezingsavond. Bosma’s sireneachtige ‘woewoewoe’ klinkt geregeld boven het gejuich uit als weer een plaats voor de PVV gevallen blijkt.

‘Leuke anekdotes zijn er over mij niet te vertellen’, schrijft Bosma op zijn site. ‘Ik ben niet zo’n opvallend type.’ Bij navraag blijkt dat nogal mee te vallen. Bosma, afkomstig uit Noord-Holland, studeerde in de tweede helft van de jaren tachtig politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij woonde in de Jordaan en verkeerde in een links en artistiek milieu. Maar zijn kennissen van toen hebben Bosma nooit als links ingeschat – eerder een sociaal-liberaal, een vrolijke VVD’er, zeggen ze.

Anita van der Stap, jaargenoot: ‘Martin houdt veel van muziek en kan echt heel goed dansen. Hij is bijzonder ad rem en heeft veel humor. Hij had leuke vrienden, ze noemden zich de jongens uit Noord. Een aantal van hen was afkomstig uit Amsterdam-Noord en de groep kenmerkte zich doordat ze allemaal wat arbeideristischer waren dan de andere studenten toen. Een deel van die groep is nog steeds bij elkaar, ze gaan bijvoorbeeld elk jaar naar Oerol.’

Haar zus Gerdy, die ook korte tijd met Bosma omging: ‘Hij was een graag geziene gast op mijn feestjes, want hij is alles behalve een zuurpruim. Hij is een intellectueel met een volkse inborst. Hij deed alles, zei alles en had heel veel talent en energie. Nadat ik in Harlem had gewoond, zocht hij contact vanwege zijn fascinatie voor New York.’

Bosma combineerde zijn studie met journalistiek werk en ambieerde een loopbaan in die richting. In zijn studententijd schreef hij voor De Zaanlander, herinnert studiegenoot Ronald Spanier zich. ‘Hij maakte zich sterk om een bronzen beeld van Slavomir Miletiç, De Houtwerker, naar Zaandam te halen, wat later ook gelukt is. Daar schreef hij over. We kwamen regelmatig bij Miletic op diens woonboot in het IJ. Bosma leek altijd een beetje opgejaagd. Zo iemand die als je met hem spreekt, steeds een punt over je schouder ziet waar ook nog iets te beleven valt.’

Vanaf begin jaren negentig tot enkele jaren geleden werkte Bosma voor Hoeksteen Live. Dat is een programma op Salto, een gesubsidieerde Amsterdamse omroep die diversiteit hoog in het vaandel heeft. Paul Enkelaar deed er camerawerk. ‘Ik vond Martin een beetje een weirdo. Maar hij kan heel goed interviewen en kende iedereen. Hij was heel fanatiek met zijn werk.’

Zijn liefde voor de Verenigde Staten zet Bosma in de jaren negentig om in daden. Hij werkt er onder meer voor CNN en RTL. Hij is een klein jaar de producent van Max Westerman in New York. Westerman: ‘Een enthousiaste jongen met veel ideeën. Vanwege zijn Amerikagekte zou ik hem nooit bij een anti-immigratiepartij als de PVV hebben ingeschat. Amerika is dankzij immigratie het belangrijkste land van de wereld geworden.’

Westerman heeft Bosma er vorig jaar over geïnterviewd in Westermans Nieuwe Wereld. Daarin zegt Bosma dat immigranten naar de VS komen met ‘de duidelijke wil om te amerikaniseren’. Westerman: ‘We kwamen er niet echt uit. Wat ik wel kan plaatsen, is zijn oppositie tegen de publieke omroep. Die wortelt ongetwijfeld in zijn Amerikaanse ervaring, waar alle grote zenders commerciëlen zijn.’

Zo plotseling als Bosma ergens opduikt, zo plotseling is hij vaak ook weer vertrokken. In 2002 is hij betrokken bij de doorstart van het in problemen geraakte Colorful Radio. Mediaondernemer Erik de Vlieger brengt de zender onder in zijn Nederlandse Radio Groep en laat hem beheren door Bosma en Rico de Keijzer, die nu met Jongerenlab actief is in de marketing.

In het door Anita van der Stap geschreven boek Een wereldzaak. Over succesvol ondernemen in een multiculturele samenleving (2003) zegt Bosma dat Colorful ‘geen allochtonenzender’ moet zijn, maar wel ‘jong, hip en multiculti’. Volgens De Keijzer zijn deze teksten niet oprecht. ‘Het was wel degelijk een allochtonenzender; Martin had er geen enkele match mee. Hij zat er alleen omdat het zijn droom was een FM-frequentie te verwerven. Hij wilde een eigen nieuwszender.’

Oud-Kamerlid Marja Wagenaar (PvdA) herinnert zich hoe hij daarvoor lobbyde. ‘Uit onvrede over het verlenen van frequenties aan internationale partijen, verstuurde Bosma brieven met teksten als ‘eigen volk eerst’. Dan ben je niet geneigd iemand voor een serieus gesprek uit te nodigen.’ Bosma ontkent dat hij dit gedaan heeft.

Anita van der Stap denkt dat Bosma in Hilversum had kunnen doorbreken. ‘Ik ben ervan overtuigd dat hij dat zelf ook wel gedacht heeft.’ Antropologe Gerdy van der Stap hoort in stamcafé De Pels dat Bosma bij Wilders in dienst is getreden en diens teksten schrijft. Hun vriendschap heeft zij dan al jaren tevoren opgezegd.

‘Als ik het over mijn onderzoek naar rapmuziek had, sprak hij altijd spottend over ‘die negers’. Dat kon ik wel hebben, hij is nou eenmaal recalcitrant. Wel viel het mij op dat hij maar doorging met grappen over buitenlanders en verbetener werd. Ik heb hem een paar keer gewaarschuwd en toen het contact verbroken. Toen ik hoorde over zijn steun aan Wilders, was ik blij dat ik dat heb gedaan.’

Tegen directeur Rudolf Buurma van Salto zegt Bosma dat de moord op Theo van Gogh doorslaggevend is geweest. ‘Ik was natuurlijk verrast door deze stap en heb hem ernaar gevraagd’, zegt Buurma. ‘Hij is altijd Amsterdammer gebleven en liep op die ochtend van 2 november 2004 letterlijk tegen die gruweldaad op. Dat heeft zijn denkbeelden verscherpt.’

De grootste politieke held van Martin Bosma is Jacques de Kadt (1897-1988). Ook ooit journalist en daarna Kamerlid. Op zijn persoonlijk site legt Bosma uit waarom: De Kadt had ‘een sociaal hart’ en nam ‘de verdediging van onze vrijheid’ uiterst serieus. De conservatieve socialist De Kadt bestreed het fascisme en het communisme, zoals de PVV zegt te strijden tegen de fascistische ideologie die islam heet.

De Kadt-kenner Ronald Havenaar: ‘Ik zou zo’n verwijzing vooral niet te chic maken. Jacques de Kadt is een inspiratiebron voor vogels van diverse pluimage. Dat zegt iets over de rijkdom van zijn denken. De Kadt zat op de uiterste rechtervleugel van de PvdA. Zijn geestverwanten hebben DS’70 opgericht. Zo moet je hem politiek gezien plaatsen.’

De PVV als het nieuwe DS’70? Totdat het over moslims gaat, stelt Boris van der Ham (D66) vast. Bosma is een goed Kamerlid, zegt hij. Beiden waren lid van de commissie-Dijsselbloem die de onderwijsvernieuwingen onderzocht. ‘Hij is grondig, belezen en rationeel. Prima vent. Maar zodra de islam in beeld komt, verdwijnt de ratio en krijg je een boekenkast aan samenzweringstheorieën over je heen.’

Op Tweede Pinksterdag leek het fout te gaan. Op de eerste openbare bijeenkomst van de PVV, in het Rotterdamse Ahoy, wist Bosma precies hoe te handelen met ‘de rode neuzen’ in Hilversum. Hij zou die ‘afhakken’: ‘Ooh, ik zie Clairy Polak al liggen.’ Was dit geen antisemitisme, zoals columnisten vermoedden? Niet waarschijnlijk. Bosma is een groot vriend van Israël, dat hij vaak bezocht. Hij wil geen tweestatenoplossing. Op 10 februari voerde hij het woord op een debat in de Rode Hoed in Amsterdam ter gelegenheid van de Israëlische verkiezingen, georganiseerd door Israëlcentrum CIDI. CIDI-directeur Ronny Naftaniel: ‘Hij heeft een radicalere koers dan wij. Israël voor de Israëliërs, daar komt het op neer.’

Hoe laat de ontwikkeling van Bosma zich verklaren? Stephan Sanders, ook student politicologie aan de UvA in de jaren tachtig, schreef vorig jaar in NRC Handelsblad over dat tijdperk: ‘Het overheersende gevoel dat me bijstaat was dat van krenking. Je had je middelbare school afgemaakt, je was begonnen met een studie, maar het was zo overduidelijk dat de maatschappij niet op jou zat te wachten.’ Kan dat het zijn, krenking? Gerdy van der Stap: ‘Martin had altijd een scherp oog voor die generatie vóór ons, de babyboomers die elkaar de baantjes hebben toegespeeld en alles hebben binnen geharkt, dat is zeker waar.’

Tegelijkertijd, stelt iedereen vast, doet Bosma in capaciteiten niet onder voor menig bewindsman. Het tegenstrijdige is nu dat hij met zijn anti-elitaire koers over twee jaar minister van Cultuur kan zijn. Voor de PVV, dat wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden