Nieuws Opioïden

Gebruik verslavende pijnstillers daalt in Nederland

Maatregelen om het gebruik van zware en verslavende opioïde pijnstillers terug te dringen, lijken effect te sorteren. De eerste zeven maanden van dit jaar is het aantal verstrekkingen van het beruchte middel oxycodon met een paar procent gedaald, blijkt uit cijfers die de Volkskrant bij de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) heeft opgevraagd. Ook het aantal gebruikers nam iets af.

Verpakkingen van het pijnstillend opiaat Oxycodon. Beeld ANP

Zorgverleners reageren verheugd op de daling, omdat de zorgen over de nadelen van de pijnstillers groot zijn. Tot en met 2017 steeg het aantal mensen dat de zware pijnstiller slikte razendsnel, van iets meer dan 100 duizend in 2008 tot en met bijna 500 duizend in 2017. Vorige week nog bleek uit onderzoek van het LUMC dat het aantal ziekenhuisopnames en het aantal sterfgevallen na overmatig gebruik van opioïden enorm is toegenomen dit decennium. In 2017 overleden 211 mensen aan een overdosis, tegenover 139 in 2013.

Dat het gebruik van de pijnstillers nu daalt – na vorig jaar al een stagnatie – noemt Albert Dahan, hoogleraar anesthesiologie en een van de onderzoekers, ‘fantastisch nieuws’. Hij schrijft de daling toe aan de aandacht die er sinds vorig jaar voor het probleem is – zowel in de media, bij artsen zelf en bij het ministerie. Zo hebben de huisartsen hun richtlijnen aangepast en geven ziekenhuizen kleinere voorraden pillen mee aan patiënten die het ziekenhuis verlaten. ‘Ik praat veel met huisartsen en medisch specialisten, en er is duidelijk meer bewustwording. Ze zijn voorzichtiger geworden in hun voorschrijfgedrag.’ Het is belangrijk, benadrukt Dahan, dat de daling verder doorzet: ‘een paar procent is nog te weinig’.

Bemoedigend

Ook Anke Lambooij, apotheker en projectleider van de taakgroep ‘Gepast gebruik opioïden’ van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) is verheugd over de dalende trend. ‘Dit zijn bemoedigende cijfers.’ Zij merkt dat er onder artsen veel vraag is naar informatie hoe zij het aantal voorschrijvingen kunnen terugdringen. ‘Artsen moeten zich bewust worden bij welke patiënten dit soort middelen veilig kunnen worden voorgeschreven, en bij welke niet. Als iemand een voorgeschiedenis heeft van verslaving, is het misschien niet zo slim.’ Ook bij herhaalrecepten moeten artsen beter opletten, zegt Lambooij. ‘De voorlopers hebben het al opgepakt, nu moeten alle zorgverleners ermee aan de slag. Vanaf oktober komt daarom voor alle artsen nieuw voorlichtingsmateriaal beschikbaar. Een daling van tientallen procenten is daarbij niet het doel, eerder ‘een voorzichtige rem’ op het opioïdengebruik. ‘We hebben ze immers ook gewoon nodig. Het blijven heel goede pijnstillers.’ Na een heupoperatie bijvoorbeeld, doet dat een paar dagen ‘verrot zeer’. Dan is er weinig mis met een opioïde, zegt IVM-projectleider Lambooij. ‘We moeten af van het laagdrempelige.’

Ook hoogleraar Dahan noemt oxycodon ‘een goede pijnstiller, daar sta ik voor’. Het grootste probleem is wat hem betreft het langdurig gebruik van de middelen. ‘Ik wil er naartoe dat in de richtlijnen komt te staan dat artsen ze niet langer dan een maand mogen voorschrijven.’

Minister Bruins van Medische Zorg is blij met de cijfers, ‘maar we zijn er beslist nog niet’. Het aantal problematische gebruikers moet verder afnemen, vindt Bruins, en daarom heeft hij artsen en apothekers om extra maatregelen gevraagd. ‘Ik laat niet toe dat er mensen overlijden door deze middelen.’ 

Minder vergiftigingen?

Er zijn meer aanwijzingen voor een dalende trend in het oxycodon-gebruik. Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum in Utrecht kreeg de eerste zes maanden van dit jaar 20 procent minder vragen van zorgverleners na vergiftigingsaanvallen door het gebruik van de opioïde dan in dezelfde periode vorig jaar. Maar, zegt apotheker Lambooij, dat zou ook kunnen komen doordat artsen inmiddels beter weten wat ze in zo’n geval moeten doen.

Meer over de verslavende pijnstillers

‘Farmaceutische bedrijven hebben een stroom gif in de maatschappij laten lopen,’ zegt arts Andrew Kolodny, getuige in de zaak tegen farmaciegigant Johnson & Johnson in een interview met de Volkskrant.

Steeds vaker worden in Nederland zware pijnstillers voorgeschreven, terwijl uit de VS bekend is dat ze te vergelijken zijn met heroïne. De Volkskrant sprak met vier patiënten die verslaafd raakten. ‘Als mijn vrouw de oxycodon niet had verstopt, was ik zo weer begonnen.’

Het voorschrijven van verslavende, opioïde pijnstillers loopt in Nederland uit de hand, zeggen artsen en andere deskundigen. In zes jaar tijd verdrievoudigde het aantal gebruikers van oxycodon tot 439 duizend per jaar. Verslaafden beschrijven afkicktaferelen die doen denken aan heroïne.

Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) signaleerde afgelopen zomer al een sterke stijging van het aantal overdoses met oxycodon.

Sackler is de naam van een filantropenfamilie die onder andere doneert aan de Universiteit Leiden. In de VS liggen de Sacklers onder vuur, vanwege de productie van dubieuze pijnstillers.

Een mijlpaal in de opioïdencrisis: voor het eerst werd dinsdag een farmaceut schuldig bevonden aan het mede-veroorzaken van de Amerikaanse opioïdencrisis. Maar het vonnis lost de crisis zelf niet op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden