Gastcolumn

Gastcolumn: Niet de PvdA maar hiphop verbindt

Hiphop doorbreekt overal sociale en culturele grenzen, stelt Niels Graaf. 'Wie naar meer dan de vorm kijkt, ontwaart grote thema's. Identiteit, erkenning, vertrouwen: het zit er allemaal in.'

Niels Graaf en historicus en deze maand gastcolumnist op Volkskrant.nl/opinie
Lil' Kleine treedt op in de Heineken Music Hall. Beeld anp
Lil' Kleine treedt op in de Heineken Music Hall.Beeld anp

De meest populaire voetbalsimulator is FIFA. Ook ik speel het. Hoewel mijn talent duidelijk aanwezig is, verlies ik vaak. Erg is dat niet. Ik speel niet om het winnen, maar om het mooie spel. Een van mijn tegenstanders (profiel: man, Barlaeus Gymnasium; UvA-alumnus) bewondert deze eigenschap. Schuldbewust betitelt hij daarom zijn onterechte goals in blessuretijd als best wel 'faya' (naar).

Blijkbaar is straattaal nu ook tot de Amsterdamse grachtengordel doorgedrongen.

Onlangs signaleerde Sylvia Witteman dezelfde trend in haar column. Zelfs op de meest witte scholen in de grote steden van de Randstad wordt een variant van het Nederlands gesproken 'doorspekt met Engelse, Arabische, Berberse en Creoolse woorden'. Het getuigt misschien niet altijd van goede smaak, maar problematisch is het niet. Taalkundigen betogen het wel vaker: straattaal leidt niet tot verloedering. Onder jongeren verbindt deze gemeenschappelijke taal juist.

Florerende hiphopscene

Helaas voor de PvdA heeft zij hier niets mee te maken. De florerende Nederlandse hiphopscene heeft het zelf gedaan. Het zijn rappers die het gebruik van woorden als 'batra' (fles), 'Damsko' (Amsterdam) en 'donnie' (tien euro) salonfähig hebben gemaakt. Daarmee is er - in ieder geval binnen de grote steden - een door velen geaccepteerde jeugdtaal gegroeid.

Een vrijblijvend onderzoekje in de Youtube-statistieken ondersteunt dit beeld. De muziek van rappers als Sevn Alias, Lil' Kleine, Sjaak en Mula B is onnavolgbaar populair en breekt door elke culturele of sociale muur. Zonder consequenties blijft dat niet. De al bijna tien miljoen (!) keer bekeken videoclip 'Dubbel O' van Sjaak en Yes-R heeft zelfs de naam van een stadsdeel veranderd. Ook voor UvA-studenten en andere hipsters is Amsterdam-Oost toch vooral de Dubbel O. Als u daar nog nooit van gehoord heeft, is dat niet erg.

U leeft alleen wel in een bubbel.

Ter vergelijking: het icoon van de Nederlandse burgerlijkheid Marco Borsato gaat met zijn hits net over de miljoen views heen. Net als Marco snijden deze rappers op het oog misschien nogal oppervlakkige onderwerpen aan, maar zij richten zich wel op wat hen bezighoudt. Wie naar meer dan de vorm kijkt, ontwaart grote thema's. Identiteit, erkenning, vertrouwen: het zit er allemaal in. Hiphop gaat in de kern opvallend vaak over de weg tot succes in het post-koloniale multiculturele Nederland.

Post-koloniale Europa

Onlangs publiceerde de Amerikaanse historicus en UvA-hoogleraar Elizabeth Buettner over dit thema een intrigerende studie: Europe After Empire: Decolonization, Society, and Culture. Het is een geschiedenis van het post-koloniale Europa, waarbij het recente verleden van Frankrijk, Groot-Brittannië, Portugal, België en Nederland in vergelijkend perspectief wordt geplaatst. Die ingang biedt een interessante invalshoek. Buettner laat overtuigend zien dat het ontstaan van de multiculturele samenleving niet los kan worden gekoppeld van de dekolonisatie.

Het post-koloniale Europa is dan ook een verre van afgesloten tijdperk. Wij leven er midden in. Wie naar het waarom zoekt achter de Zwarte Piet-discussie, Denk, de PVV en, ja, de geboorte van een jeugdcultuur doorspekt met Surinaamse, Marokkaanse en Turkse invloeden vindt in dit boek een heldere gids.

Cultuur wordt daarbij niet onderschat. Zo wijst ook Buettner op de verbindende rol die muziek speelt. Het succes van de Nederlandse hiphop moet in dit kader worden geplaatst. Het is deel van de post-koloniale wereld en heeft een belangrijke functie. Van de multiculturele wijken van Amsterdam, de Haagse schilderswijk en de banlieue van Parijs: overal doorbreekt hiphop sociale en culturele grenzen.

Tegencultuur

Maar met succes komt ook verantwoordelijkheid. Muziek mag nooit fungeren als alibi voor het onbekommerd etaleren van agressie of vrouwonvriendelijkheid. Tegelijkertijd moet hiphop niet te serieus worden genomen. Het is een tegencultuur. Net als de 'revolutionaire' muziek uit de jaren zestig biedt het een ontsnappingsmogelijkheid en een middel tot identificatie.

Dat is overigens van alle tijden. Ook de 'aardige jongens' uit Nescio's Titaantjes zochten een plek in de wereld via ironie en rebellie. 'Heele zomernachten stonden we tegen 't hek van 't Oosterpark te leunen.' Het is een bekend gezicht.

Nescio (Latijn voor: 'ik weet niet') heeft in Mula B (straattaal voor: 'geld B') in ieder geval een onorthodoxe 'opvolger' gevonden. Eindelijk heeft het 'jongens waren we - maar aardige jongens' een eenentwintigste-eeuwse pendant. Het gaat om de titel van een van de populairste nummers van 2016. Net als de zelfspot is de opbouw herkenbaar: Domme jongens in de stad - dom.

Het is een onbewust eerbetoon aan de Nederlandse literatuurgeschiedenis.

Niels Graaf studeerde geschiedenis en rechten en werkt als historicus in Rome. Hij is deze maand gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden