GEACHTE REDACTIE Knappe koppen falen bij Nationale Wetenschapsquiz

De Nationale Wetenschapsquiz. Een kwartet professoren, een viertal wetenschapsjournalisten, een quizmiss van wetenschappelijke huize, een organisatie voor wetenschappelijk onderzoek; daar kun je wel een eenvoudige vraag op los laten....

Tijdens de uitzending blijkt al dat de individuele knappe kop het ook wel eens mis heeft. Verbijstering is echter mijn deel als men collectief de mist in gaat bij de vraag: 'Als de aarde niet om haar as zou draaien maar wel om de zon, dan . . .?'

Is er iets vergelijkbaars? Ja natuurlijk, het paard in de draaimolen, dat maakt keurig zijn rondje en tolt niet om zijn as.

In de uitzending maken ze het ook aanschouwelijk. Een lamp stelt de zon voor, de quizmiss zet een globe op haar hoofd en loopt om de lamp terwijl ze haar gezicht steeds naar de camera gewend houdt.

Bij de draaimolen zou dat betekenen dat het paard probeert jou als toeschouwer de hele tijd in de gaten te houden. En dat kan hij alleen maar doen als hij aan de stang waarmee hij vast zit kan ronddraaien. Dat kan niet. Het 'goede' antwoord op de vraag is daarmee fout.

Van mij mogen de winnaars hun inmiddels toegekende prijzen houden. Maar de les is duidelijk: geloof geleerde heren (en dames) niet zonder meer, ook al zijn ze met velen.

AMSTERDAM Rolf Meesters

Rommeltje

Had ik me zo verheugd op de uitzending de Nationale Wetenschapsquiz en de slimme discussies over de juiste antwoorden, schotelt de VPRO mij een rommeltje voor, geleid door ene kwakbol Schippers, die geen flauw benul heeft van wat er uit de mond van (hoog)geleerde panelleden komt.

Niets werd eventjes behoorlijk uitgelegd. Dat was toch wel aardig geweest tegenover al die mensen die noest in bibliotheken hebben zitten zoeken.

HUIZEN Iwan Kraima

Zwart gat

Blijkens de antwoorden van de Nationale Wetenschapsquiz is er tot nu toe nog geen enkel zwart gat ontdekt in het heelal. Volgens het wetenschappelijke magazine EOS (oktober 1994) is dit echter wel het geval.

Citaat: 'Astronomen hebben, met behulp van NASA's Hubble Space Telescope, blijkbaar afdoende bewijs gevonden voor het bestaan van een massief zwart gat in het hart van het gigantische spiraalstelsel M87. De ontdekking is gebaseeerd op snelheidsmetingen van het hete gas dat rond het zwarte gat circuleert.'

Wie moeten we nu geloven?

HEUSDEN J. de Hart

Olifant

Het is niet eenvoudig om inzichten uit de natuurwetenschappen toe te passen op situaties in het dagelijks leven. Een ongewilde, maar treffende demonstratie gaven de samenstellers van de Nationale Wetenschapsquiz.

Vraag 30 betrof de dompteur die met zijn olifant op een precisie-weegschaal staat. Samen wegen ze 5079 kg. Hoeveel wegen ze nadat de dompteur de olifant heeft bestegen?

Iets minder, zou het juiste antwoord luiden, met als verklaring dat de dompteur iets verder van de aarde afraakt, waar de zwaartekracht iets kleiner is.

Als het levenloze voorwerpen in het luchtledige betrof, zou dit juist zijn. Vergeten werd echter dat dompteur en olifant zich in lucht bevinden. Dan wegen voorwerpen minder dan in vacuüm (wet van Archimedes). Bovenop de olifant is de luchtdruk iets kleiner en daarmee de opwaartse kracht ook. Door dit effect wordt de dompteur zwaarder.

Er is echter nog een ander effect. De olifant gebruikt namelijk extra energie als hij de dompteur op zijn rug tilt. Hij haalt die energie uit glucose, die door ingeademde zuurstof wordt verbrand tot koolzuur en water. Het (zwaardere) koolzuur wordt uitgeademd, het water kan langs meerdere wegen verdwijnen. Hierdoor wordt de olifant lichter.

Het antwoord is dus inderdaad dat dompteur en olifant samen lichter worden, maar niet om de reden die Wim T. Schippers op televisie gaf.

PEIZE F.W. Maes

Verstand

Volgens de Volkskrant van 4 januari hebben lezers van de Volkskrant meer dan twee keer zoveel verstand van wetenschap als lezers van NRC Handelsblad. Deze conclusie is gebaseerd op de uitslag van de eerste Nationale Wetenschapsquiz.

De VPRO-quiz was echter een open quiz. Het stond iedereen vrij om allerlei feiten op te zoeken in encyclopedie of bibliotheek. Of om overleg te plegen met familie, vrienden of collega's.

Het hebben van een hoge score impliceert dus niet noodzakelijkerwijs dat men ook veel verstand van wetenschap heeft.

ZWOLLE Koos Nuninga

Chaos

De Nationale Wetenschapsquiz had een aantrekkelijke uitzending kunnen zijn als juist wèl over de antwoorden van de vragen gediscussieerd mocht worden.

De uitslag van de quiz had ook niet door gestandaardiseerde antwoorden, maar op basis van discussie tot stand moeten komen; bijvoorbeeld door een geselecteerde groep inzenders over hun antwoorden te laten discussiëren.

Natuurlijk zouden dan de selectiecriteria ter discussie gesteld worden. Laat een dergelijk programma maar in een schippersiaanse chaos eindigen.

HENGELO D.L. Couprie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden