Gastcolumn

Gastcolumn: Denk citeert anti-democraat in strijd tegen foute straatnamen

Als je straatnamen vanwege de koloniale context wil wijzigen, is het misschien niet zo handig om een partijprogramma op te luisteren met een anti-democraat die flirt met het fascisme.

De presentatie van het verkiezingsprogramma van DENK.Beeld anp

De lijsttrekker van de politieke beweging Denk is een slechte schrijver. Dat is onhandig. Vooral als je het voorwoord van een verkiezingsprogramma schrijft. Het stuk maakt een gekunstelde indruk en is gevuld met te lange zinnen die net niet lopen. Ook ontbreekt het aan originaliteit: de titel van het programma 'denkend aan Nederland' is volgens Kuzu een eerbetoon aan het stuk geciteerde gedicht van Marsman.

Een merkwaardige keuze.

Marsman is niet de meest aangewezen kandidaat om een verkiezingsprogramma mee op te luisteren. Integendeel. Marsman was een overtuigd anti-democraat. Zoals wel meer intellectuelen flirtte hij in de jaren twintig met het fascisme. De Italiaanse variant van Mussolini was volgens hem te prefereren boven de parlementaire democratie omdat zij 'rekening houdt met de veelsoortige ongelijkheid der menschen, maar ook op deze ongelijkheid, hiërarchisch opstijgend, grondvest'. Marsmans afkeer in de jaren dertig van het nationaal-socialisme kwam vooral voort uit zijn overtuiging dat deze beweging te 'democratisch' en te 'plebeïsch' was.

De keuze is des te vreemder als wij de logica van Denk toepassen. In het afgelopen maandag gepresenteerde partijprogramma wordt het idee geopperd om 'kolonisatoren' niet meer te vereren. Dat is een verstandig besluit. Volgens Denk hoort daar echter ook het 'dekoloniseren' van straatnamen, bruggen, tunnels en musea bij.

Dat wordt nog een hele klus.

Koloniale relikwieën

Denk heeft namelijk gelijk: de Nederlandse openbare ruimte is gevuld met koloniale relikwieën. Elk beetje zichzelf respecterende stad heeft een 'Indische Buurt' gebouwd in de negentiende en begin twintigste eeuw. Een zekere vorm van chauvinisme ontbrak daar - in die jaren - ook niet aan. De buurten dienden als herinnering aan de Nederlandse overwinningen, rijkdom en macht.

Maar wordt in deze buurten het koloniale verleden nog steeds vereerd? Nee. Niemand drinkt op zaterdagavond een biertje in de Javastraat en denkt: 'dat koloniale rijk, dat was toch wel heel leuk gedaan.' Dat weten de heren Kuzu, Öztürk en mevrouw Simons ook. Als naam zijn deze buurten en straten een eigen leven gaan leiden.

Maar wat bedoelt Denk dan met het streven 'kolonisatoren niet meer te vereren'? Gaat het soms om alles dat is ontstaan in een koloniale context? Anders geformuleerd: zijn in een koloniale context opgehangen straatnaambordjes nog altijd politiek? Zijn zij door hun aantoonbare koloniale oorsprong inherent 'koloniaal'? Daarmee zouden straatnamen die ooit opgingen als hommage voor het koloniale rijk inderdaad toe zijn aan verandering.

Dat knaagt.

Denk realiseert zich niet dat deze redenering dan ook toegepast moet worden op andere producten uit het verleden. Het werk van Marsman valt dan evenmin los te koppelen van de oorsprong: het leven en denken van de schrijver. Is het dan wel zo handig om je verkiezingsprogramma te openen met een gedicht van een anti-democraat die flirt met het fascisme?

Dubieuze denken

Voor een partij die geregeld wordt verdacht van Erdogan-sympathieën waren er in ieder geval betere opties. De poëzie van Marsman is dan wel allang losgezongen van zijn denken, zijn werk komt voort uit een levenslange strijd tegen de 'nivelleerend-individualistische democratie', 'jacherende en ontmande verdraagzaamheid' en 'laffe liberaliteit'.

De vraag is dan: vereert Denk daarmee een anti-democratisch ideaal? Nee, natuurlijk niet. Waarschijnlijk weet Kuzu niets van Marsmans dubieuze denken. Dat hij in zijn korte situering van het gedicht bijna op het woord Wikipedia overtypt, doet dat in ieder geval ernstig vermoeden.
De oplossing is gelukkig simpel.

Schrap de passage over het 'dekoloniseren' van straatnamen, tunnels en musea. Dat is sowieso een goed idee. Koloniale geschiedenis verdient, zoals Denk ook betoogt, meer aandacht. Maar plaats de geschiedenis die op straat ligt dan in een zinvol verband. Historicus Remco Raben verwoordde het uitstekend: beladen geschiedenis moet je niet wegpoetsen, maar benoemen.

Daar komt nog iets bij. De idealen van Denk kun je samenvatten in drie woorden: rechtvaardigheid, gelijkwaardigheid en onderlinge solidariteit. Een politieke partij die zich op die waarden richt, heeft de toekomst en verdient sympathie. Helaas is Denk geëvolueerd tot iets anders: een links-populistisch spiegelbeeld van Wilders. Net als de PVV heeft Denk een onhandig partijprogramma de wereld ingestuurd. Bij Pauw doet straatnamen verbieden het misschien goed, maar echt fundamentele problemen (zoals discriminatie en sociale segregatie) verdwijnen daarmee onder de radar. Het leidt af. Een bewonderenswaardig initiatief verwordt op die manier tot een gelegenheidsproject.

Een gemiste kans.

Niels Graaf studeerde geschiedenis en rechten en werkt als historicus in Rome. Hij is deze maand gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden