Gebrekkige democratie

Wat is een democratie? Letterlijk vertaald uit het Grieks betekent het: 'heerschappij van het volk'. Amerikanen spreken sinds Abraham Lincoln van: 'government of the people, by the people, for the people'. De bekleder van iedere openbare functie, zelfs de sheriff, wordt in de VS door het volk gekozen. Net zoals in Zwitserland.

Uwe Arnhold

Bij onze oosterburen beginnen de staatsrechtelijke artikelen van de Grondwet met de bepaling: 'Alle Staatsgewalt geht vom Volke aus.' Alle staatsfuncties moeten via een lijn van geheime stemmingen op het volk terug te voeren zijn.


En in Nederland? Geen enkele belangrijke functie in dit land wordt via een al dan niet geheime stemming ingevuld. Niet het staatshoofd, niet de regering, niet de commissaris der koningin, niet de dijkgraaf, niet de burgemeester, niet de rechter, niemand. Nederland is niet meer dan een staat met een democratisch element, namelijk een volksvertegenwoordiging die via een algemene, directe en geheime stemming tot stand komt.


Bij het bestuur van het land (de uitvoerende macht) zijn volksvertegenwoordiging en volk niet betrokken. Tussen koningin, fractievoorzitters, informateur en formateur worden onderhandelingen gevoerd, en als uitkomst daarvan benoemd de koningin de ministers.


Of die in een al dan niet geheime stemming van de volksvertegenwoordiging ook gekozen of bevestigd zou worden? Niemand die het weet. Want zo iets bestaat in dit land niet. Op dit moment spreekt iedereen over de bezwaren van Koppejan en Ferrier. Maar wie weet? Misschien zijn er ook binnen de VVD Kamerleden die de beoogde regering niet zien zitten en die in een geheime stemming 'tegen' zouden stemmen. In Duitsland zijn dergelijke situaties niet ongebruikelijk. Menig beoogd minister-president was na de geheime stemming in het parlement weer een ambteloos burger.


In die gevallen liet de volksvertegenwoordiging zien dat zij de centrale rol in het staatsbestel speelt. In een democratisch land dient de regering over een duidelijk en ondubbelzinnig mandaat van het volk te beschikken. Het antwoord of dit hier ook zo is, wordt aan Maurice de Hond en de zijnen overgelaten. Staatsrechtelijk is daarvoor echter geen enkele waarborg.


Maar er zijn meer dingen die maken dat Nederland inzake democratie geen recht van spreken heeft. Twee van de partijen waarop het toekomstige kabinet steunt, zouden in Duitsland zeker verboden zijn: de PVV en de SGP. De PVV, hoewel een partij met democratische doelstellingen, kent maar één lid die tevens de leider is die alleen de koers van de partij bepaalt. Dit Führerprinzip is in Duitsland verboden. En de SGP? Die keert zich tegen de deelname van bepaalde bevolkingsgroep (vrouwen) aan het actieve politieke leven. Ook dit zou de toetsing door het Duitse Constitutionele Hof niet doorstaan.


Is dit alles nu iets om je als ingezetene van dit land zorgen over te maken? Gelukkig niet. Nederland is een klein en onbelangrijk land, en de echte democratieën in Washington, Parijs, Londen en Berlijn zullen er op toezien dat hier geen gekke dingen gebeuren.


Uwe Arnhold

De auteur is geboren in Duitsland, maar woont sinds 12 jaar in Nederland, waar hij als jurist werkzaam is bij de overheid. Tijdens de achterliggende kabinetsformatie zijn de onvolkomenheden van de Nederlandse democratie hem in het oog gesprongen.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden