Gastcolumn

Gastcolumn: Kamer moet geheime dossiers eisen over betrokkenheid bij coup door Bouterse

De geheimzinnigheid van de Nederlandse staat over zijn rol rondom Bouterses coup ligt gevoelig, schrijft gastcolumnist Dave Ensberg-Kleijkers. 'Het is belangrijk eens de waarheid te vertellen.'

Desi Bouterse Beeld ANP

Er zijn van die geruchten die niet verdwijnen door ze te negeren of af te doen als 'onzin'. Zulke geruchten gaan alleen van tafel als er sprake is van volledige transparantie. Full disclosure. Laat ik voorop stellen dat ik van nature een hekel heb aan goedkope geruchten. Maar één gerucht blijft al jaren in mijn achterhoofd zitten. En dat niet alleen, ook in het achterhoofd van veel van de 350 duizend Surinaamse Nederlanders en 550 duizend Surinamers. Namelijk: 'De Nederlandse staat zou in 1980 een actieve rol hebben gespeeld bij de militaire coup van haar voormalige kolonie Suriname door Desi Bouterse in 1980.' Alleen volledige openheid van zaken kan dit hardnekkige gerucht de wereld uit helpen.

Suriname verliet in 1975 het Koninkrijk der Nederlanden en werd toen een onafhankelijke republiek. Amper vijf jaar daarna maakte het gejuich in Paramaribo plaats voor een militaire coup onder leiding van de huidige president Bouterse. Een coup met vele gevolgen die tot op de dag van vandaag nog merkbaar zijn. Ook voor mijn familie. Want als gevolg van het militaire regime van Bouterse zijn mijn ouders, mijn broer en zus gevlucht uit hun geliefde Suriname om de veiligheid van Nederland op te zoeken. Ik voel me mede daardoor als Surinaamse Nederlander sterk betrokken bij het land van mijn (voor)ouders.

Vanuit die persoonlijke betrokkenheid verscheen een half jaar geleden mijn artikel 'Zwijg niet langer over schending mensenrechten in Suriname' in deze krant. Vervolgens stelde CDA-Kamerlid Martijn van Helvert hierover Kamervragen aan toenmalig minister Koenders van Buitenlandse Zaken. Rap daarna kreeg dit Kamerlid de nodige verbale diarree over zich heen gestort. De kern van hun kritiek? Nederland moet zich met haar eigen zaken bezighouden en heeft haar recht verspeeld zich te mengen in Surinaamse aangelegenheden. Zo schreef ene 'Jeff Says' op Facebook, en ik citeer ongecensureerd:

'Beste Martijn van Helvert. Kan je misschien opdonderen en je bezighouden met Nederland? Als je dan toch iets over Suriname kwijtwil, zorg dan ervoor dat de geheime Suriname dossiers die wederom 50 jaar opgeborgen moeten blijven van jou geweldige regering vrij word gesteld, zodat iedereen weet wat voor stronterij jullie hier allemaal hebben uitgehaald en nog steeds uithalen. Zolang dat niet het geval is, hou dan je bek en ga lekker bezig zijn met kabinetsformatie of zo. Zakkenwasser.' Einde van dit verheffende citaat.

Nederlandse geheimzinnigheid

De 'geheime Suriname dossiers' waarnaar Says verwijst, zijn dezelfde dossiers waar dr. Peter Meel en dr. Ellen Klinkers in 2014 in deze krant aan refereren in hun artikel 'Open het archief over de staatsgreep in Suriname'. Zij betogen dat onafhankelijke deskundigen onderzoek moeten doen naar de Nederlandse betrokkenheid bij de coup in Suriname. 'Onderneemt het kabinet-Rutte niets, dan zal de Nederlandse regering ook de komende decennia de schijn tegen zich hebben en het 25 februari 1980-dossier de oorzaak van terugkerende wrevel en onwelkome speculaties blijven.' En zo geschiedde.

Anno 2017 is de relatie tussen Suriname en Nederland nog altijd gespannen. Humberto Tan zei het in de Johan Ferrier Lezing (2016) al treffend: 'Samenwerking met het voormalige moederland is bij voorbaat moeizaam. Want alles wat uit Nederland komt is 'verdacht'. Zelfs Surinamers uit Nederland, want 'die moeten niet denken dat ze ons komen vertellen wat we moeten doen'.' Tegen deze achtergrond ligt de geheimzinnigheid van de Nederlandse staat over zijn rol in Bouterses coup extra gevoelig.

Onderzoeksjournalisten van de televisieprogramma's Netwerk en Andere Tijden probeerden tevergeefs op basis van de Wet openbaarheid van bestuur het archief alsnog te delen met het publiek. In dat geheime archief schijnt onder meer een onderzoeksrapport van oud-militair majoor Koenders uit 1981 te zitten. Het gerucht gaat dat Koenders de Nederlandse betrokkenheid bij de coup van Bouterse klip en klaar heeft aangetoond.

Als zulke geruchten kloppen, betekent het impliciet dat de Nederlandse Staat in 1980 het internationaal recht heeft overtreden door de soevereiniteit van een bevriende, democratische natie willens en wetens te schenden. Des te belangrijker om eens de waarheid te vertellen.

Onderste steen boven krijgen

Hoe krijgen we nu de onderste steen boven? Oud-minister Koenders zei eind september in een Kamerdebat dat de Tweede Kamer nu aan zet is. Volgens hem is het namelijk de Kamer zelf die de bewuste dossiers tot 2060 geheim heeft verklaard en heeft laten wegstoppen in het Nationaal Archief. Zij kunnen in meerderheid nieuwbakken minister Zijlstra de opdracht geven om op korte termijn de dossiers alsnog met het publiek te delen. Ik verwacht als burger van dit land niet anders van mijn volksvertegenwoordiging en mijn overheid.

Transparantie en integriteit zijn immers gezaghebbende kernbegrippen van de 'Gedragscode goed openbaar bestuur'. Het wordt tijd naar die begrippen te handelen en het veelbesproken gerucht in het belang van zowel Suriname als Nederland eindelijk uit de wereld te helpen. Dan kunnen we samen dit onderdeel uit de gezamenlijke geschiedenis wellicht eens achter ons laten.

Dave Ensberg-Kleijkers is auteur van 'Bezielde Beschaving' (Uitgeverij Aspekt, 2017). Hij was deze maand gastcolumnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.