Profiel

Gates vs Gates: hoe moet het verder met de machtige stichting nu Bill en Melinda gaan scheiden?

Na 27 jaar huwelijk heeft Melinda Gates officieel de scheiding van haar man Bill aangevraagd. Als medevoorzitter van de filantropische Bill & Melinda Gates Foundation heeft ze zeggenschap over de verdeling van miljarden. Is ze te ver uit de schaduw van haar man gestapt?

Melinda en Bill Gates, in 2017 in Parijs Beeld Kamil Zihnioglu / Reuters
Melinda en Bill Gates, in 2017 in ParijsBeeld Kamil Zihnioglu / Reuters

De scheiding van een echtpaar als Bill en Melinda Gates, natuurlijk, dat gaat de wereld over. Want daar is veel geld mee gemoeid. Heel veel. Volgens documenten die zijn ingezien door nieuwssite People was het paar niet getrouwd op huwelijkse voorwaarden, maar zullen de bezittingen en het vermogen eerlijk worden verdeeld. Melinda heeft ook geen partneralimentatie aangevraagd. De grote vraag blijft wel: hoe moet het nu verder met hun stichting?

Want de Bill & Melinda Gates Foundation is het grootste particuliere goededoelenfonds ter wereld. Een filantropisch powerhouse, dat jaarlijks meer geld uitgeeft aan ontwikkelingshulp dan de meeste landen. Melinda Gates, samen met Bill medeoprichter en -voorzitter, belandt niet voor niets elk jaar in de bovenste regionen van de lijst met machtigste vrouwen van zakenblad Forbes.

Rijkste man

De Amerikaanse Gates, 56 jaar geleden geboren in Dallas, Texas als Melinda French, ontwikkelde op de middelbare school een fascinatie voor computers en technologie. Ze studeerde computerwetenschappen en economie en ging eind jaren tachtig aan de slag bij softwarebedrijf Microsoft, waar ze onder meer leiding gaf aan de ontwikkeling van verschillende softwareproducten.

Bij Microsoft ontmoette ze ook mede-oprichter Bill Gates, die later zou uitgroeien tot de rijkste man ter wereld. Inmiddels is hij die positie overigens kwijt, maar hij bezit nog altijd een slordige 120 miljard euro aan vermogen. In 1994 trouwden ze, twee jaar later werd de eerste van hun drie kinderen geboren.

Filantropisch werk

Melinda Gates stopte bij Microsoft om meer tijd te maken voor haar familie, en om samen met haar man hun enorme fortuin aan te wenden voor filantropisch werk. In 2000 mondde dit uit in de Bill & Melinda Gates Foundation. Inmiddels heeft die stichting een kapitaal van zo’n 40 miljard euro en zijn er zo’n 1.600 medewerkers in dienst. Ook de schatrijke ondernemer en weldoener Warren Buffett draagt hieraan bij.

Jaarlijks schenkt de Gates Foundation rond de 4 miljard euro, volgens de laatste jaarverslagen. Dat is vergelijkbaar met het bedrag dat Nederland uitgeeft aan ontwikkelingshulp. Het geld gaat vooral naar de bestrijding van armoede en ziekten als polio en malaria, en aan de verbetering van het Amerikaanse onderwijs.

Afgelopen jaar maakte de stichting anderhalf miljard euro vrij voor de aanpak van de coronapandemie, grotendeels voor de ontwikkeling en verdeling van vaccins. Vanwege al hun inspanningen voor de goede zaak kregen Bill en Melinda Gates veel lof toegezwaaid. In 2005 benoemde het blad Time ze tot Personen van het jaar.

Kritiek

Maar er klinkt ook kritiek. ‘Je moet enorm opletten dat maatschappelijke betrokkenheid een verrijking van democratie is, en geen bedreiging’, zegt Theo Schuyt, hoogleraar filantropie aan de Vrije Universiteit. Ja, ook bij de machtige Gates Foundation.

Is het bijvoorbeeld wenselijk dat een private partij, voorgezeten door twee mensen zonder medische achtergrond, zoveel zeggenschap heeft over het medische onderzoek dat wordt gedaan? ‘Ze kunnen op een weinig democratische wijze invloed uitoefenen met een zak geld.’ Sommige critici vinden dat er een betere manier is om de miljarden van Gates te verdelen: door de overheid, via hogere belastingen.

Het scheelt dat er wel enige controle is, volgens Schuyt. Zo moet de Gates Foundation transparant zijn over inkomsten en uitgaven. ‘En als zou blijken dat je met je filantropische stichting deugdelijke programma’s gaat blokkeren, dan krijg je van journalisten en het publiek natuurlijk een pek-en-verenbehandeling.’

Melinda Gates in 2016. Beeld  Jared Siskin/Patrick McMullan / Getty
Melinda Gates in 2016.Beeld Jared Siskin/Patrick McMullan / Getty

Gelijke rechten

Melinda Gates stapte afgelopen jaren steeds verder uit de schaduw van haar man. In haar boek The Moment of Life beschrijft ze hoe ze Bill in 2013 verzocht om mee te schrijven aan de jaarlijkse brief over de stichting, wat ontaardde in ruzie. Het was de afgelopen jaren toch prima gegaan?

Ze schreef dat jaar uiteindelijk een aparte tekst. In 2015 zetten de twee wél hun handtekening onder een gezamenlijke brief. ‘Hij heeft moeten leren een gelijke te zijn, en ik heb moeten leren voor mezelf op te komen en een gelijke te zijn’, aldus Gates in haar boek.

In 2015 stichtte ze zelf investeringsmaatschappij Pivotal Ventures, om maatschappelijke gelijkheid te bevorderen. Bovendien ontpopte ze zich als prominent voorvechter van vrouwenrechten. Wat haar betreft is anticonceptie een van de belangrijkste middelen om de positie van vrouwen te verbeteren en armoede te bestrijden. In een interview met de Volkskrant zei ze in 2019 dat ze met dit onderwerp heeft geworsteld, vanwege haar katholieke geloof.

Strijd voor anticonceptie

‘Ik ben praktiserend katholiek, maar elke keer als ik door de derde wereld reisde en de meest tragische verhalen hoorde, realiseerde ik me dat het aan religieuze en politieke controversen te wijten is dat zoveel vrouwen geen toegang hebben tot anticonceptie’, zei ze. ‘Terwijl het voor deze vrouwen en hun kinderen vaak echt een kwestie van leven en dood is om een prikpil of spiraaltje te kunnen krijgen.’

De relatie tussen Bill en Melissa Gates werd steeds moeizamer, waardoor de twee ‘na lang te hebben nagedacht’ hebben besloten uit elkaar te gaan. Ze hebben aangegeven allebei medevoorzitter te blijven.

Theo Schuyt verwacht dat dit op de korte termijn weinig invloed zal hebben op de stichting. Die is strak georganiseerd: veel projecten liggen voor lange tijd vast en worden geëvalueerd door een professionele staf.

Op de wat langere termijn kan de scheiding wel invloed hebben op de koers. Bijvoorbeeld als Melinda Gates zich nog onafhankelijker gaat opstellen dan ze al deed, en een sterkere nadruk wil leggen op vrouwenrechten en geboortebeperking.

3x Bill & Melinda

Over de rol van sociale media in het aanwakkeren van vaccinscepsis: ‘Desinformatie is gewoon te gemakkelijk om te verspreiden, en zal mensenlevens kosten.’ (The New York Times, 2020)

Over de aanpak van de coronacrisis: ‘Bill en ik praten op elk niveau in de Amerikaanse overheid. We zeggen: kijk naar landen die het goed doen. Testen. Opsporen. Isoleren. Mondkapjes. Dat vereist leiderschap en dat begint aan de top.’ (NRC, 2020)

In een gezamenlijk statement over de scheiding: ‘We geloven niet langer dat we samen kunnen groeien als koppel in de volgende fase van ons leven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden