Gastcolumn

Gastcolumn: 'Minder zeurende studenten en voorspellingen graag'

Er bestaat een opvallende behoefte om de eigen tijd als de belangrijkste te zien, schrijft Niels Graaf in de gastcolumn van deze week. Dat geldt voor zowel studenten als commentatoren.

'Een leuk leven, alles zien, alles meemaken, niets mag onopgemerkt blijven.'Beeld anp

Afgelopen week las ik een artikel in de NRC van een paar sociologiestudentes. Dat was lachen. Het ging over prestatiedruk en het niet hebben van 'een normaal leven'. Zij vroegen om een oplossing voor hun te drukke bestaan van 'tentamens leren, colleges, werken, hockeyen, borrels op de sociëteit en ga zo maar door'.

Ik ging dus nog even door.

Facebooken in de bibliotheek, elk uur koffie drinken, speciaalbier uitproberen, huisfeestjes tot diep in de nacht, studiereisjes, Netflix, maanden op vakantie, festivals, arthouse-bioscopen, weekendjes Berlijn. Kortom: een leuk leven, alles zien, alles meemaken, niets mag onopgemerkt blijven.

De winst van Trump kwam wat dat betreft als geroepen. Er kon weer iets worden afgestreept. Volgens historicus David Van Reybrouck veranderde met deze gebeurtenis de wereldgeschiedenis. Het einde van de klassieke representatieve democratie zou zelfs zijn ingeluid. En wij waren erbij. Het is de bingo op de kaart van het meeslepend leven.

Tsja.

Blijkbaar bestaat er een opvallende behoefte om de eigen tijd als de belangrijkste te zien. Dat geldt voor zowel studenten als commentatoren. Maar wie nu al een breukvlak aanwijst, maakt historisch denken ondergeschikt aan actueel bewustzijn. Daarmee staat Van Reybrouck overigens in een lange traditie.

Einde van de geschiedenis

Laten wij het voor het gemak nog even doornemen. In 1979 kondigde de Franse filosoof Lyotard het 'einde van de grote verhalen' aan. Bijna veertig jaar later wordt er nog steeds zin en betekenis gegeven aan politiek en verleden. Fukuyama volgde in 1992. Volgens hem was met de val van de Sovjet-Unie het einde van de geschiedenis aangebroken. Weliswaar doelde hij daarmee op een blijvende overwinning van de liberale democratie als politieke theorie, maar het maakt het niet minder pretentieus. En niet minder onwaar. Poetin, Assad en het Kalifaat laten zien dat antidemocratische ideologieën springlevend zijn.

Blijkt de geschiedenis toch door te gaan.

Begrijp mij niet verkeerd: het presidentschap van Trump is schokkend en zorgwekkend. Zijn uitverkiezing illustreert de 'opstand tegen de globalisering'. Tegelijkertijd staat Trump symbool voor de grote verwarring die er heerst in de wereld. Alles moet anders, maar tegelijkertijd mag er niks veranderen. Of deze wereld in grote lijnen hertekend gaat worden, valt echter niet te zeggen.

Een van de weinige succesvolle uitzonderingen op dit soort voorspellingen is de signalering van de Leidse historicus Johan Huizinga. In zijn boek In de Schaduwen van Morgen (1935) schreef hij: 'Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het.' Volgens Huizinga zou het voor niemand onverwacht komen dat Europa achterbleef in verstomping en verdwazing, 'de motoren nog draaiend en de vlaggen nog wapperende, maar de geest geweken'.

Hij kreeg gelijk.

Invuloefening

Maar ook Huizinga had zijn reserves. In een van de laatste bladzijden van dit boek schrijft hij dat de geschiedenis niets kan voorspellen, behalve één ding: 'Wij weten zeker, dat de dingen anders lopen, dan wij denken'. Dit betekent overigens niet dat het over tien of honderd jaar een invuloefening is. Binnen de historische wereld wordt hevig gediscussieerd.

Maatschappelijk irrelevant is zo'n discussie zeker niet. Historici staan midden in de samenleving. Zo is volgend weekend het Amsterdamse Theater Bellevue de arena van een historisch debat op locatie. Het gaat naar aanleiding van een geweldig stuk van het theatergezelschap Tafel van Vijf over het jaar 1672, populisme en de moord op de gebroeders de Witt. Misschien wordt er over vier eeuwen ook zoveel aandacht geschonken aan Trump.

Wij weten het niet.

Geschiedschrijvers kunnen pas iets (historisch) nuttigs zeggen als de uitkomst van een ontwikkeling duidelijk is. Rechtshistoricus Hendrik Hoetink noemde het ooit een kwestie van 'achteraf vooruitzien'. Zonder eindpunt is er immers geen begin. Dat is geen bekrompenheid maar bittere noodzaak: voor een historische analyse is afstand nodig. Vijf dagen na de benoeming van Trump is juist dat element afwezig.

Terug naar de sociologiestudentes. Net als het verleden is jullie studietijd een periode. Het heeft een eindpunt met het inleveren van een scriptie.

Tip: kijk minder Netflix.

Niels Graaf studeerde geschiedenis en rechten en werkt als historicus in Rome. Hij is deze maand gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden