Klopt dit wel?

Gebruikt een derde van de jongeren meer drugs door alcoholverbod?

Berichten verspreiden zich dankzij internet vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. De Volkskrant gaat op zoek naar hele en halve onwaarheden en probeert de zin van de onzin te scheiden.

Zeggen steeds meer tieners ja tegen mdma? Beeld anp

Steeds meer tieners zeggen ja tegen mdma sinds de leeftijdsgrens voor alcoholgebruik is verhoogd naar 18 jaar. Dat zou blijken uit een onderzoek in opdracht van digitaal themakanaal NPO 101 van BNN.

'Van de ondervraagde jongeren zegt 1 op de 3 meer drugs te zijn gaan gebruiken sinds de nieuwe alcoholwet van kracht is', schrijft NU.nl naar aanleiding van de peiling. 'Voor 8 procent was het niet beschikbaar zijn van alcohol zelfs de reden om drugs voor de eerste maal te gaan proberen.'

En daar blijft het niet bij, meldt treinkrant Metro. 'Bijna een derde van de jongeren gebruikt elke week drugs en een derde doet dit maandelijks.'

Dit zijn wel heel extreme cijfers. Klopt dit wel?

Wat is de bron?

Op 1 januari 2014 is de wettelijke leeftijd voor alcoholgebruik van 16 naar 18 jaar gegaan. 'Hoe vinden de jongeren het eigenlijk zelf dat ze niet meer mogen drinken?' vraagt NPO 101-presentatrice Laïs van Niel zich af in de mini-docu Van Drank Naar Drugs. 'En zijn ze niet naar andere middelen gaan grijpen?'

In de uitzending vertelt de 16-jarige onherkenbaar in beeld gebrachte 'Birgit' over leeftijdsgenoten 'die de avond doorkomen op een pilletje. Of twee, ligt eraan hoeveel zakgeld ze gekregen hebben.' En Birgit is geen uitzondering. De programmamakers lieten een onderzoek uitvoeren onder vijfduizend jongeren tussen de 16 en 18 jaar.

'Daaruit kwam dat 8 procent drugs is gaan gebruiken omdat ze geen alcohol meer mogen drinken', vertelt Van Niel in de voice-over. 'Ook gaf 35 procent van de jongeren aan meer drugs te zijn gaan gebruiken sinds de ophoging van de alcoholwet. En op de vraag: hoe vaak gebruiken jullie eigenlijk drugs? antwoordde 29 procent met 'wekelijks'. Enorme getallen.'

Screenshot Beeld NPO 101

Klopt dit wel?

Enorme getallen inderdaad, die echter wel wat kanttekeningen verdienen. In het NPO Radio 1-programma De Nieuws BV benadrukt Laïs van Niel dat het geen representatieve steekproef is. Met ruim vijfduizend jongeren gaat het om een grote groep, maar omdat de peiling via Facebook werd uitgevoerd betreft het een specifieke groep jongeren.

Laat dat specifieke hem nu juist in het drugsgebruik zitten. Op de vraag 'Gebruik je of heb je wel eens drugs gebruikt?' (zowel soft- als harddrugs) antwoordde maar liefst 74,65 procent van de 16- en 17-jarigen bevestigend. Dat percentage ligt een stuk hoger dan in eerdere, representatieve studies. De meest recente cijfers zijn afkomstig uit de Leefstijlmonitor van het CBS uit 2014 onder 5.867 mensen van 15 tot en met 64 jaar.

In de leeftijdscategorie 15-19 jaar zei 3,7 procent wel eens xtc te hebben gebruikt. Voor cocaïne ligt dat percentage op 1,2 en voor amfetamine op 1,6 procent. De uitschieter is cannabis, wat door een vijfde van de jongeren wel eens is gebruikt. Het aantal actuele gebruikers, dat in de voorgaande maand nog één van bovenstaande middelen had gebruikt, ligt over de hele linie aanzienlijk lager: bij cannabis 8,2 procent en lager dan 0,3 procent bij de andere middelen.

Zelfs wanneer we het ooit-gebruik van de vier populairste drugs in deze leeftijdscategorie bij elkaar optellen - normaal gesproken zal er overlap in zitten - komen we nog niet in de buurt van driekwart. Het gaat hier qua leeftijd ook nog om een grotere groep dan in de peiling van NPO 101. Een verdere uitsplitsing naar enkel 16- en 17-jarigen zal dus nog lagere cijfers opleveren.

Dan is het nog van belang te vermelden dat na de eerste vraag over het drugsgebruik in de enquête van NPO 101 de niet-gebruikers afvielen. Het alarmerende gegeven dat 'bijna een op de drie jongeren wekelijks drugs gebruikt', zoals onder andere NU.nl en Metro berichtten, is dus behoorlijk misleidend: dit geldt immers alleen voor drugsgebruikende jongeren in een niet-representatieve steekproef.

Dat de peiling niet representatief is, wil trouwens niet per se zeggen dat de uitkomst niet klopt. De programmamakers van NPO 101 zagen het resultaat wel degelijk als een aanwijzing dat er toch iets aan de hand is.

Bron: Peilstationsonderzoek scholieren 2011 Beeld NJi

Dat kan, maar het is niet erg aannemelijk dat 35 procent van de feestende jongeren bij gebrek aan alcohol hun heil in drugs zijn gaan zoeken. Gevraagd werd, of hun drugsgebruik is toegenomen sinds de ophoging van de alcoholgrens naar 18 jaar. Aangezien het onderzoek onder 16- en 17-jarigen werd uitgevoerd is het niet zo vreemd dat meer dan een derde hierop 'ja' antwoord. Ten tijde van de leeftijdsverhoging waren de meesten immers anderhalf jaar jonger: een respondent die nu 16 is, was toen 14 of 15.

Tussen het veertiende en zestiende jaar stijgt het percentage jongeren dat ooit harddrugs heeft gebruikt - niet verrassend - van 2,1 naar 5,3 procent, blijkt uit het scholierenonderzoek Jeugd en riskant gedrag 2011 van het Trimbos-instituut (zie afbeelding). Het is nu eenmaal de levensfase waarin tieners met een rebelse aanleg beginnen met experimenteren. De cijfers liggen hier iets hoger dan in de Leefstijlmonitor omdat er andere methode is gebruikt, maar het gaat nog steeds om een kleine minderheid.

Wat overblijft is de 8 procent die expliciet aangeeft drugs te gebruiken vanwege het alcoholverbod, nog steeds een significant aantal - zelfs in een niet-representatieve steekproef. Herkent het Trimbos deze trend? Een woordvoerster bevestigt dat er sprake lijkt te zijn van normalisering van drugsgebruik onder jongeren, 'hoewel 16 en 17 wel heel erg jong is'. Harde gegevens over alcohol- en drugsgebruik onder jongeren heeft het instituut nog niet: volgend jaar wordt er pas weer een groot onderzoek gehouden.

Trimbos heeft wel naar aanleiding van eerder geuite zorgen over het van-drank-naar-drugseffect een kleine peiling uitgevoerd onder instellingen voor verslavingszorg. De conclusie was dat er (nog) geen aanwijzingen zijn dat minderjarige jongeren als gevolg van de alcoholwet op grote schaal op hardere middelen zijn overgestapt, hoewel er wel een vinger aan de pols wordt gehouden.

Conclusie

Of minderjarige jongeren meer drugs zijn gaan gebruiken door het alcoholverbod, moet nog blijken. Er zijn in ieder geval geen aanwijzingen dat dit op grote schaal gebeurt en het geldt zeker niet voor een derde van deze groep, zoals overal werd bericht. Die bewering klopt dus niet.

Natuurlijk bestaat er een subgroep waarbij drugsgebruik normaal is - dat blijkt wel uit de uitzending van NPO 101 - maar deze groep is niet representatief voor Nederlandse jongeren. Ouders kunnen zich laten geruststellen door het feit dat er nog steeds veel meer jongeren zijn die op 16-jarige leeftijd geen drugs hebben gebruikt, dan wel.

Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden