Gebruik pillen tegen depressie blijft toenemen

Negatieve berichten genoeg: over zelfmoorden onder jongeren of trucs van de farmaceutische industrie. Maar de combinatie arts, patiënt en antidepressiva blijkt opmerkelijk resistent.

Telkens als er de afgelopen twaalf jaar iets over antidepressiva in de krant stond, was het slecht nieuws. Wetenschappers twijfelden hardop aan de werkzaamheid van de middelen bij alle vormen van depressie behalve de zwaarste.


Er kwamen ernstige bijwerkingen aan het licht. In 2008 verscheen de bestseller van Trudy Dehue, De depressie-epidemie. Zij kenschetste de middelen als prestatiepillen - populair dankzij een farmaceutische industrie die doeltreffend aan marketing doet, in een individualistische maatschappij die wars is van mensen die niet optimaal functioneren.


Maar de zorgen en kanttekeningen hebben niet tot een daling in gebruik van antidepressiva geleid, concluderen de onderzoekers Toine Pieters en Francisco Hernandez met hun collega's van de Universiteit Utrecht in het vakblad PLoS One. Sterker nog: het aantal gebruikers is in Nederland tussen 2000 en 2010 ruim anderhalf keer zo groot geworden.


Eerdere studies hadden juist voorzichtig geconcludeerd dat negatieve berichtgeving wel zorgde voor een daling in het gebruik van antidepressiva. 'Die keken naar een veel kortere periode, van hooguit een paar jaar', legt hoogleraar farmaciegeschiedenis Pieters uit. 'Wij zijn de eersten die naar de trend op lange termijn hebben gekeken en een periode van tien jaar hebben bestudeerd.' En dat maakt verschil: hoewel de vraag naar antidepressiva na een uitbarsting van kritische media-aandacht even inzakt, herstelt deze zich iets later weer.


'Dat zag je bijvoorbeeld in 2003', zegt Pieters. 'Toen was er veel commotie rondom het antidepressivum Seroxat. De fabrikant van dit middel wilde het op de markt zetten als antidepressivum voor jongeren, maar al vrij snel kwam in het nieuws dat enkele jongeren die Seroxat waren gaan gebruiken zelfmoordpogingen hadden gedaan. De fabrikant zou van dit suïciderisico hebben geweten, maar belastende onderzoeksresultaten hebben achtergehouden. Na deze commotie zien we heel duidelijk een daling in het gebruik van Seroxat. Maar dit zorgde niet voor een afname in het totale antidepressivagebruik. Een ander middel nam de plaats van Seroxat in.'


'Hetzelfde gebeurde rond 2008. In geruchtmakende rechtszaken voerden moordverdachten ter verdediging aan dat ze onder invloed waren geweest van antidepressiva, waardoor ze niet meer wisten wat ze deden. In hetzelfde jaar bleek uit een grote meta-analyse dat de middelen bij lichtere depressies niet beter werkten dan een placebo.


'En dan was er het boek van Trudy. Ik had, misschien naïef, gedacht dat alle negatieve aandacht een daling in zou luiden. Maar weer bleek antidepressivumgebruik opmerkelijk resistent tegen slecht nieuws. En niet alleen in Nederland. In Groot-Brittannië, waar de media even kritisch berichtten, verdubbelde het gebruik zelfs. Blijkbaar gebeurt er iets in de spreekkamer waarop berichtgeving geen vat heeft. Er is toch een sterke behoefte bij artsen en patiënten aan die middelen.'


Trudy Dehue is niet verbaasd. 'We zijn meer van onszelf gaan eisen. We zien het individu als maakbaar, tot op biologisch niveau. We proberen ons innerlijk te verbeteren zoals we dat met ons uiterlijk doen. Geen hangende oogleden meer, geen scheve tanden en geen scheve geest.'


'De farmaceutische industrie speelt hierop in, maar die niet alleen', voegt Dehue eraan toe. 'Ook wetenschappelijk onderzoek naar stoornissen draagt eraan bij, net als de vele zelfhulpboeken die ons vertellen dat we ons brein zijn en dus individuele verantwoordelijkheid dragen voor het functioneren ervan. Ja, ik vind dat zorgelijk, maar vooral om wat het over onze samenleving zegt. Als goed functioneren een keuze is, heeft wie minder goed functioneert een uitweg nodig voor gevoelens van ongeluk. Geen wonder dat dan het beroep op de geestelijke gezondheidszorg en de consumptie van psychofarmaca groeien.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden