Gebruik van 'oudje' volgens kritische lezer kleinerend

De redactie van de Volkskrant gebruikt regelmatig woorden die gevoelig liggen bij groepen lezers. Vooral als ze in koppen voorkomen, bieden ze een garantie voor afkeurende reacties....

Volgens De Jong is het gebruik van 'oudje' in de krant kleinerend. Net als 'mevrouwtje' of 'mijnheertje'. De Jong: 'Ouderen of bejaarden vind ik prima. Ik ben helemaal geen taalpurist.' Andere lezers gaan soms verder. Voor hen is alleen 'senioren' acceptabel als omschrijving van ouderen.

De waardering voor bepaalde woorden en begrippen loopt sterk uiteen en verschuift voortdurend. Over 'oudjes' vielen weinigen, een generatie terug. Bejaarden hadden toen een andere plaats in de maatschappij. 'Oudjes' werd als een liefdevol begrip ervaren. Senioren van nu zijn er niet van gediend.

Het is de kunst voor de redactie voor grote groepen lezers heldere taal te gebruiken, zonder zich over te leveren aan elke modegril. Sommige critici zijn erg snel op de tenen getrapt; hun klachten over discriminerende of denigrerende woorden vergezocht. Klakkeloos volgen van die kritiek zou leiden tot snel wisselend 'politiek correct' taalgebruik.

Maar veelal kan door zorgvuldige woordkeus onnodig kwetsen worden voorkomen. Een korte selectie uit de reacties van de afgelopen maanden. De term verpleegsters lokt steevast boze brieven uit. Verpleegsters kan niet. De Volkskrant hoort te schrijven over verpleegkundigen, scheef een lezeres in mei. 'Verpleegsters zijn opgeleide mensen van functieniveau 3, verpleegkundigen zijn opgeleide mensen van functieniveau 4 en 5.'

Ronduit schandelijk en bepaald niet van deze tijd noemde een boze lezer het gebruik van het woord zwakzinnigen in de kop Texas bespreekt executie zwakzinnigen. Die term doet terugdenken aan de negentiende eeuw, schreef hij. De juiste uitdrukking is mensen met een verstandelijk gehandicap. Ook de kop Dialoog der doven boven een artikel over het Israëlisch-Palestijnse conflict was volgens sommige lezers niet correct.

Dat versterkt het misverstand dat doven niet kunnen communiceren, aldus een dove lezer. Dat het om een staande uitdrukking gaat, die in de krant in figuurlijke zin werd gebruikt, kon hem niet overtuigen. Deze taaie foute beeldvorming heeft volgens hem een negatieve invloed op de kansen van doven in studies en beroepskeuze.

Gevoeligheid voor gebruik van de juiste termen is het grootst als het om kwetsbare groepen gaat. Zieken, gehandicapten, werklozen, minderheden, ouderen. Daarom belandden we via steuntrekkers bij uitkeringsgerechtigden; via negers bij zwarten; via gastarbeiders bij allochtonen; via invaliden bij lichamelijk uitgedaagden en via mongolen bij downies.

De redactie van de Volkskrant gebruikt bij de keuze van woorden en termen de Woordenlijst Nederlandse taal (het 'Groene boekje') en het eigen Nieuwe stijlboek. Maar niet alle woorden die daarin voorkomen zijn bruikbaar in de krant. De redactie probeert zorgvuldig rekening te houden met gevoeligheden, zonder afbreuk te doen aan begrijpelijk taalgebruik.

Daarom wordt bij voorkeur de term lichamelijk gehandicapten gebruikt en niet invaliden of lichamelijk uitgedaagden. Mongolen werden kinderen met het syndroom van Down en geen downies. Maar als toch eens 'gehandicapten' of 'autisten' opduiken, omdat die termen ook ingeburgerd zijn, betekent het niet dat de Volkskrant discrimineert. Doorslaggevend zijn de intentie en zorgvuldigheid waarmee deze woorden worden gebruikt.

Volgens Ellen de Visser, Volkskrant-journaliste met de zorgsector als specialiteit, 'moet normaal doen niet uitmonden in krampachtig gedrag'. Als ouders van een mongool hun kind in een interview een mongool noemen, verandert ze dat niet in een kind met het syndroom van Down. Ook al weet ze zeker dat daarmee protesten worden uitgelokt.

Mariëtte Broersen behoort tot de klagers over de kop met het 'oudje'. Ze heeft zich geërgerd aan het gemak waarmee de Volkskrant 'meegaat in de populaire tendens van grappigdoenerij over deze groep mensen'. Om elke suggestie van eigenbelang te vermijden heeft ze haar leeftijd vermeld: 31.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden