Gedempte volksinvloed

Zo zijn we alweer verzeild geraakt in een debat over de Grondwet.

Martin Sommer

Bezorgde CDA’ers beroepen zich op de grondrechten om hun partij uit de buurt van Wilders te houden. Dus volgt opwinding over de grondrechten.

Want wat betekent zo’n beroep op de Grondwet? Is dat einde discussie, zoals menigeen graag wil? Is die Grondwet gelijk aan Mozes’ tafelen, uit steen gehouwen en voor de eeuwigheid?

Helemaal niet. De Grondwet is uiteraard ook een product van de geschiedenis. Niet dat er zoveel over is nagedacht. Eigenlijk heeft geen hond hem gelezen, ik wed ook 90 procent van die bezorgde CDA’ers niet.

Wouter Bos schreef in Dit land kan zoveel beter dat de Grondwet veel te abstract is om een rol te spelen in het maatschappelijk debat. Guusje ter Horst, die er als minister naar moest kijken in verband met eventuele aanpassing, vond hem ‘flets, ouderwets, ontoegankelijk’. ‘Je moet bijna tussen de regels lezen om erachter te komen dat Nederland een democratie en een rechtsstaat is.’

Kossman
Het gaat natuurlijk vooral over artikel 1, het discriminatieverbod.

De laatste bewerking van de Grondwet dateert uit 1983. Vier jaar later hield de eminente historicus E.H. Kossmann daarover een briljant betoog onder de titel Tolerantie toen en nu. Kossmann, door en door gematigd en nauwkeurig, verbaasde zich toen al over die Grondwet van ons. Over de ‘uitzonderlijk hoge eisen’ die Nederland zichzelf in ethisch opzicht met deze constitutie stelde.

Bestraffend
De Grondwet van 1983 was een nabrander van de jaren zestig, waarin de overheid ‘voldoende werkgelegenheid, bestaanszekerheid en spreiding van welvaart’ moest bevorderen, maar ook ‘maatschappelijke en culturele ontplooiing’ en ‘een goede invulling van de vrijetijdsbesteding’.

Veel rechten, weinig plichten voor de burger. Ja één plicht, en dat was meteen artikel 1. Gij zult niet discrimineren.

Kossmann vond dat raar. Bij zijn weten, en hij wist er veel van, was er geen andere Grondwet dan de Nederlandse met al in haar eerste artikel een algemene verbodsbepaling.

Onvoltooid
Grondrechten zijn bedoeld om de burger te beschermen tegen de willekeur van zijn eigen staat. Maar in ons geval komt eerst een staat die de eigen burgers bestraffend toespreekt. Denk erom, niet discrimineren!

Kossmann begreep wel hoe het kwam. Begin jaren tachtig bestond er al ‘een probleem’ met de Nederlandse verdraagzaamheid in verband met etnische minderheden. Hans Janmaat werd veroordeeld omdat hij zich tegen de multiculturele samenleving keerde.

Kossmann plaatste er met milde ironie een vraagteken bij. Sommigen, schreef hij, gaan niet om met de minderheden volgens de normen van de ‘geproclameerde grondrechten’. Maar: ‘Van een discussie over de grondrechten is echter geen sprake, en de vraag rijst waarom dit zo is.’

Kossmann gaf op zijn eigen retorische vraag geen antwoord. Ik schreef vorige week: omdat Nederland eigenlijk een onvoltooide of getemperde democratie is.

Volkssoevereiniteit
Democratie bestaat uit twee delen, besluitvorming via de meerderheid aan de ene kant, de rechtsstaat aan de andere. In Nederland bestaan allerlei mechanieken om de volksinvloed te dempen, zoals benoemde ambten, een koningin die meeregeert, en vooral: géén volkssoevereiniteit in de Grondwet. In Nederland moet de rechtsstaat beschermd worden tegen het volk.

De laatste jaren is het debat over islam, integratie en immigratie met ongekende heftigheid gevoerd. En steeds is artikel 1 Grondwet aangeroepen, maar het heeft nauwelijks geholpen. Integendeel, dat artikel heeft zo lang als deksel op de snelkookpan gefungeerd dat we er nu Wilders aan danken.

Mijn advies aan de bezorgde CDA’ers zou dan ook zijn om Wilders niet langs de lat van de Grondwet te leggen, maar hem te beoordelen en zo nodig te bestrijden aan de hand van tastbare voorstellen.

Vreselijk toch?
Dat kan nog tot verrassende conclusies leiden. Neem etnische registratie. Staat in het programma van de PVV. Maxime Verhagen maakte er een nummer van toen hij nog erg verontwaardigd was over de PVV. Want: strijdig met de grondrechten.

Het kalme antwoord zou zijn: etnische registratie gebeurt allang, meneer Wilders. Scholen registreren de achtergrond van leerlingen, om vast te stellen hoe ze extra subsidie kunnen krijgen voor allochtone kinderen met een leerachterstand.

Ex-minister Guusje ter Horst vertelde in een interview dat ze ooit als tandheelkundig onderzoekster werkte. En vaststelde dat Turkse en Marokkaanse kinderen veel meer gaatjes hadden. Ze wilde weten waarom. ‘Toen hebben we een vragenlijst bedacht. Nou dat mocht niet. Dat was discriminatie, want teveel op één groep gericht. Vreselijk toch.’

Misschien is het vooral tijd voor een nieuwe herziening van de Grondwet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden