Gaten in de mondzorg

De zorg voor het gebit raakt meer en meer in het gedrang. Wie geen tandarts heeft, komt niet meer aan de beurt....

door Jet Bruinsma

Om minister Els Borst van Volksgezondheid te dwingen de tandartstarieven te verhogen, kondigde de NMT, de branche-organisatie van de tandartsen, kortgeleden een patiëntenstop af. De gevolgen van die actie zijn echter beperkt, want 70 procent van de 5500 tandartspraktijken is allang gesloten voor nieuwe patiënten. Met dramatische gevolgen. In Den Helder bijvoorbeeld.

'Tijdens de weekenddienst zie ik veel patiënten die geen eigen tandarts hebben. Vaak is dan het enige wat ik nog kan doen: de extractietang hanteren. Een wortelkanaalbehandeling is zinloos, want er is geen tandarts meer beschikbaar voor de noodzakelijke nabehandeling, later in de week.' Peter van Beusekom (44) behoort tot de jongsten van de 21 tandartsen in Den Helder. Twee jaar geleden al sloegen de, toen nog 23, Helderse tandartsen alarm omdat de vraag naar hulp ze boven het hoofd groeide. Een nieuwe collega was dringend nodig, maar kwam er niet. 'Pas afgestudeerden kunnen kiezen en blijken overal liever te werken dan in Noord-Holland', moppert Van Beusekom. 'Ze hebben geen flets idee hoe het hier is. Ik sta in een uur bij de Stopera.'

Inmiddels is één tandarts met pensioen, een tweede legde noodgedwongen de praktijk neer omdat hij na twintig jaar beroepsuitoefening allergisch bleek te zijn geworden voor het materiaal waarmee hij werkt, en een derde kondigde aan dat hij over een jaar vertrekt. De patiënten van de eerste twee (ruim vierduizend) konden nog worden verdeeld over de collega's, maar als ook nummer drie weggaat, komen de tweeduizend patiënten uit zijn praktijk op straat te staan. 'Het gáát niet langer', zegt Van Beusekom. Uit zelfbescherming heeft hij geleerd om vaker 'nee' te zeggen. 'Nieuwe patiënten die zich melden, hebben pech. Ik werk al 10 tot 12 uur per dag.'

De Kop van Noord-Holland is een erkend noodgebied op het terrein van de tandzorg. In Rotterdam en omgeving zijn alle praktijken overvol. Het centrum van de stad Utrecht is moeilijk bereikbaar en de praktijkpanden zijn er onbetaalbaar. De NMT verwacht binnen afzienbare tijd ook problemen in Noord-Nederland.

Gek genoeg weet de NMT niet precies hoeveel tandartsen in Nederland werken. Er zijn 7397 bevoegde tandartsen onder de 65. Van 5748 staat vast dat ze een praktijk hebben, al dan niet in deeltijd. Wat de resterende 1649 tandartsen doen, is onzeker. Ze kunnen waarnemer zijn, arbeidsongeschikt geworden, naar het buitenland vertrokken, of iets anders zijn gaan doen.

De tandartsen zijn in zekere zin het slachtoffer van hun eigen succes. Dankzij preventie en goede zorg is het aantal mensen die nog beschikken over (een deel van) hun eigen gebit - de dentaten - dramatisch toegenomen. De voortschrijdende techniek maakt het mogelijk om zieke tanden en kiezen te behouden die vroeger getrokken moesten worden. Ook komt het niet meer voor dat mensen rond hun twintigste hun complete gebit laten trekken. Met een kunstgebit was je immers voorgoed verlost van alle mogelijke gebitsproblemen. Edentaten (mensen zonder eigen gebit) worden zeldzaam.

Het succes van de tandheelkundige zorg werd gedwarsboomd door het overheidsbeleid. Om het tekort aan tandartsen in de jaren zestig van de twintigste eeuw weg te werken, werd het aantal opleidingen flink uitgebreid. Naast de bestaande faculteiten - Utrecht, sinds 1877 en Groningen, sinds 1948 - kwamen er in sneltreinvaart drie nieuwe faculteiten bij. In 1961 opende de Katholieke Universiteit Nijmegen haar deuren voor tandheelkundestudenten, in 1964 volgde de Universiteit van Amsterdam en en 1968 de Vrije Universiteit.

En toen waren er ineens te veel tandartsen. De Utrechtse faculteit werd in 1985 opgeheven, ook al beschikte ze over de meest moderne outillage in Europa. Groningen volgde een jaar later, maar werd in 1996 heropend. De twee Amsterdamse faculteiten werden samengevoegd, Nijmegen werd ingekrompen. Het aantal eerstejaars daalde van 465 in 1982 naar 120 in 1987. De tandartslichtingen uit de jaren van overvloed lopen inmiddels tegen hun pensioen. Over twee jaar zullen zij massaal hun praktijk neerleggen. Hoewel de numerus fixus voor tandheelkunde sinds een paar jaar weer omhoog gaat (volgend jaar naar 300), stijgt het aantal nieuwkomers veel minder snel dan het aantal vutters. De NMT houdt rekening met een tekort van 1000 tandartsen in 2012. Daardoor zullen ruim één miljoen mensen geen eigen tandarts hebben.

'De oplossing van de problemen zit hem niet alleen in het opleiden van meer tandartsen', zegt prof. dr Robert Bausch, decaan van de ACTA, de Amsterdamse faculteit tandheelkunde en voorzitter van de drie samenwerkende tandartsopleidingen in Nederland. 'Er moet een goede ordening komen voor de tandheelkundige zorg. Het hoger en middelbaar beroepsonderwijs moeten meer ondersteunend personeel opleiden, zoals mondhygiënistes en preventie-assistenten. Dan kan de tandarts meer mondarts zijn.'

'We streven er niet naar om elke vertrekkende tandarts te vervangen', zegt ook Heert Zijlstra, voorzitter van de NMT. 'We gaan dus niet terug naar 465 eerstejaars studenten per jaar. Het vak zal anders worden ingevuld. De tandarts zal meer taken delegeren.' De verruiming van de opleidingscapaciteit mag dan niet de enige remedie zijn voor het tekort aan tandzorg, nodig is ze wel. Alleen zijn de eerste resultaten pas merkbaar over een jaar of zes, als de eerste afgestudeerden op de markt komen. Of 300 studenten per jaar voldoende is om de toenemende vraag naar deeltijdarbeid (bij vrouwen én mannen) op te vangen, is echter de vraag. En is er wel rekening mee gehouden dat een deel van de nieuwe lichting tandartsen zich specialiseert en dus niet inzetbaar is voor een normale tandartspraktijk? De bestaande faculteiten zijn in staat om tezamen 300 eerstejaars op te vangen, hoewel het vinden van voldoende opleiders een hele klus zal zijn, meent Bausch. Heropening van Utrecht is niet aan de orde. 'Die ambitie is er niet. Men wil de faculteit niet meer opnieuw opstarten.' Anders wordt het als medisch biologen en buitenlanders een verkorte tandartsopleiding kunnen gaan volgen. Daarvoor is de Erasmus Universiteit in Rotterdam in de race, maar beslissingen zijn nog niet gevallen, aldus Bausch.

De patiëntenstop waartoe de NMT heeft opgeroepen, is niet alleen een politiek drukmiddel om Borst te dwingen hogere tarieven toe te staan, het is vooral een wapen in de strijd om de macht over de tandartsen, erkent Zijlstra. 'Dat is wat mij betreft de onderliggende agenda. Het gaat om het bestuur en het beheer in de zorg. Wij tandartsen worden voor 80 procent niet gefinancierd door de ziekenfondspremie, de collectieve sector, maar door de patiënten zelf. Wat matigt de minister zich aan?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden