Gebruik van 'alt-left' is een klassieke Trump-tactiek

Valse gelijkstelling maakt racisten minder verwerpelijk

President Trump legde de verantwoordelijkheid voor het geweld in de stad Charlottesville mede bij 'alt-left'. Waar komt die term vandaan?

Demonstranten tegenover de oproerpolitie tijdens een demonstratie in solidariteit met de demonstranten in Charlottesville in Boston. Beeld AFP

'Alt-left'. De term leek vorige week ineens uit de lucht te komen vallen. President Trump gebruikte hem tijdens een persconferentie in New York over de rellen in Charlottesville, Virginia. Daar raakten rond het standbeeld van de omstreden Zuidelijke generaal Robert E. Lee extreem-rechtse demonstranten slaags met tegenstanders, waarbij een linkse activiste doelbewust werd doodgereden.

Klassieke Trump-tactiek

Trump zei dat weekeinde niets over het extreem-rechtse geweld en distantieerde zich daarna schoorvoetend. Dinsdag besloot hij ineens uit een ander vaatje te tappen. Trof die extreem-rechtse betogers wel alle blaam? 'Hoe zit het met de alt-left, die op de alt-right kwam afstormen? Voelen zij zich ook een beetje schuldig? Hoe zit het met het feit dat zij met knuppels in de hand kwamen aanstormen?' Ik denk dat beide zijden schuldig zijn, aldus Trump.

Een klassieke Trump-tactiek, schreven analisten, in lijn met zijn welbekende beschuldigingen aan 'Crooked Hillary', 'fake news media' en 'Mexicaanse verkrachters'. De president probeerde eenvoudig de schuld voor de rellen in Charlottesville en de dood van activiste Heather Heyer te verleggen van de schuldigen - de witte nationalisten en neonazi's - naar hun tegenstanders, de linkse antiracisten. Want die beschouwt Trump als zijn ware vijanden.

Maar heeft Trump zijn nieuwe boeman, de 'alt-left', ook zelf uitgevonden? Allerminst, de term maakt al zeker een jaar opgang. En hij werd opmerkelijk genoeg bedacht in Democratische kring. Aanhangers van presidentskandidaat Hillary Clinton probeerden er rivalen ter linkerzijde mee in een kwaad daglicht te stellen. De suggestie was dat de aanhang van anti-establishment-kandidaten Bernie Sanders en Jill Stein politiek even gevaarlijk was als de alt-right.

President roept op tot eenheid

De Amerikaanse president Trump heeft een grote demonstratie in Boston tegen de gebeurtenissen in Charlottesville aangegrepen om op Twitter op te roepen tot eenheid. Trump prees 'de vele demonstranten in Boston die zich uitspreken tegen haat en onverdraagzaamheid. Ons land zal spoedig weer een eenheid vormen', schreef hij. In Boston demonstreerden 40 duizend mensen tegen enkele tientallen extreem-rechtse 'free speech'-betogers. Die vielen nauwelijks op, doordat ze werden overstemd door spreekkoren en werden afgeschermd door een grote politiemacht.

Alt-left

Het duurde niet lang tot de term alt-left ook in extreem-rechtse hoek dankbaar werd omarmd. Inmiddels wordt hij ook in conservatief Republikeinse kringen en de omgeving van president Trump steeds gretiger gebruikt, bijvoorbeeld door de ontslagen Witte Huis-communicatiechef Anthony Scaramucci en de rechtse Fox News-anchorman Sean Hannity.

In werkelijkheid bestaat er helemaal niet zoiets als 'de alt-left'. Anders dan alt-right - een naar verluidt door de extreem-rechtse leider Richard Spencer gemunt eufemisme dat het racisme en antisemitisme van witte nationalisten en neonazi's een modern en onschuldiger imago moest geven - is het geen geuzennaam maar een denigrerend etiket voor linkse tegenstanders.

Donald Trump. Beeld AFP

Westers kapitalisme

Voornaamste mikpunt lijken de militant linkse groepen - communisten, socialisten en anarchisten - die onder de vlag van 'antifa' (Anti-Fascistische Aktie) tegen racisme, rechtsextremisme en neonazisme ageren. Die antifa's waren ook in Charlottesville aanwezig en zouden daar volgens onlinemagazine Slate andere antiracisten tegen geweld van extreem-rechts hebben beschermd.

De internationale antifa-beweging gaat terug tot het Europese antifascisme van de jaren dertig, en heeft banden met de autonomen en antiglobalisten van de jaren negentig en bewegingen als Occupy Wallstreet en Black Lives Matter. Aanhangers zijn tegen het westerse kapitalistische systeem. Een deel van hen is niet afkerig van gemaskerd 'Zwart Blok'-geweld, zoals bleek bij de protesten vorig jaar tegen de komst van Breitbart-columnist Milo Yiannopoulos naar Berkeley en dit jaar bij de inauguratie van Trump in Washington.

Mensen demonstreren tegen de extreemrechtse beweging in Chicago. Beeld AFP

Valse gelijkstelling

Maar het begrippenpaar alt-right/alt-left is politiek een valse gelijkstelling, die lijkt voort te komen uit een diepe behoefte aan symmetrie. Zoals Sam Kriss schreef in Politico: 'Als er een alt-right is, moet er, ergens, op een of andere manier, ook een alt-left bestaan, anders is het universum uit balans.' En het gaat verder: als alt-right suspect is, moet alt-left dat ook zijn.

Het is een variant op het bekende politieke hoefijzer, waarbij extreem rechts en extreem links elkaar raken. In de woorden van Fox News-commentator Erick Erickson: 'Antifa en witte nationalisten zijn twee kanten van dezelfde medaille.' Volgens James Wolcott in Vanity Fair hebben teleurstelling over het presidentschap van Barack Obama, weerzin tegen Hillary Clinton en verlangen naar een politieke revolutie geleid tot een toenadering tussen alt-right en alt-left. 'Vrienden zijn het niet, maar ze zingen in verschillende toonsoorten dezelfde deuntjes.'

Onschadelijk is de valse gelijkstelling niet. Door te doen of tegenstanders van racisten even verwerpelijk zijn als racisten, maak je die laatsten immers minder verwerpelijk. De term alt-left is bedoeld om het verschil te verdonkeremanen tussen het antiracisme van links en het racisme en antisemitisme van rechts, stelt Sarah Jones in The New Republic. En dat onderscheid is cruciaal. De tegenpool van een racist is geen racist. De zogenaamde alt-left is niet racistisch, antisemitisch en terroristisch, de alt-right is dat. Volgens het Cato Institute, een conservatieve denktank, zijn in de VS afgelopen 25 jaar 12 keer meer doden en 36 keer meer gewonden gevallen bij extreem-rechts dan bij extreem-links geweld.

Lees verder

Neonazi's, alt-right, witte nationalisten, witte supremacisten - wat zijn de verschillen? En: wie is wie? Een lexicon van Amerikaans extreem-rechts. (+)

De Verenigde Staten staan onder hoogspanning en de polarisatie vreet zich steeds dieper in de maatschappij en uit zich niet alleen in verbale confrontaties, maar ook in echt geweld. (+)

De witte identiteitspolitiek van alt-right is niets minder dan eeuwenoud racisme in een nieuw, hip jasje, schrijft Harriët Duurvoort in haar column. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.