GEACHTE REDACTIE: Wat een neerbuigendheid over Midden-Europa

Zelden heb ik een arroganter en neerbuigender artikel over Midden-Europa gelezen dan 'De gezapigheid van Midden-Europa' van Dirk-Jan van Baar (Forum, 9 juli)....

Is het de schrijver bekend dat de Hongaren in de negentiende eeuw streefden naar een grotere autonomie in de dubbelmonarchie, door Van Baar betiteld als 'overspannen ambitie', onder leiding van de graven Andrassy en Bátthanyi, daarin heimelijk gesteund door keizerin Elizabeth van Oostenrijk? En dat ze hun hoofdstad hetzelfde aanzien wilden geven als het imperiale Wenen, alleen nog een graadje imposanter, getuige het buitensporige parlementsgebouw? Wat is daar op tegen?

Wat is trouwens het 'verlichte Westen'? Is West-Europa de bakermat van de Europese beschaving? Heeft de schrijver, behalve van Musil en Svevo, misschien ook wel eens gehoord van Haydn, Schubert, Mozart, Grillparzer, Nestroy, Schnitzler, Kodály, Bártok, Konrád, Smetana, Janááek, Dvoáák, Comenius, Klimt, Schiele, Kokoschka, Loos, Freud, Chopin, Paderewski, Marie Curie-Sklodowska, áapek, Forman, Kafka, Brod en Kisch, om maar wat namen te noemen?

Boedapest staat vol 'heldenbeelden'. Zou dat misschien het gevolg zijn van de ondergeschikte positie van de Hongaren in diezelfde monarchie, waardoor ze zich bezonnen op hun eigen verleden? Getuigt het niet van een zekere verachting om het standbeeld van koning Mattias I, de stichter van de Hongaarse staat, te betitelen als middeleeuwer in Ivanhoe-kostuum? Of het beeld van Lájos Kossuth, de nationale dichter van Hongarije, als negentiende-eeuwse heer in driedelig pak?

Wat betreft het 'opgewonden nationalisme' van de Tsjechen het volgende: is het abnormaal als een volk na eeuwenlange overheersing door de Habsburgers verlangt naar onafhankelijkheid? Zelfs hun taal werd als minderwaardig beschouwd, en het is te danken aan de filosoof Frantiáek Palacká dat die bewaard is gebleven voor het nageslacht.

Polen mag nog het minst klagen, vindt Van Baar. Inderdaad heeft dat land na de bezetting van Tsjechoslowakije een stuk van dat land geannexeerd. Het is ten koste van Duitsland opgeschoven naar het Westen, maar hoeveel Polen zijn er gevlucht voor het Rode Leger na de deling van hun land ten gevolge van het non-agressiepact tussen Hitler en Stalin? Is dat iets om dankbaar voor te zijn? Sommige grote steden in voormalig Duits gebied, zoals Wroclaw (Breslau), Gdansk (Danzig) en Poznan (Posen) waren totaal verwoest. Een fraai cadeau! Polen is, zoals bekend, in zijn geschiedenis herhaaldelijk onder de voet gelopen door zijn westelijke en oostelijke buren.

Volgens Van Baar zijn nogal wat mensen van mening dat de Midden-Europese landen lid van de NAVO moeten worden omdat het Westen ze wat schuldig is. Ik zie ook niets in die theorie, maar om een andere reden: tegelijk met de ondergang van de DDR is het Warschaupact geruisloos van het toneel verdwenen. Waarom de NAVO niet? Bovendien kunnen de Tsjechische Republiek, Polen en Hongarije hun geld beter gebruiken voor het herstel van hun door het reëel existerende socialisme verpeste economieën. Ze hebben meer baat bij toetreding tot de EU, als ze zich al ergens bij zouden moeten aansluiten.

Het doet me deugd dat de heer Van Baar niet pessimistisch is over Midden-Europa. Na er een week te hebben doorgebracht heb je natuurlijk ook voldoende inzicht om tot die conclusie te kunnen komen. Ik ben er slechts veertien jaar kind aan huis geweest en heb Tsjechen, Hongaren, Polen en Oostenrijkers leren kennen als - over het algemeen - buitengewoon aangename mensen, juist om hun gezapigheid en om de waarde die ze hechten aan intermenselijke relaties. Eigenschappen die (de Oostenrijkers daargelaten) een gevolg zijn van achtereenvolgens de rigide planeconomie, waardoor elk initiatief ze werd ontnomen, en de politieke druk van bovenaf waardoor de mensen dichter tot elkaar kwamen.

A'DAMJ. van Amerongen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden