Gedistingeerd, discreet

In haar jeugd werd ze 'Tandenstoker' genoemd, nu is ze de mooiste grootmoeder ter wereld. Koningin-moeder van de cinema. Sophia Loren wordt op 66-jarige leeftijd nog steeds overal geëerd, de komende weken met een retrospectief in het Filmmuseum....

In de Verenigde Staten had je - we spreken veertig, vijftig jaar geleden - MM, Marilyn Monroe, en in Frankrijk BB, Brigitte Bardot. In Italië was er CC, Claudia Cardinale, maar de strijd daar ging toch vooral tussen Gina Lollobrigida en Sophia Loren. Toen de laatste in 1957 werd voorgesteld aan Cary Grant, zei deze: 'Hoe maakt u het, juffrouw Lolloloren, of is het Lorenigida?'

Nog mooi dat hij zeer goed bevriend werd met La Loren en haar zelfs op zijn knieën ten huwelijk vroeg. Vergeefs, want Sophia trouwde met de man die haar ontdekte en 22 jaar ouder was: Carlo Ponti. En hem bleef ze naar eigen zeggen trouw, ondanks de lange lijst van mannen met wie ze al of niet een affaire had: John F. Kennedy, Peter Sellers, Omar Shariff, Gig Young en Marcello Mastroianni. Luidruchtige kandidaat Frank Sinatra wees ze nadrukkelijk af, toen zij er achter kwam dat The Voice haar op de set van The Pride and the Passion 'hielp' met Engels, door haar allerlei schunnige teksten uit het hoofd te laten leren. En Marlon Brando had ook geen kans meer toen hij haar tijdens de opnamen van The Countess from Hong Kong na een liefdesscène had toevoegde: 'Weet je dat je haren op je neusvleugels hebt?'

Sekssymbool als ze was, veel collega's maten haar alleen af naar de stijging van hun hormonenpeil, wat getuigde van een gigantische onderschatting. Nu, inmiddels 66 jaar, is Sophia Loren de mooiste grootmoeder op aarde en nog steeds actrice, terwijl Gina Lollobrigida alleen nog door oude en blinde festivaldirecteuren wordt uitgenodigd als juryvoorzitter of eregast, wat steevast een rel oplevert en aanzienlijke financiële hotelschade.

Sophia Loren schrijdt intussen voort als de gedistingeerde koningin-moeder van de cinema. En ze acteert nog steeds: in september wordt ze voor de zoveelste keer geëerd, nu op het festival van Montreal, bij de wereldpremière van haar nieuwste film.

Ze heeft diverse villa's over de hele wereld, maar voelt zich nog steeds Napolitaanse. Iets ten noorden van Napels, in het dorp Pozzuoli, groeide ze op. Ze is geboren in een polikliniek in Rome als Sofia Villani Scicolone, als onwettige dochter van Romilda Villani en Ricardo Scicolone, die zelf getrouwd was. Later bezorgde hij Sofia nog een zusje (die huwde met een zoon van Mussolini).

'Tandenstoker' werd ze genoemd, zo schriel was ze. De dokter in de polikliniek schrok zelfs zo van het scharminkeltje dat hij haar moeder aanraadde naar een zuidelijker oord te reizen. En zo kwamen ze in Pozzuoli terecht, waar ook de grootouders van haar 20-jarige moeder woonden, en volgens haar eigen herschrijving Sophia's geboorteplaats.

Een jeugd als in een Italiaanse clichékomedie: zeven mensen lawaaierig opeengepropt in een woonkamer, een keuken en twee slaapkamers, elke ochtend brood en bonensoep, zondag wat vlees na de hoogmis.

Op haar twaalfde werd Sofia op een schoonheidswedstrijd gekozen tot Zeeprinses (prijs: treinkaartje naar Rome). Haar moeder, die aan het conservatorium van Napels had gestudeerd en toneel had gespeeld, verhuisde met haar dochters naar de hoofdstad, waar zij voor zichzelf en Sophia bijrolletjes in Quo Vadis regelde. Ook schreef ze Sofia in voor elke schoonheidswedstrijd. Daar werd ze gezien door producent Carlo Ponti, die haar uitnodigde voor een auditie, hoewel hij eigenlijk (toen nog) vond dat haar neus te groot was en haar inmiddels uitgebottelde heupen te breed. Sofia Lazzaro noemde zij zich toen (klonk beter), in 1952 veranderd in Loren als klanknabootsing naar de Zweedse actrice Marta Toren (klonk nog beter).

Met haar nieuwe naam verscheen ze voor het eerst in de verfilming van Aïda, synchroon de stem volgend van Renata Tebaldi - een rol die geweigerd was door, jawel, Gina Lollobrigida.

Hoe het verder ging, is vaak verteld. Je had Ponti, die zelf getrouwd was en geen scheiding kreeg, trouwde Loren in Mexico, welk huwelijk door het Vaticaan onwettig werd verklaard, waarna ze in 1966 Frans staatsburger werden en in 1966 legaal hertrouwden.

Ponti; en Vittorio De Sica, de regisseur die haar carrière maakte, met films als L'oro di Napoli en vooral La ciociara. En Marcello Mastroianni, haar grote vriend en beste tegenspeler, met wie ze zulke mooie films maakte als Ieri, oggi, domani en het onweerspreekbare hoogtepunt Una giornata particulare van Ettore Scola.

De vrouw die vier talen vloeiend spreekt, faalde zelfs niet in Hollywood, waar zij als eerste niet-Amerikaanse de Oscar voor de beste vrouwelijke hoofdrol won (1962, La ciociara), in 1991 gevolgd door een Oscar voor haar hele carrière. In Cannes en Venetië kreeg ze ook de actriceprijs, in Berlijn een ere-Gouden Beer, vijf keer een Gouden Globe.

Om een paar van haar niet-Italiaanse rollen - ze speelde in bijna honderd films - naar willekeur te noemen: The Black Orchid, Lady L, The Countess from Hong Kong, El Cid, The Cassandra Crossing, Sunflower, Prêt-à-porter. Hitchcock wilde haar voor North by Northwest, maar moest haar door problemen met het contract vervangen door Evan Marie Saint.

Over haar kwaliteiten zei regisseur Jean Negulesco (Boy on a Dolphin, 1957) eens: 'Vraag haar te glimlachen en ze wordt naar believen een lichtekooi of een heilige, doe een kroon op haar hoofd en ze is een koningin, zet haar een hoed op en ze is een non.'

En zelf groeide ze in distinctie en zelfironie. Vlak voor de Ponti-periode (Era lui... si,si, 1953) liet ze uitgebreid haar borsten zien, later is er nooit enige censurale frons nodig geweest. Midden jaren zestig zei ze al: 'Alles wat je ziet, dank ik aan spaghetti. En waarom naakt? Een naakte Sophia is wel heel veel Sophia.'

Eigenlijk was het toch Cary Grant die het raak samenvatte: 'Ze is zo sensueel dat de meeste mannen een waanzinnig verlangen krijgen haar de kleren van het lijf te scheuren, maar ze durven zelfs haar hand niet te pakken omdat ze zo gedistingeerd, natuurlijk en discreet kijkt.' Is waar, maar dan liever zonder een van die afschuwelijke brillen.

In het Filmmuseum in Amsterdam begint vandaag een retrospectief van Sophia Loren. Tot en met 29 augustus wordt een veertigtal films getoond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden