Geallieerden gaven nazi-kunstschat terug

Een lijst uit 1946 kan joodse erfgenamen mogelijk helpen om geroofde kunstwerken te identificeren die vorig jaar in beslag zijn genomen in het appartement van de 80-jarige Cornelius Gurlitt uit München.

AMSTERDAM - Het document is opgesteld door de geallieerden. Die hebben direct na de Tweede Wereldoorlog een verzameling kunstwerken in handen gehad van de vader van Cornelius, de kunsthandelaar Hildebrand Gurlitt, en deze na vijf jaar weer teruggegeven.


De lijst is woensdag uit het nationale archief van de Verenigde Staten opgediept door onderzoekers van het Holocaust Art Restitution Project, een organisatie in Washington die roofkunst opspoort. In het vijf pagina's tellende stuk staan 139 werken genoemd die toen in het bezit waren van Hildebrand Gurlitt. Daaronder zijn schilderijen en tekeningen van beroemde kunstenaars als Edgar Degas, Jean-Honoré Fragonard, George Grosz, Francesco Guardi en Auguste Rodin.


Twee werken op de lijst uit 1946 zijn vorig jaar aangetroffen in het appartement van Cornelius Gurlitt: Zelfportret van Otto Dix en Twee ruiters op het strand van Max Liebermann. Van een ander werk op de lijst, De Leeuwentemmer van Max Beckmann, staat vast dat het door de 80-jarige kluizenaar is verkocht in december 2011, twee maanden voordat de douane zijn huis binnenviel en 1.406 werken in beslag nam. Onbekend is of de 136 andere genoemde werken in het bezit zijn gekomen van Cornelius Gurlitt. Zijn vader stierf in 1956 bij een verkeersongeluk.


Blijkens de lijst van de geallieerden beschikte Hildebrand Gurlitt ook over schilderijen van 17de-eeuwse kunstenaars uit Nederland. Drie doeken worden toegeschreven aan respectievelijk Ruysdael (niet bekend is welke), Bartholomeus Spranger en Caspar Netscher. Ook wordt een stilleven genoemd van Jan van Huijsum en een landschap van David Teniers. Onduidelijk is of het om de beroemdere David Teniers de Jonge gaat, of diens vader. Tevens wordt van een landschap van 'Rombouts, S.' gerept. Wellicht wordt de Haarlemse schilder Salomon Rombouts bedoeld.


Hildebrand Gurlitt kocht voor en tijdens de oorlog tegen spotprijzen kunst van joodse kunsthandelaars of families. Hij verhandelde ook werken die door de nazi's als 'entartet' (ontaard) waren bestempeld en daarom in beslag waren genomen. Op de lijst uit 1946 prijkt veel kunst van bekende expressionisten, zoals Erich Heckel, Emil Nolde, Otto Mueller en Max Pechstein.


Het Holocaust Art Restitution Project wil dat bekend wordt gemaakt welke kunstwerken zijn aangetroffen in het appartement van Cornelius Gurlitt. De Duitse onderzoekster die op verzoek van justitie deze verzameling inventariseert, noemde dinsdag tijdens een persconferentie niet meer dan elf kunstwerken. De Duitse regering vindt ook, zo bleek woensdag, dat alle informatie moet worden gegeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden