Gebrek aan souplesse bleef Van Miltenburg achtervolgen

Ruim drie jaar heeft Anouchka van Miltenburg (Utrecht, 1967) het dan toch nog volgehouden als voorzitter, zeker twee jaar langer dan menig Kamerlid hoopte. De nasleep van de 'Teevendeal' kost haar nu haar positie maar al veel eerder had ze van de voorzittersstoel, door haar eigen moeizame functioneren, een schopstoel gemaakt.

Beeld anp

In december 2013 waren de meeste fractievoorzitters hun geloof al kwijt dat het nog goed zou komen met Van Miltenburg, die in 2012 nog zo goedlachs en onbevangen aan de klus was begonnen. Ze deden hun beklag in de Volkskrant.

'De huidige toestand rond de Kamervoorzitter moet worden doorbroken', zei een fractievoorzitter. 'Ik zie een lijdensproces, een zichzelf versterkend probleem. Iedere fractieleider zit hiermee, de Kamervoorzitter zelf niet het minst.' Een tweede fractievoorzitter: 'Deze functie is een maatje te groot voor haar. Als het kabinet valt, is dit probleem ook opgelost. Maar als het kabinet nog drie jaar blijft zitten? Dan blijft zij ook, dat is echt te lang. Dat is niet in het belang van de politiek.' Een derde: 'Onze fractie zal niet het initiatief nemen haar af te zetten, maar ze is totaal ongeschikt. Eerst werd ik boos op haar, nu heb ik medelijden.'

Een reeks incidenten achtervolgde Van Miltenburg toen al. Kamerleden konden maar niet aan haar wennen. Onnavolgbaar vonden ze de manier waarop ze de orde in de Kamer trachtte te bewaken, eigenlijk al vanaf de eerste dag. Een volstrekt gebrek aan souplesse, was de meestgehoorde klacht.

Huilen in de Kamer

Vaak was PVV-leider Wilders erbij betrokken - de man op wie Van Miltenburg nooit enige vat wist te krijgen. Een typerend voorbeeld uit dat eerste jaar: VVD-Kamerlid Ton Elias werd afgehamerd toen hij zei dat zijn GroenLinks-collega Van Tongeren een 'stompzinnige karikatuur' maakte van het VVD-natuurbeleid (Van Miltenburg: 'Laten we het gezellig en netjes houden'), maar vervolgens tolereerde de voorzitter wél dat Wilders D66-leider Pechtold typeerde als een 'heel klein zielig, miezerig mannetje'.

Ook toen Wilders later Van Miltenburgs plaatsvervanger Khadija Arib beledigde via Twitter ('Het zal nooit wennen. Een Marokkaanse met de Koran voor haar neus in de Nederlandse Tweede Kamer'), hield Van Miltenburg zich volledig op de vlakte. De gespannen sfeer tussen Kamer en voorzitter resulteerde al na een halfjaar tot de bekende pijnlijke aanvaring, toen Van Miltenburg huilend de Kamer uitliep omdat CDA-leider Buma haar 'sturend optreden' verweet.

Paradoxaal genoeg heeft de collectieve klaagzang in de Volkskrant haar voorzitterschap waarschijnlijk aanmerkelijk verlengd. De fractievoorzitters deden het anoniem. Daardoor ontplofte de bom in hun eigen gezicht. Want die anonieme aanval wekte medelijden en woede op bij veel kiezers - het regende boze reacties bij de fracties - en toen Van Miltenburg niet zelf haar conclusies trok, was er vervolgens geruime tijd niemand meer op het Binnenhof die nog zin had om z'n vingers aan de kwestie te branden. Niemand wilde bovendien de indruk wekken met dit soort 'bijzaken' bezig te zijn terwijl er toch grotere problemen op het landsbestuur lagen te wachten.

Beeld anp

Dief in de nacht

Pas in de loop van dit jaar zwol in de wandelgangen de klaagzang weer aan. En het kwam nog gewoon op hetzelfde neer: Van Miltenburgs stijl van voorzitten wilde maar niet wennen. Mag dat bijvoorbeeld zomaar, in het parlement zeggen dat het parlement een nepparlement is, zoals Wilders deed bij de Algemene Beschouwingen? D66-leider Pechtold zei van niet. En hij deed het openlijk: 'Als iemand twijfels plaatst bij de legitimiteit van de democratie, dan moet de voorzitter daarvan iets vinden. Een grote fout waarvoor ze zich, op een rustig moment, nog maar eens moet verantwoorden.'

Een paar debatten later greep Van Miltenburg opmerkelijk genoeg wél in toen CDA-leider Buma de PVV-fractie een 'nepfractie' noemde. Wilders daarentegen mocht D66-leider Pechtold ongestraft 'een grote nul' noemen. Dat snapte VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra dan weer niet: 'Als u CDA-leider Buma aanspreekt op zijn taalgebruik, moet u dat ook bij de heer Wilders doen.'

Daarop gaf Van Miltenburg toe dat scheldwoorden niet zijn toegestaan in de Kamer. Maar niet lang daarna volgde een nieuwe discussie. GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver werd door de voorzitter aangesproken op het woord 'nepdemocraat' (richting Wilders). 'Als u mij hierop aanspreekt, moet u ook Wilders aanspreken', aldus Klaver.

Zo ging dat deze herfst maar door. Van Miltenburgs zelfvertrouwen was intussen diep weggezakt. In haar publieke optredens kwam ze al sinds 2012 angstig en onzeker voor de dag. Altijd maakte ze zich zo snel mogelijk uit de voeten als haar na weer een incident door de wachtende pers om commentaar werd gevraagd. Aan de rol van 'boegbeeld' van de Kamer - die haar recente voorgangers Van Nieuwenhoven, Weisglas en Verbeet met enige gretigheid naar zich toe trokken - kwam ze al helemaal niet toe.

Deze zaterdag werd ze alsnog de eerste Kamervoorzitter sinds 1912 die tussentijds opstapt. Ze bleef rolvast tot de laatste minuut: ook nu hield ze het bij haar eigen verklaring. Nog voordat de pers één vraag kon stellen, verliet ze de zaal. Als een dief in de nacht.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden