Gastcolumn

Gastcolumn: betaal een kwartje meer in het café van die sjofele uitbaters

Als het risico van kroegbazen niet meer straffeloos verdisconteerd kan worden in de bierprijs, krijg je café's die er overal exact hetzelfde uitzien.

Beeld anp

Behalve advocaat ben ik docent én rechtssocioloog, een chique woord voor mensen die bestuderen wat het recht in praktijk doet. Heeft een nieuwe wet het effect dat ermee beoogd werd? Vaker dan je zou denken, is dat niet het geval.

Om rechtenstudenten daarvan bewust te maken, gebruik ik graag een voorbeeld dat aanspreekt. Bier dus. In mijn eigen studietijd werden aan de bar geregeld plannen gesmeed om een eigen kroeg te starten; meisjes van bepaalde disputen zouden voor de helft van de prijs mogen drinken, en dan kwamen de mannen vanzelf, was ons idee. Uiteindelijk ging natuurlijk niemand echt met die plannen aan de slag, want een taverne openen is leuk, maar er eentje runnen leek ons best saai.

De huidige studenten schijnen zelfs voor het opstarten niet meer warm te lopen, maar bier als onderwerp blijft aanspreken. Daarin zijn ze ervaringsdeskundigen. Diep in de nacht verruilen ze P96 voor Café Nol, maar zelden vraagt de clientèle zich af hoe het bedrijfskapitaal werd verkregen. Want startvermogen is tegenwoordig lastiger te krijgen, maar kroegen worden nog regelmatig geopend. Zijn de soms echt sjofele uitbaters zo goed in het schrijven van ondernemingsplannen, vraag ik de studenten.

Nee, het is niet wat u nu denkt. De heren regelen de financiering niet in het zwarte circuit, maar bij keurige ondernemingen zoals Heineken en Grolsch. Er wordt door of via deze multinationals een overeenkomst verstrekt voor pand, inrichting en de eerste liters drank, maar zekerheden zijn er amper. Bij risico's zonder garanties of gerustheid, wordt altijd een hogere rente geëist, en dat is precies wat er geïnd wordt. In ruil voor de gunstige deals, zijn kroegbazen verplicht om bier te kopen bij de betreffende brouwerij - tegen een hogere prijs dan normaal. En dat gaat al vierhonderd jaar zo!

Goddelijk vocht

Al eeuwenlang regelen bierproducenten via dit bier-beding dat er lekker veel kroegen geopend worden, alwaar hun goddelijk vocht rijkelijk vloeit. Maar volgens het Hof van Justitie van de Europese Unie mag dit niet meer; je mag geen huurovereenkomsten aanbieden waarin bepaald wordt dat bier moet worden afgenomen tegen een hogere prijs dan bij de groothandel om de hoek. Al in 2001 werd gezegd dat dit misbruik van macht was en in strijd met het Unierecht. Toch is er na deze uitspraak bijzonder weinig veranderd, wat het dus een leuke casus maakt voor rechtssociologen.

Zelfs in mijn praktijk in Hilversum zie ik tavernes met dergelijke overeenkomsten. Als ik zeg dat ze er vanaf kunnen, weigeren ze. Veel last hebben ze er namelijk niet van; de hogere bierprijs wordt domweg doorberekend aan de klant. De uitbater accepteert dat, omdat heel veel kroegen op die manier een hogere prijs hanteren voor bier van de grote producenten. Dan heeft het immers amper effect op de omzet. En de gemiddelde klant gaat niet procederen tegen een bierkolos vanwege honderd euro aan duurder bier.

Maar nu werkt de overheid aan een nieuwe wet, die het makkelijker zal maken voor consumenten om collectief schadevergoeding te eisen. Ik zie al voor me hoe de Vereniging Bierzuipend Nederland naar de rechter stapt om geld terug te vorderen. Grote kans dat ze wint. Het is alleen de vraag wat er daarna gebeurt. Want als het risico van vage kroegbazen niet meer straffeloos verdisconteerd kan worden in de bierprijs, moeten academici dan voortaan cafés openen? Komen er veel minder kroegen? Of verzint Heineken gewoon een nieuwe truc?

Als rechtssocioloog gok ik dat dit laatste zal gebeuren. Als advocaat kan ik me ook nog wat voorstellen bij de oplossing. Kroegen zullen dan wellicht veranderen in franchise-concepten; dat mag namelijk wel. Moet Café Nol dan het veld ruimen voor een café dat er overal exact hetzelfde uitziet? Doe mij dan toch maar die sjofele uitbaters. Ik stel daarom voor dat we de Vereniging Bierzuipend Nederland niet oprichten, maar een kwartje extra betalen voor de couleur locale van de vage kroeg.

Antoinette Vlieger werkte jaren aan de Universiteit van Amsterdam publiceerde een roman en is nu advocaat in Hilversum. Zij is deze maand gastcolumniste van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden