Geboren militair, gekozen president

'Nee. Ik heb geen ambitie om nog eens staatshoofd te worden. Ik ben een gepensioneerde beroepssoldaat. Het is aan de burgers om een president te kiezen.' Hij zei het nog maar een halfjaar geleden, oud-generaal Olusegun Obasanjo....

'OOM SEGE', zoals de 61-jarige ex-militair zich graag aan jongeren presenteert, mag het opnieuw proberen. Tussen 1976 en 1979 was hij ongekozen president. Hij droeg de macht over aan een burger, al was dat de man van zijn eigen keuze. Vier jaar later keurde Obasanjo een militaire staatsgreep tegen zijn protégé goed. Toch noemt hij zich 'een strijder voor de democratie'.

Vechten kán hij. Tijdens de Biafra-oorlog, van 1967 tot 1970, leidde Obasanjo een van de bataljons die de rebellen een beslissende nederlaag toebrachten. Maar ook alsmilitair-in-ruste heeft hij de reputatie snel geïrriteerd te zijn en het conflict niet te schuwen.

'Stel hem een kritische vraag, en hij zal glimlachend antwoorden', zo schetst een westerse diplomaat Nigeria's nieuwe leider. 'Stel hem nog zo'n vraag, en hij zal kort antwoorden. Doe het een derde keer, en Obasanjo ontploft.' Leren omgaan met kritiek was ongetwijfeld geen onderdeel van het lesprogramma aan de militaire academies in Groot-Britannië en India waar Obasanjo zijn opleiding kreeg.

Obasanjo is een etnische Yoruba, het trotse volk in het zuidwesten van Nigeria. Hij werd geboren in Abeokuta, ten noorden van de vroegere hoofdstad Lagos. Zijn eerste scholing kreeg hij van de Baptisten. Nog steeds noemt hij zich een gelovig christen.Dat belet hem niet om meer dan één vrouw te hebben, bij wie hij een onbekend aantal kinderen heeft verwekt.

Na zijn pensionering trok hij zich aanvankelijk terug op zijn varkensboerderij even buiten Lagos.

Maar alleen varkenshoeden gaf hem te weinig afleiding. Obasanjo nam de rol op zich van oud-staatsman, die zijn land vertegenwoordigde in diverse internationale fora. Daarmee verwierf hij ook democratische vrienden als Jimmy Carter en Helmut Schmidt.

Het dieptepunt van bijna dertig jaar militair bewind in Nigeria kwam met het dictatorschap van Sani Abacha in 1993. Obasanjo was een van de mensen die zich tegen diens terreur uitspraken. Abacha beschuldigde hem van ondermijning van het staatsgezag en zette hem gevangen. Pas na de plotse dood van de dictator in juni 1998 kwam Obasanjo vrij.

Nigeria's nieuwe leider, generaal Abubakar, had toen reeds besloten 's lands laatste ongekozen president te willen zijn. De campagne voor Obasanjo in zijn nieuwe rol als burgerpoliticus is voor een groot deel door militairen geleid, met name door generaal Babangida, een vroegere machthebber die nog steeds als mannetjesmaker geldt. Een andere belangrijke naam is Aliyu Gusau, een vroegere stafchef van de strijdkrachten. Met hen kwam ook het grote geld om kiezers voor Obasanjo te winnen.

'Ik denk dat de militair een te groot deel uitmaakt van de mens Obasanjo, en dat zal hem als democraat nog in de problemen brengen', meent de Nigeriaanse auteur Eddie Iroh. Obasanjo zelf zegt de aangewezen man te zijn om een einde te maken aan wat hij de 'kanker' van Nigeria noemt, de tomeloze corruptie, die zich overal heeft ingevreten.

Hij gaat regeren over een potentieel rijk land, waarvan de bevolking de afgelopen kwart eeuw armer is geworden. Obasanjo zelf was er als president verantwoordelijk voor dat de deelstaten in de Niger Delta een minder groot deel van de oliewinsten in handen kregen. Twintig jaar later leidde dat in het oliegebied tot burgeroorlogachtige toestanden.

Nigeria is een land van vele volken, die al sinds de onafhankelijkheid in 1960 twisten over de verdeling van bevoegdheden in wat officieel een 'federatieve republiek' heet. Obasanjo heeft toegegeven dat in het verleden het centrale (militaire) gezag te veel macht naar zich heeft toegetrokken. Tegelijkertijd echter houdt hij vast aan de 'eenheid en stabiliteit' van Nigeria.

'Laat ons de komende vier jaar sterke bruggen bouwen die ons als grootse en diverse volken met elkaar zullen verbinden', verklaarde hij tijdens de verkiezingscampagne. Maar het onderlinge wantrouwen tussen de zuidwestelijke Yoruba, de noordelijke Hausa-Fulani, de oostelijke Ibo en andere volken is onverminderd groot. Ook bij deze verkiezingen zeggen velen dat het noorden, het bastion van de militairen, opnieuw zijn wil aan het land heeft opgelegd.

Een probleem voor president Obasanjo vormt ook de rampzalige staat van de economie. Zijn tegenstander bij de verkiezingen, Olu Falae, geldt als technocratisch voorstander van de vrije markt. Het programma van Obasanjo is veel minder duidelijk.

'Ik zou willen dat ik kon beloven dat de taken die voor ons liggen gemakkelijk zijn. Dat zijn ze niet.' Die uitspraak getuigt in elk geval van realiteitszin. 'De beste jaren van Nigeria liggen niet achter maar voor ons', voegde hij daaraan toe. Maar alleen al het puinruimen zal Obasanjo zijn volledige ambtstermijn gaan kosten.

Kees Broere

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden