Nieuws Pijnstillers

Gebruik verslavende pijnstillers loopt volgens artsen uit de hand

Het voorschrijven van verslavende, opioïde pijnstillers loopt in Nederland uit de hand, zeggen artsen en andere deskundigen. In zes jaar tijd verdrievoudigde het aantal gebruikers van oxycodon, een morfine-achtige zware pijnstiller, tot 439 duizend per jaar. Verslaafden beschrijven afkicktaferelen die doen denken aan heroïne.

Ook na een amandeloperatie kun je de zware en verslavende pijnstiller oxycodon voorgeschreven krijgen. Foto Krista van der Niet

Voorheen was oxycodon voorbehouden aan terminale kankerpatiënten, maar tegenwoordig krijgen ook patiënten na een botbreuk of amandeloperatie deze pijnstiller geregeld mee naar huis. Ook wordt het voorgeschreven bij chronische pijn.

Artsen maken zich zorgen, omdat het middel bij langdurig gebruik sterk verslavend kan zijn. Oxycodon is een opiaat-achtige pijnstiller, twee keer zo sterk als morfine. De Volkskrant sprak vier gebruikers die ontwenningsverschijnselen beschrijven die lijken op het afkicken van heroïne: zweten, koorts, trillen en hevige botpijn. Eén gebruikster vertelt dat ze dagenlang schreeuwend van pijn op de grond lag, een ander zegt dat zijn vrouw de pillen moest verstoppen. Alle patiënten kregen de oxycodon op doktersrecept.

Volgens hoogleraar anesthesiologie Albert Dahan van het LUMC ontbreekt het vaak aan kennis. ‘Veel artsen geloven eigenlijk niet dat het zo verslavend kan zijn.’ Dokters worden bovendien onvoldoende opgeleid in pijnbehandeling, zegt hoogleraar anesthesiologie Frank Huygen van het Erasmus MC. ‘Veel artsen die opiaten voorschrijven, weten niet hoe ze dit soort medicijnen goed moeten opbouwen, afbouwen en dat ze patiënten goed moeten begeleiden.’

'Goedaardige pijn'

De verdrievoudiging van het aantal oxycodongebruikers komt vooral doordat het middel nu vaker wordt voorgeschreven bij zogenoemde ‘goedaardige pijn’, bijvoorbeeld na botbreuken. Een mogelijke verklaring daarvoor is dat ziekenhuizen in het zogenoemde Kwaliteitsvenster sinds 2014 worden beoordeeld op ‘pijnbeleving’: hoe minder pijn patiënten ervaren, hoe beter het ziekenhuis scoort.

In de Verenigde Staten wordt al langer gesproken van een ‘opioïdencrisis’ en bestempelde de Drug Enforcement Administration het probleem in 2015 officieel als ‘epidemie’. Naar schatting overlijden daar dagelijks bijna vijftig mensen aan opioïden zoals oxycodon. Het middel werd populair na een marketingcampagne van fabrikant Purdue, die later megaboetes kreeg wegens misleidende informatie over het verslavingsrisico. Recentelijk stierven ook popsterren Prince en Tom Petty aan een overdosis zware opioïde pijnstillers.

Het is onbekend hoeveel van de 439 duizend gebruikers in Nederland daadwerkelijk verslaafd zijn. Sommige deskundigen vrezen dat de problematiek die van de Verenigde Staten achterna gaat. Maar volgens hoogleraar Huygen zit de Nederlandse zorg anders in elkaar. ‘In de VS worden artsen zo hard afgerekend op klanttevredenheid dat ze grote hoeveelheden pijnstillers meegeven. Daar heb je een grote illegale markt.’

Zichtbaar

Hoogleraar Dahan spreekt niettemin van een ‘stille opioïde-epidemie’. ‘Dat is niet zo zichtbaar doordat deze mensen nog niet massaal in de verslavingszorg terechtkomen.’ Wel krijgt verslavingsarts Thomas Knuijver van ggz IrisZorg in Arnhem nu wekelijks een tot drie nieuwe patiënten die afhankelijk zijn van oxycodon. ‘Het is echt iets van de laatste twee jaar, dat we dat meer zien.’

Veel oxycodon wordt door huisartsen via herhaalrecepten verstrekt. Zo ontdekte huisarts Jos van Bemmel tot zijn schrik dat hij jaarlijks 20.000 pillen oxycodon voorschreef. ‘Ik was er zelf eerder ook niet alert op. Je krijgt als huisarts lange lijsten herhaalrecepten en een handtekening is zo gezet.’

Vanwege de signalen van overgebruik heeft het Nederlands Huisartsen Genootschap onlangs de zogenoemde Standaard Pijn aangepast voor het gebruik van sterk werkende opioïde pijnstillers zoals oxycodon. Daarin staat nu dat gebruikers voor een herhaalrecept eerst opnieuw zouden moeten worden gezien. Ook ontraadt de richtlijn opioïden voor patiënten die eerder verslaafd waren aan drugs, alcohol of tabak.

Lees hier het interview met  specialisten en gebruikers van oxycodon die last kregen van ontwenningsverschijnselen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.