Gastcolumn

Gastcolumn: Onze sympathieën zijn gebaseerd op zelfbedrog

Zodra politiek en media collectief een tweederangs dictator op één lijn stellen met Hitler zit er gegarandeerd een ondoordachte militaire interventie in de pijplijn, vindt gastcolumnist Coen de Jong.

Man zwaait naar een soldaat van het Syrische regeringsleger dat een wijk in de stad Aleppo weer in handen heeft gekregen, 8 december 2016. Beeld afp

Een van de grootste vormen van zelfbedrog is het idee dat 'wij' in oorlogen altijd de goede partij steunen. We zeggen dat we voor mensenrechten en internationaal recht opkomen. We steunen in buitenlandse brandhaarden de vrijheidsstrijders. Maar de definitie van vrijheidsstrijder is wel erg flexibel. Zo steunden we in Afghanistan de corrupte kliek van president Hamid Karzai, die net als de Taliban afvalligen ter dood veroordeelt.

Als publiek hebben we geen invloed op welke bewegende beelden we van welk gewapend conflict te zien krijgen. Toch bepalen deze beelden grotendeels naar welke partij onze sympathie uitgaat en over welke gruwelijkheden we ons druk maken. Zo denken we dat in Aleppo alleen Assad en de Russen oorlogsmisdaden begaan en geloven we dat de strijd tegen IS in Mosul zonder oorlogsmisdaden plaatsvindt.

Het conflict in Syrië is een mooi voorbeeld van het zelfbedrog. Assad is een seculiere dictator die uit machtsbehoud al decennia samenwerkt met de sjiitische terroristen van Hezbollah en met Iran. In Nederland maakten weinigen zich er druk om. En opeens zijn er in Syrië liberale rebellen die Assad willen verjagen en een democratie willen opbouwen. Al snel zwelt de mantra aan: we moeten deze rebellen helpen.

Vrijwel nergens horen we dat de rebellen Soennitische moslimfundamentalisten zijn. Dat ze vanaf het begin door Erdogan zijn bewapend en door Qatar en Saoedi-Arabië zijn gefinancierd. En dat Washington volop aan die bewapening meewerkt. De rebellen gebruiken krijgsgevangenen als menselijk schild en verjagen en doden Alawieten en christenen. In de chaos kan IS zich in delen van Syrië en Irak nestelen.

Rode lijn

Op 21 augustus 2013 vindt vlakbij Damascus een aanval met chemische wapens plaats. Hiermee heeft Assad de rode lijn van Obama - geen inzet van chemische wapens - overschreden. In de London Review of Books heeft Seymour Hersh, veteraan van de onderzoeksjournalistiek, een uitgebreide reconstructie gemaakt van de gang van zaken rond de gifgasaanval. Hij beschrijft dat Amerikaanse overheidsdiensten aanwijzingen hadden dat de aanval was uitgevoerd door de rebellen, met hulp van Turkije. Een mogelijke 'false flag'-operatie, met als doel Obama te dwingen militair in te grijpen tegen Assad. Desondanks kondigde Witte Huis samen met de Britse premier Cameron luchtaanvallen aan tegen het regime van Assad.

Zekerheid over wie de gifgasaanval heeft uitgevoerd zal er natuurlijk nooit komen, daarvoor zijn de belangen te groot. Maar we mogen het Britse Lagerhuis dankbaar zijn dat het premier Cameron met een minieme meerderheid terugfloot, waarna Obama de hele interventie afblies. Hersh beschrijft ook dat Washington al jaren weet dat Turkije, een NAVO-bondgenoot, fungeerde als transportdienst voor buitenlandse strijders die zich bij IS wilden aansluiten. Daarover lezen we zelden iets in de media. Om over de strafexpedities en de oorlogsmisdaden van Erdogan in Oost-Turkije tegen de Koerden maar te zwijgen.

Het fiasco van de opstand tegen Assad heeft Rusland de kans gegeven zich in Syrië te profileren, ten koste van nog meer doden. Militair historicus Edward Luttwak benadrukt dat militaire interventies in het Midden-Oosten de situatie steevast verergeren. De VS kunnen beter ophouden met ingrijpen in het Midden-Oosten, waar ze zich keer op keer voor het karretje van Turkije of Saoedi-Arabië laten spannen.

Oorlogskoorts

En wij in Nederland hoeven ons niet door selectieve berichtgeving te laten leiden. Hoewel tegenover elke kritische journalist een leger van voorlichters en PR-mensen staat. Hoe kunnen we in de toekomst kunstmatig opgewekte verontwaardiging en oorlogskoorts herkennen? Simpel: zodra politiek en media collectief een tweederangs dictator op één lijn stellen met Hitler zit er gegarandeerd een ondoordachte militaire interventie in de pijplijn.

Nederlandse politici die '1938' en 'appeasement' als argument aanvoeren om zo'n interventie te steunen moeten we ten diepste wantrouwen. En, bij herhaling, de eerstvolgende verkiezingen wegstemmen.

Coen de Jong is politicoloog en historicus. Deze maand is hij gastcolumnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.