Gebeten door de mug van Bob

Tien jaar geleden stierf Bob Ross, de man die in een eindeloze reeks tv-programma's liefhebbers over de hele wereld leerde schilderen....

Geen oorlog meer. Dat kan als iedereen een schilderij van Bob Ross zoukunnen maken, zegt Sally Richardson (60) uit Zwitserland. 'Pas dan zietiedereen hoe mooi de wereld werkelijk is. Hoe kun je dan nog vechten?',vraagt ze, terwijl ze de laatste bomen in een moeraslandschap voorziet van'happy little friends', Bob Ross-jargon voor: nog meer bomen.

Vier jaar geleden werd verpleegster Richardson 'gebeten door de BobRoss-mug' en sindsdien stroomt het virus van de tv-schilder door haaraderen. Elke structuur die ze in de natuur tegenkomt - een boom, een wolk,een meertje - neemt ze grondig in zich op. 'Alles is zo mooi. Ik ben eengelukkiger mens.' Daarom staat ze nu, samen met 22 andere cursisten uit Europa, in het Witte Kerkje in Roermond. Doel: een 'certified BobRoss-instructor' worden.

Tien jaar geleden stierf de Amerikaanse tv-schilder op 52-jarigeleeftijd aan de gevolgen van lymfeklierkanker. Nog altijd leeft zijnerfenis voort, gebaseerd op de schilderstechniek nat-in-nat. Anno 2005 zijner wereldwijd ruim drieduizend officiële instructeurs, heeft The WallStreet Journal Ross uitgeroepen tot een van de bekendste schilders terwereld en is zijn tv-programma The Joy of Painting een van de vaakstherhaalde programma's ter wereld.

Wetenschappelijke verklaringen voor zijn succes zijn er nog niet, zegtMonique Timmers, universitair docent Televisie en Emotie aan deUniversiteit van Amsterdam (UvA). 'Misschien komt het doordat Ross'programma afwijkt van de rest van het tv-aanbod. Hij komt authentiek,ontspannend en niet-commercieel over.'

The Joy of Painting werd in 1984 voor het eerst uitgezonden opAmerikaanse lokale publieke zenders. Twee jaar later waren zijnschilderskunsten te zien op circa driehonderd televisiestations. Nu nogkunnen kijkers in ruim twintig landen, waaronder Nederland, geregeldgenieten van zijn show.

Dankzij uitspraken als 'kleine vrolijke wolkjes die wonen in delucht, ronddrijven en de hele dag plezier maken' en niet in de laatsteplaats door zijn kapsel, een kunstmatige afro-coupe, is hij uitgegroeid toteen internationaal cultfenomeen; sommigen beschouwen hem zelfs als grootkunstenaar.

Bob Ross is tijdloos. Hij is populair bij jong en oud en zijn werk iscultuuroverschrijdend, zegt Bert Effing, directeur van Bob Ross Europe, omhet succes te verklaren. Namens de multinational Bob Ross Inc. organiseertEffing schildercursussen, de distributie van producten in Europa en dewereldwijde verkoop van het tv-programma. De zaken gaan goed. 'The Joy ofPainting heeft een enorm herhalingspotentieel, alle schilderijen lijkenimmers op elkaar. Niemand heeft het door als ie voor de tweede keerdezelfde berg voorbij ziet komen.'

Van Iran en Taiwan tot de Verenigde Staten kunnen naar schatting 500miljoen huishoudens genieten van de show van de voormaligmagazijnbeheerder. Dit najaar zullen ruim een miljard Chinezen kennis methem maken, en voor de Russische tv staat Ross' debuut gepland voor beginvolgend jaar.

Effing vergelijkt het effect van Bob Ross met dat van de Amerikaansetv-soap Dallas in de jaren tachtig. 'Hij slaat in heel veel culturen aan,maar wordt overal anders geïnterpreteerd. In de noordelijke landen wordthij vooral gezien als kitsch, maar in bijvoorbeeld Iran en Turkije vindenmensen het echt kunst.'

Misschien schuilt het geheim van zijn succes ook wel in zijn stem, denktEffing. 'Ideale tv voor 's avonds als je iets gedronken hebt, of als jelusteloos op de bank zit. Zijn rustige, monotone geluid brengt de kijkerin het zogeheten Bob Ross-coma. Het programma is daarom, zo ongeveer alsenige, in Duitsland niet nagesynchroniseerd.'

Mensen kijken er niet naar om te leren schilderen, maar om te mediteren,beaamt Jaap Kooijman, universitair docent Media en Cultuur aan de UvA.'Het is rustgevende televisie, net als haardvuurtelevisie enaquariumtelevisie. Het programma wordt bijna volledig uit ééncamerastandpunt gefilmd, met weinig montage. Bob Ross lijkt altijdhetzelfde aan te hebben en hetzelfde te doen.'

Dat maar circa 3 procent van de kijkers daadwerkelijk de kwast terhand neemt, vindt Bert Effing (Bob Ross Europe) niet erg. 'Het is zelfsRoss' grootste verdienste. Hij wilde de drempel verlagen voor mensen diecreatief willen zijn, maar altijd dachten dat ze het niet konden.'

En deze groep blijkt groeiend. Tevreden kijkt Effing naar de cursisten in schilderstenue in het voormalige kerkgebouwtje in Roermond. Op hetcanvas - ingesmeerd met verf in de kleur liquid white, de basis van denat-in-nat-techniek - verschijnen 23 Frozen Solitudes: winterseberglandschappen met wat bomen, een meer en een hut. De wekelijkse cursusis volgeboekt; ook de komende 26 weken zijn alle plekken bezet bij hetenige trainingscentrum in Europa.

De toenemende interesse is ook te merken aan de omzet van Bob RossInc., het moederbedrijf in de VS dat wordt gerund door Ross' ontdekkerAnnette Kowalski en haar man. Hoeveel winst gemaakt wordt met de verf, dvd's en andere Bob Ross-producten, wil ze niet zeggen. 'Maar zeker na deaanslagen van 11 september 2001 zien we een groei. Je merkt dat mensenbinnenshuis meer hobby's zoeken. En dat er behoefte is aan iemand die huneen goed gevoel geeft: Bob Ross dus.'

Voor Sally Richardson is de schildercursus een ontspannend geschenk uitde hemel. Het is de twintigste cursus die ze volgt en elke keer leert zewat nieuws. 'Ik geef zelf ook les, maar vind het fijn om hier zo vaakmogelijk te komen.' Binnenkort vertrekt ze naar Washington, waar de komendemaand, op 24 oktober, een reünie wordt gehouden om de overleden schilderte eren. 'Dan zal ik voor het eerst een origineel schilderij van Bob Rosszien', zegt ze verheugd.

Evelien van den Elshout, die even verderop staat, is straks met haar21 jaar de jongste gediplomeerde Bob Ross-instructeur ter wereld. 'Ik kaneigenlijk helemaal niet tekenen', bekent ze. 'Maar dankzij de trucs is hetresultaat altijd mooi.' Dat is juist het prettige van Bob Ross, valt de uitde VS ingevlogen leraar Bernie Orapello haar bij. Want schilderstalent hebje niet nodig. Echt iedereen kan schilderen dankzij deze techniek, zegtOrapello.

Ook Richardson heeft die ervaring. Vroeger kon de verpleegster nog geenrechte lijn trekken; intussen staat haar huis vol met haar 'kindjes'. Zezegt dat het haar leven heeft veranderd. 'En niet alleen dat van mij', zegtze terwijl ze wijst naar een medecursist. 'Yvette heeft haar depressiedankzij Bob overwonnen.'

Binnenkort gaat ze met pensioen en zal Sally Richardson er alles aandoen om zoveel mogelijk mensen kennis te laten maken met de BobRoss-schilderstechniek. 'Het is te goed om voor jezelf te houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden