Gebrek aan serieuze kritiek maakt SP groot

De journalistiek en de PvdA hebben de ideeën van de SP nooit aan de kaak gesteld. Daardoor kon die partij zo groot worden, meent Paul van Velthoven....

Als iets duidelijk maakt dat de Nederlandse kiezer niet alleen een zwevende kiezer is geworden, maar ook een figuur zonder enig historisch benul, dan is het wel het succes van de Socialistische Partij. Nog niet zo lang geleden, voordat de partij salonfähig werd, was de SP een maoïstische splintergroepering die de hele samenleving op de schop wilde nemen. De communestaat die zij ons voorschotelde, was rechtstreeks afgekeken van het zegenrijke werk van voorzitter Mao, de man van wie maar weinigen beseffen dat hij nog voor Hitler en Stalin de meest moorddadige dictator van de 20ste eeuw was. Een partij die ooit een dergelijke figuur heeft omhelsd, zou toch minstens op het gerechtvaardigde wantrouwen van andere partijen mogen rekenen.

Zeker, de Socialistische Partij heeft afstand van dat verleden genomen, maar dan wel op de manier waarop de Chinese communisten afstand hebben genomen van de erfenis van voorzitter Mao en zijn Culturele Revolutie: door het in de doofpot te stoppen.

Opportunisme is een onvermijdelijk bijverschijnsel van het behouden of verwerven van politieke macht. CDA en VVD hopen de huizenbezitters aan zich te binden door de aftrek van hypotheekrente taboe te verklaren, de PvdA wil haar Turkse kiezers plezieren door de feitelijke volkerenmoord op de Armeniërs te onderscheiden van het juridische begrip ervan, en de ChristenUnie houdt haar standpunten over abortus, euthanasie en homohuwelijk zo veel mogelijk uit het zicht om haar vele potentiële niet-christelijke aanhangers niet voor het hoofd te stoten.

Maar het opportunisme van de welbespraakte maar binnenskamers o zo autoritaire rattenvanger Marijnissen slaat alles. Als de SP werkelijk haar aanhang met haar grijze, eenvormige heilstaatideeën zou confronteren, zouden al degenen die hun proteststemmen nu op haar willen uitbrengen, waarschijnlijk gillend weglopen. Maar gelukkig voor de partij van hun voorkeur zijn ze onkundig van de geschiedenis en van die voornemens.

Feitelijk is de SP in de manier waarop ze zich presenteert een bij uitstek conservatieve partij. Zij heeft geen visie op de toekomst van Europa, zij heeft geen antwoord op de manier waarop de verzorgingsstaat behouden en dus hervormd moet worden. Onbegrijpelijk is dit overigens allerminst: vanuit haar ijzeren gedachtengoed, dat gebaseerd was op een volstrekt ontoereikende maatschappijanalyse, kan zij vandaag de dag slechts opportunistisch reageren. Zij sterkt dus al degenen in hun ressentiment jegens een sterk veranderende maatschappij en belooft hun als een echte Sinterklaas allerlei voordeeltjes wanneer zij hun stemmen verwerft.

Het is bekend dat een echte conservatieve partij in Nederland nooit succes kan boeken. De SP profiteert, wellicht zonder het zelf te beseffen, op perverse wijze van het conservatieve reveil dat aan de horizon gloort en weet juist te scoren doordat haar conservatisme is vermomd in een progressief jasje. Dat maakt haar bij eerste aanblik onaantastbaar. Ze wordt niet serieus bevraagd op haar verleden en haar program door de professionele waarnemers van de politiek: de partij heeft toch immers het hart op de goede plaats! En dan houdt het kritisch ondervragen op. En daarmee treedt een van de grootste euvels van de politieke journalistiek aan het licht: zij ontbeert kennis van dossiers en is dus vrijwel nooit in staat inhoudelijk kritisch te reageren op wat de SP, maar ook andere partijen, te berde brengen. In plaats daarvan speelt de politieke journalistiek het spel van de partijen mee. Partij A beweert zus en partij B zo en de ondervragende journalist beperkt zich ertoe die standpunten tegenover elkaar te plaatsen. En zo gaat dat de hele verkiezingscampagne door. Tot grote irritatie van die kiezers die wel willen weten hoe de vork in de steel zit, maar slechts onthaald worden op tactische spelletjes en imagoverhalen.

Maar de belangrijkste reden dat de SP zo’n komeetachtige opgang kan maken en een serieuze partij als de PvdA die, anders dan de SP, wel een door de praktijk gedragen maatschappijanalyse kent, dreigt leeg te eten, is het gebrek aan serieuze kritiek van de PvdA zelf jegens de terribles simplificateurs van de SP. De sociaal-democraten konden er nooit van verdacht worden moorddadige utopieën te hebben nagestreefd zoals de SP. Waarom hebben zij dan de onrealistische ideeën van deze partij nimmer aan de kaak gesteld? Zij zouden het debat over de verzorgingsstaat op een serieuzer plan hebben gebracht. In plaats daarvan lieten zij de afgelopen jaren uit louter opportunisme de partij van Marijnissen maar begaan. Ze dachten er uiteindelijk wel bij te varen. Nu plukken zij daarvan helaas de wrange vruchten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden