Gebogen

Waarom Gispen-fauteuils vroeger vaak groen waren? Dan waren ze vlo-bestendig. Ze worden nog steeds gemaakt, de chroomstalen buismeubelen. Niet meer door Gispen, maar door de Gebroeders van der Stroom....

'Weet je wat het met Gispen is', zegt Hennie Sanderse (57), 'jullie journalisten hebben een veel te mooi beeld rond die man gecreëerd. Jullie hebben van Willem Gis pen een mythe gemaakt. Maar er is ook een andere kant. In de jaren vijftig richtte hij een bedrijf op dat Kembo heette. Dat stond voor ''Kom Eerst Maar Bij Ons''. Dat is toch een prachtvondst? Gispen was vooral een hele slimme en gehaaide zakenman.'

Wat dat betreft is de nalatenschap van Wil lem Hendrik Gispen (1890-1981) bij de familie Sanderse, sinds 1969 eigenaars van de in de achttiende eeuw opgerichte meubelfabriek Gebroeders van der Stroom in Aspe ren, in goede handen. Eind jaren tachtig viel het Sanderse senior op dat er een groeiende belangstelling was voor de producten van Gispen; niet zozeer voor de moderne kantoorconcepten die Gispen International sinds de jaren zestig aflevert, als wel voor de klassieke, door Willem Gispen ontworpen chroomstalen buismeubelen die sinds de jaren zeventig niet meer werden gemaakt. Voor een tweedehands fauteuil 412 van deze 'pionier van het functionalisme' telden bewonderaars en verzamelaars grif honderden guldens neer.

Vader en zoon Sanderse, alias Ge broe ders Van der Stroom, zagen het gat in de markt en besloten te gaan praten met de directie van Gispen International. Ze verkregen de exclusieve rechten op een aantal modellen, investeerden een miljoen gulden in nieuwe mallen, een doos bakeliet en een paar kilometer buis en maakten een gloednieuwe 412 en 101. Toen die aansloegen, probeerden ze de 414 en de 413 uit.

Sinds tien jaar produceren ze onder de naam Dutch Originals zo'n vijftien Gispen-modellen in licentie, plus een aantal stoelen en tafels van andere ontwerpers als Wim Riet veld (zoon van architect Gerrit Rietveld) en Andr Cordemeijer.

De meest verkochte replica's zijn de Gis pen 101, populair als eetkamerstoel (vanaf 360 euro) en Gispens fauteuil nummer 412 met bakelieten, aan het einde opwippende armleggers (vanaf 1260 euro). De beroemde Gispen-kapstok en de Gispen-lectuurbak doen het ook goed. Gispen-bureaus worden niet nieuw gemaakt, Gispen-lampen weer wel, alleen niet bij Van der Stroom: voor lampen moeten belangstellenden naar Giso in Meerkerk.

Klanten denken nogal eens dat lle Dutch Originals van de hand van Gispen zijn, maar dat is een misvatting. Zo wordt onder dat label ook een klein glazen bijzettafeltje verkocht waar precies een glas wijn en een schaaltje chips op passen. Hennie San der se: 'Dat tafeltje is bij toeval ontstaan. Aan onze Garni-bank is een klein glasplaatje bevestigd. Een juffrouw die hier werkte moest vijftig nieuwe glasplaatjes bestellen bij de fabrikant, maar in plaats van vijftig bestelde ze er vijfduizend. Niemand had de fout opgemerkt tot hier een grote vrachtwagen met heel veel dozen verscheen. Onze bedrijfsleider Hans van de Lagemaat zat met die plaatjes in zijn maag en maakte er een tafeltje van. Eerst zag ik er niks in, tot ik op Hans' verjaardag kwam: alle stoelen waren bezet en ik heb de hele avond op dat tafeltje gezeten. Toen viel me op hoe handig het eigenlijk was en zijn we gaan produceren.'

Sinds speciaal voor het tafeltje een leuke doos is ontworpen waardoor het goed als cadeau kan dienen, wordt het veel verkocht. 'Door die voorraad van vijfduizend glasplaatjes zijn we allang heen.'

Van de Lagemaat liet zijn creativiteit ook los op een salontafel, geïnspireerd op de Gispen-bank ad-3: de poten lijken zoveel op die van Gispen dat veel kopers menen met een ontwerp van de meester zelf van doen te hebben. Toch wordt de tafel netjes als gs430 aangeduid. En gs staat n¡et voor Gispen; het staat voor Gebroeders Van der Stroom, opgericht in 1791 en nog steeds een meubelbedrijf van naam al zit er al jaren geen Van der Stroom meer in.

Wie bij een Bijenkorf-filiaal of in winkels als Wonen 2000 in Amsterdam en Van Binnen in Den Haag een Gispen-stoeltje koopt, krijgt een terug te sturen garantiebewijs. Aan de hand van die garantiebewijzen vormen vader en zoon Sanderse zich een vrij nauwkeurig beeld van de gemiddelde Gis pen-klant.

'De eerste Gispen-koper', zegt zoon Bert (27), 'was een gestudeerd iemand, een tweeverdiener. Of het waren ouderen die Gispen nog kenden van vroeger. Ze hielden alles in de gaten. We zagen bij de Universiteit in Delft eens oude Gispen-stoeltjes staan met ivoorkleurige leuningen. Dat kunnen wij ook maken, dachten we, en we gingen adverteren met 'leuningen in zwart of wit bakeliet'. Werden we met een op de vingers getikt: die ivoorkleurige leuningen waren helemaal niet van bakeliet, maar van melamine. Bakeliet is een restproduct van roet en kan nooit wit zijn.'

Waren de oorspronkelijke Gispen-stoelen vooral uitgevoerd in groen, muisgrijs, maïsgeel, beige en zwart manchester, tegenwoordig kan een Gispen 407 of 412 net zo gemakkelijk in knalroze velours of gifgroen leer worden besteld. En niemand die zich daar om omdraait in zijn graf, verzekert Hennie Sanderse. 'Weet je waarom die stoelen vroeger groen waren? Dat was vanwege de vlooien. Een vlo kan niet tegen groen. Dat gaat nu niet meer op. Gispen schuwde opvallende kleuren ook niet. Als zijn meubel maar opviel, zo sluw was ie wel.'

Tekenend voor die sluwheid is de jarenlange strijd tussen Willem Gispen en Mart Stam over de vraag wie nu eigenlijk de Gis pen 101 ontworpen had. In zijn proefschrift Industrieel ontwerper w.h. Gispen (1890-1981), een modern eclecticus, vertelt kunsthistoricus Andr Koch hoe de firma en de ontwerper Gispen in de jaren twintig voor de rechter werden gedaagd door de firma Thonet 'inzake inbreuk op het auteursrecht op de achterpootloze stoel van de Neder land se architect-ontwerper Mart Stam (18991986)'.

De achterpootloze stoel en vooral de productie ervan, hield in die jaren veel meubelontwerpers bezig behalve Stam en Gispen bijvoorbeeld ook Ludwig Mies von der Rohe. De firma Thonet bezat het auteursrecht op het ontwerp van Mart Stam, maar Gispen wist met verschillende processen een monopoliepositie van Thonet op de productie van het model te breken. Koch: 'Het Stam-model werd door de rechter aangemerkt als een technische vinding waarop geen auteursrecht kon worden geclaimd.'

De laatste jaren verspreidt de aanhang zich over bredere lagen van de bevolking. De Dutch Originals-omzet van Gebroeders Van der Stroom bedroeg in 1991 ongeveer 800.000 gulden; voor dit jaar wordt gerekend op 8 miljoen euro.

Gispen als trend? Bert Sanderse: 'Mis schien een beetje. Het gevaarlijke van een trend is dat hij kan overwaaien; maar de Gispen-modellen overleven wel. Die zijn tijdloos.'

Nederland heeft ongeveer vijftig Dutch Originals-verkooppunten, verder gaan de meubels onder meer naar Zwitserland. En naar Amerika. Volgens Bert Sanderse is het originele Nederlandse design in de vs nog niet helemaal doorgebroken: 'Ze hebben een prachtige winkel, maar toen ik er was, heb ik geen klant gezien.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden