Gedonder om de 'n' in 24 woorden

Tien jaar geleden ging de Nederlandse taal op de schop: hondehok werd hondenhok. In 2006, zo heeft de Taalunie besloten, is het tijd voor weer enkele veranderingen....

Van onze verslaggever Bart Jungmann

Kattekruid wordt kattenkruid, een eskimo wordt een Eskimo, een jood blijft een jood in de context van zijn geloof, maar wordt een Jood als hij wordt aangesproken op zijn etnische afkomst. 'Hiermee is het voor veel mensen pijnlijke onderscheid tussen een Palestijn en een jood opgelost', schrijft de Nederlandse Taalunie.

Taal is een levend organisme, zo wordt wel beweerd, en dat zullen we weten ook. Tien jaar geleden was het huis te klein toen de tussen-n een regel werd in het nieuwe Groene Boekje, de spelbijbel. Hondehok werd hondenhok, alsof er in elk huishouden sprake was van een kennel. En wie kon het verschil uitleggen tussen ruggespraak en ruggengraat of wiegelied en wiegendood ?

Met ingang van 2006, zo maakte de Taalunie maandag bekend, zal de derde uitzonderingscategorie op de hoofdregel voor de 'n'

worden geschrapt. Deze zinsconstructie, letterlijk overgenomen van de taalcommissarissen, maakt wel duidelijk welk abstract niveau van regelzucht hier bereikt wordt. In het spellingbesluit van tien jaar geleden heette deze uitzonderingscategorie 'samenstellingen met een dierennaam als eerste die als geheel een plant aanduiden'. Omdat die uitzondering nu wordt teruggedraaid, zal kattekruid volgend jaar kattenkruid zijn en paardebloem wordt paardenbloem.

Peter Smulders, directeur van het Genootschap Onze Taal moet er een beetje van zuchten. 'Het gaat om een categorie van 24 woorden. 98 Procent van de 'n' blijft onveranderd. En daarvoor wordt alles weer overhoop gehaald. Vind je het gek dat mensen de handdoek in de ring gooien, dat ze gewoon hun eigen gevoel voor spelling volgen, fout of niet.'

Jannine Beeken is als coördinator van de werkgroep spelling verantwoordelijk voor het schrappen van de derde uitzonderingscategorie. Ze verdedigt zich juist met het argument dat de gebruikers van de taal, wij allemaal dus, hiermee gediend zijn. De revolutie van 1995 is opengesteld voor discussie en de 'paardebloemuitzondering' werd niet begrepen. 'Zelfs biologen zagen de logica niet. Vervolgens stel je vast wat de impact is en het gaat slechts om 24 woorden, dus dan schrap je die uitzondering.'

Smulders vindt dat de laatst afgesproken spelling, geslaagd of niet, gewoon een tijdje buiten schot had moeten blijven. 'Engels en Frans zijn al eeuwenlang praktisch onveranderd gebleven. Oude teksten zijn nog goed leesbaar. Kom daar in het Nederlands eens om.' Hij troost zich met de gedachte dat deze aanpassingen marginaal zijn. Naast de -n-wordt het gebruik van de hoofdletter aangepast (kelt wordt Kelt als geo-etnische aanduiding) en ingeburgerd Engels wordt zo logisch mogelijk gespeld (online in plaats van on line).

Dat de woordenlijst om de tien jaar aan de eisen des tijds wordt aangepast, kan Smulders slechts toejuichen. Tsunami, i-bankieren en sms'en verdienen een plek in het Groene Boekje. Vraagtekens zet hij alleen bij de entree van 500 Surinaamse woorden. 'Op zich zijn woorden als handknie een verrijking van onze taalschat, maar de reden kan toch alleen maar zijn dat Suriname is toegetreden tot de Nederlandse Taalunie.'

Beeken noemt de Surinaamse bijdrage 'een eerste vingeroefening'. Maar er is volgens haar wel goed gekeken naar de woorden die de toets der kritiek konden doorstaan. De geslaagde woorden zijn van onweersproken spelling en hun waarde is dezelfde als die van het Vlaams idioom. Een woord als schoonbroer is in ons taalgebied ingeruild voor het woord zwager, maar is in feite een gaaf exemplaar van oud-Nederlands.

Tot de instinkers voor het Groot Dictee der Nederlandse Taal van 2006 rekent Beeken de nieuwe spelling van procédé.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden