Weblog

Gastblog: is moordenaar voor de Heer ook slachtoffer?

De vroegere vertrouweling van Joseph Kony zit vast bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. Dominic Ongwen werd op zijn 14de ontvoerd door het Oegandese Verzetsleger van de Heer en nam zelf de benen, maar het is goed als hij wordt berecht, schrijft Marnix de Bruyne in het blad Wordt Vervolgd.

Dominic Ongwen in Den Haag. Beeld reuters

'Ik dank God dat hij de hemel en de aarde heeft geschapen.' De eerste zin die de Oegandees Dominic Ongwen (1975) eind januari uitspreekt' als hij voor het eerst verschijnt voor het Internationaal Strafhof in Den Haag' lijkt te verwijzen naar zijn achtergrond. Ongwen is immers een van de leiders van het Verzetsleger van de Heer (LRA)' een wreed rebellenleger in Oeganda dat een staat wilde uitroepen op basis van de bijbelse tien geboden.

Vanaf eind jaren tachtig tot 2006 heeft het LRA gemoord, verkracht, ledematen afgesneden en kinderen ontvoerd in Noord-Oeganda. Daarbij vielen naar schatting honderdduizend doden, sloegen 1,6 miljoen bewoners op de vlucht en werden twintigduizend kinderen ontvoerd.

Bang
Ongwen deed actief mee. Het Strafhof vaardigde in 2005 arrestatiebevelen uit tegen hem en tegen vier andere LRA-leiders, onder wie Joseph Kony, de beruchte leider van de groepering.

Ongwen was lange tijd diens vertrouweling. Totdat hij op 6 januari van dit jaar uit het oerwoud van de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) trad en zich overgaf - omdat hij bang was dat Kony hem zou vermoorden, zoals hij verklaarde.

Ongwen is zelf óók ontvoerd' op zijn 14de, vertelt hij in Den Haag. Dan bedankt hij het Strafhof voor zijn behandeling en zegt: 'Mij is verteld dat ik hier ben vanwege misdaden...' De rechter onderbreekt hem: het gaat vandaag alléén om het vaststellen van Ongwens identiteit, zegt ze, en het voorlezen van de aanklacht - vier oorlogsmisdaden en drie misdaden tegen de menselijkheid, begaan bij een aanval in 2004 op het Lukodi-kamp voor ontheemden, waarbij zeker veertig doden vielen en zeker zes mensen werden 'geknecht'.

Vissers
Ontvoeringen zijn prima te rijmen met de Bijbel volgens het LRA. 'Jezus zei tegen vissers: u gaat vanaf nu mensen vangen en geen vissen', legde een ex-LRA-strijder in 2007 uit aan een journalist, waarbij hij Mattheüs 4:19 wel erg letterlijk nam.

De man had amnestie gekregen als onderdeel van de vredesregeling van 2006, die aan het meeste LRA-geweld in Oeganda een eind maakte.

Zie hieronder het filmpje waarin de ex-LRA-strijder uitlegt waarom ontvoeringen geoorloofd zijn.


Sommige Oegandezen vinden dat Ongwen alsnog voor die amnestieregeling in aanmerking moet komen, mede omdat hij zelf slachtoffer van ontvoering was. Zijn advocaat zal dat verleden zeker gebruiken in haar pleidooien.

In Den Haag vraagt ze de processtukken tijdig in het Noord-Oegandese Acholi te laten vertalen: omdat haar cliënt 'gedwongen was twintig jaar in de bush te leven', leerde hij geen Engels.

Kans gehad
Maar Ongwen heeft zijn kans gehad. Terwijl anderen vrijwillig de wapens neerlegden' trok hij in 2006 met Kony en een LRA-restant de oerwouden van Congo in, naar de Centraal Afrikaanse Republiek en het Soedanese Darfur, de terreur verleggend naar dorpen in die landen.

Verzachtende omstandigheden moeten zeker meewegen' maar afzien van berechting' nee. Zoals hoofdaanklager Fatou Bensouda het zei na Ongwens overdracht: 'De slachtoffers van zijn misdaden hebben al te lang moeten wachten op gerechtigheid.'


Marnix de Bruyne is voormalig redacteur van de Volkskrant. Hij schrijft nu freelance over mensenrechten en internationale betrekkingen, onder ander voor Wordt Vervolgd, een blad dat wordt uitgegeven door Amnesty International.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden