Reportage De aftrap

Gastland Rusland kijkt op van zoveel publieke emotie

Voor de Russen is het even wennen, al die frivole WK-emoties van de buitenlandse fans, zo merkt correspondent Tom Vennink. Donderdagmiddag om 17.00 uur begint het voetbaltoernooi. Het is een kans voor de gewone Rus om een keer flink zijn slag te slaan.

Franse supporters arriveren bij het Glebovets-stadion in Istra waar hun nationale team een training afwerkt. Beeld AFP

Wild trommelende Brazilianen bij het mauso­leum van Lenin. Iraniërs met ­vuvuzela’s bij het standbeeld van Zjoekov, de generaal die de nazi’s versloeg. En een Amerikaanse tv-presentatrice die in het perscentrum tegen een jonge Russische vrijwilligster met ­gelakte nagels joelt: ‘Oh my god, I lóóóve your nails.’

Voor de Russen is het even wennen, al die emoties in het openbaar. De ­komende vier weken zullen ze ermee moeten omgaan, want vanmiddag om 17.00 uur Nederlandse tijd begint het grootste sportcircus ter wereld in hun land: het WK voetbal.

Voor een videoserie over Russische jongeren reisde ik de afgelopen ­weken naar zeven van de elf speel­steden. Onderweg vertelden Russen me hoe zij uitkijken naar het voetbal – samen met ijshockey de populairste sport van het land.

In de aanloop naar het toernooi zijn hun steden verrijkt met nieuwe stadions, luchthavens, verkeers­wegen, vlaggetjes, prullenbakken. Net als bij de Winterspelen van 2014 in Sotsji pakt het Kremlin dit sporttoernooi groots aan. En ja, ook nu kost het de belastingbetaler meer dan begroot. Met geschatte uitgaven van 12 miljard euro wordt dit het duurste WK voetbal ooit.

Veel van de Russen die ik sprak storen zich daaraan, maar sommigen zien het positief in. ‘Normaal gesproken zien we niets terug van ons belastinggeld’, vertelde Olesja Kosma­tsjo­va me, moeder van twee kinderen in Saransk. Vanuit haar flat volgde ze de transformatie van haar provinciestadje met een verrekijker. ‘Voor een vakantie naar Turkije moesten we eerst negen uur met een busje naar Moskou. Nu hebben we op tien minuten een eigen internationale luchthaven.’

Weinig hoop op glorie

In alle gesprekken zat één constante: niemand gelooft in de kansen van het nationale team. Dat bereikte nog nooit de tweede ronde van een WK sinds het einde van de Sovjet-Unie in 1991. Van de laatste zeven wedstrijden werd er geen enkele gewonnen en geen ander deelnemend land staat zo laag op de wereldranglijst – zelfs het Nederlands elftal staat hoger.

Bij vorige sporttoernooien deed de Russische overheid er alles aan om de rest van de wereld te verslaan, getuige het staatsdopingprogramma dat opgezet werd voor de Winterspelen in Sotsji. Maar nu is zelfs president Poetin sceptisch. Hij hoopt enkel dat het Russische elftal ‘zal strijden tot het einde’.

Voor de Russen zal de focus ergens anders op moeten liggen. Bijvoorbeeld op de gastvrijheid richting de miljoen toeristen die naar verwachting op het WK afkomen.

Oefening in gastvrijheid

Treinpersoneel is speciaal voor het WK getraind hoe te glimlachen – het is in Rusland gewoonte om een glimlach te reserveren voor naaste vrienden en familie; een glimlachende vreemde is reden tot wantrouwen. De nachttreinen, met leeslampjes, discomuziek in de restaurantwagon en ontbijt op bed, zijn gratis voor personen met een wedstrijdkaartje.

Ook willen de mensen in het Kremlin, die zich vaak miskend voelen door het Westen, opnieuw tonen dat dat Rusland in staat is om een sporttoernooi te organiseren zonder incidenten. Olesja Kosmatsjova, de moeder uit Saransk, heeft al twee keer haar auto moeten uitpakken tijdens controles van de duizenden agenten die naar de provinciestad gestuurd zijn.

De veiligheidsdiensten doen er ook alles aan om rellen te voorkomen. Een herhaling van de toestanden in Frankrijk, waar Russische hooligans een groep Engelsen aanvielen, zou een schande zijn voor het Kremlin. Veiligheidsdienst FSB heeft hooligans in persoonlijke gesprekken gewaarschuwd zich koest te houden, zo berichtten media. In twee speelsteden zijn de Don-Kozakken, een nationalistische groep Russen, ingezet om de orde te handhaven. ‘Alles zal onder controle zijn’, zo vertelde Kozakkenleider Dmitri Soevorov me in Rostov aan de Don.

Lekker verdienen

Voor veel inwoners van de speel­steden is het WK de grootste finan­ciële kans van de afgelopen tien jaar. Een familie in mijn straat verhuurt haar sovjet-flatje van 64 vierkante ­meter voor 10 duizend euro aan een stel Panamezen – het gemiddelde maandsalaris in Moskou is 860 euro. De familie verblijft de komende maand op de datsja.

Een taxichauffeur in Volgograd vertelde me over haar hoop tijdens het WK: dat buitenlanders eens kijken naar andere kanten van Rusland dan politiek. Bijvoorbeeld naar de geschiedenis van haar stad, het voormalige Stalingrad, waar 1,5 miljoen soldaten omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog. ‘Weten mensen in ­Europa wel wat hier is gebeurd’, vroeg ze me.

Wat er met het nieuwe stadion in de stad gaat gebeuren, interesseert haar niet. Volgograd heeft, net als ­Kaliningrad en Saransk, geen voetbalclub in de hoogste competitie van Rusland, maar nu wel een modern voetbalstadion.

‘Poetin heeft op tv gezegd dat er sporttoernooien voor de jeugd gehouden gaan worden’, zei mijn huisbaas in Moskou. In zulke megasta­dions?, vroeg ik hem, waarop hij zei: ‘Ik weet niet precies wat er gaat gebeuren, maar Poetin zegt dat het goedkomt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.