Weblog

Gastblog Lonneke van Genugten: Mandela is meer dan een cultheld

Lonneke van Genugten van het blad OneWorld over Mandela, Ruud Gullit en haarzelf. 'Anno 2013 is Mandela een cultheld geworden, maar zijn we vergeten waarvoor hij streed.'

Bewonderaars van Nelson Mandela hebben een lap met zijn portret en een lap met hun hadnafdrukken opgehangen bij het ziekenhuis in Pretoria waar de oud-president en verzetsheld is opgenomen. Beeld afp
Bewonderaars van Nelson Mandela hebben een lap met zijn portret en een lap met hun hadnafdrukken opgehangen bij het ziekenhuis in Pretoria waar de oud-president en verzetsheld is opgenomen.Beeld afp

Via twitter regent het uit de hele wereld steunbetuigingen aan Nelson Mandela. Anno 2013 is hij een cultheld geworden, maar zijn we vergeten waar hij voor streed.

Gullit zingt South Africa
In 1988 scoorde Ruud Gullit niet alleen tijdens het EK-voetbal in de finale tegen de Sovjet-Unie. Hij scoorde ook een topdrie-hit met de single South Africa als gastzanger bij reggaeband Revelation Time. 'South African, downpressor man. 'You better go where you're coming from', zong hij met een grote koptelefoon op.

De achtergrondzangeressen droegen brede schoudervullingen - het waren immers de jaren tachtig. De videoclip wisselt studioshots af met beelden van pantserwagens en agenten die met gummiknuppels op een menigte inslaan.

Die beelden kende ik van het Schooltv-weekjournaal. De zwarte kinderen mochten niet naar dezelfde school als de witte kinderen, leerde ik als elfjarig Brabants schoolmeisje. Dat vond ik, ijverige leerling van basisschool 't Ogelijn in Boxmeer, heel erg gemeen. Nog gemener was het dat Nelson Mandela, de leider van de zwarte mensen, opgesloten zat in een gevangeniscel met alleen een matras op de grond.

In mijn klas was je in die tijd óf voor Ruud Gullit óf voor Frank Rijkaard. Ik was voor Ruud, omdat hij de EK-titel opdroeg aan Mandela. Ik smeekte mijn ouders om niet meer te tanken bij Shell, want daarmee steunde je de apartheid. Wat ze sowieso al niet deden, omdat er geen Shellpomp in de buurt was.

Mandela 80 jaar
Tien jaar later, in 1998, stond ik als twintigjarige backpacker in een menigte van tienduizenden mensen in Johannesburg. Een taxichauffeur had mij en mijn Italiaanse en Koreaanse youth-hostelvrienden afgezet in Ellis Park Stadion. Op zoek naar 'some fun' waren we in het gratis concert ter ere van Mandela's tachtigste verjaardag beland.

Een schare internationale artiesten, van Chaka Khan en Stevie Wonder tot LL Cool J en Skunk Anansie was ingevlogen. Terwijl het complete stadion, zwart en wit zij aan zij, meezong met 'Happy Birthday', schreed de jubilaris plotseling het podium op.

Met zijn vuisten gebald naast de heup, wiegde hij gracieus mee met 'Mister Steve', zoals hij de zanger, tevens zijn persoonlijke vriend, noemde. Een van de vele Bekende Vrienden van Mandela sinds zijn vrijlating in 1990. Bill Clinton, Whitney Houston, Bono, Naomi Campbell, Oprah Winfrey: ze staan allemaal op de kiek met 'Madiba', tijdens een schaterlachende onderonsjes, leunend op zijn schouder of ontspannen op een zondagmiddag in zijn tuin.

Iedereen vriend
Als Facebook al had bestaan in de jaren negentig, had Mandela waarschijnlijk in één dag het maximum aantal van vijfduizend vrienden gehaald. Als je wint, heb je vrienden. Dat besefte Mandela zelf ook. Hij zou al in 1994 tegen Ruud Gullit hebben gezegd: 'Ruud, nu heb ik allerlei vrienden. Maar de tijd dat ik in de gevangenis zat, was jij mijn vriend', aldus mijn jeugdheld in de documentaire 'De Magie van Mandela'.

Platenhoes met zanger Gullit Beeld LvG
Platenhoes met zanger GullitBeeld LvG

Opvolger Thabo Mbeki bleek meer het Linkedin-type. Uit foto's met George Bush en Bono spreekt een afstandelijke, soms zelfs wat schutterige, beleefdheid.

Obsceen
En zo bleef de charismatische Mandela vrienden verzamelen. Of liever gezegd, de vrienden verzamelden zich rond hem. In een open brief uit 2008 noemde dichter Breyten Breytenbach het 'obsceen' hoe 'al die zelfingenomen politici, al die sterretjes, al die cocaïne verslaafde modelletjes, al die intellectueel gehandicapte en moreel overbelaste muzikanten, al die holle internationale jetsetfiguren [Mandela] behandelen als een exotische teddybeer om op te kwijlen' (vertaling: Krijn Peter Hesselink).

Weinig celebs hebben een vriendschapsverzoek verstuurd aan de huidige president Jacob Zuma. Die is te veel Hyves, populair bij het volk, maar te plat voor de mondiale culturele en politieke elite.

Mandela blijft de morele leermeester: hoe je zen blijft na 27 jaar cel en je vijanden in de armen sluit. Maar daarbij vergeten we de kern van zijn strijd. En dat is onterecht zolang grote, witte mannen hun herdershond ophitsen om zingende zwarte jongetjes omver te springen, zoals ik een paar jaar geleden nog zag in een luxe winkelcentrum in Kaapstad.

Van 'Kaffertjie' spreken
En dat is ook onterecht zolang studenten op een zwarte universiteit nog moeten demonstreren om te eisen dat docenten colleges geven. En dat is onterecht zolang Ons Soort Mensen binnenshuis nog van 'kaffertjie' spreekt als het over de zwarte buurjongen gaat.

En nu, eind juni 2013, volg ik op Twitter het trending topic #Mandela. Zijn wereldwijde vrienden laten van zich horen. Rihanna en Raphael Nadal twitteren alvast een afscheidsgebed. Hillary Clinton stuurt 'love and prayers'.

Allemaal laten ze zien hoe begaan ze zijn met hem, maar zullen ze straks ook blijven strijden voor waar hij voor stond?

Gek genoeg is er geen steunbetuiging van Ruud Gullit (@GullitR, 277.387 volgers). Zijn meest recente tweet is een foto van hem en zijn nieuwe vriendin op het strand. Echte vriendschap heeft geen digitale bevestiging nodig.

Lonneke van Genugten is adjunct-hoofdredacteur van OneWorld, een journalistiek platform over internationale samenwerking, mondiale verbondenheid en duurzaamheid. Ze studeerde Nederlandse en Zuid-Afrikaanse letterkunde in Amsterdam en Stellenbosch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden