Gastauteurs horen op de opiniepagina

Tussen de krant en zijn lezers bestaat een onuitgesproken vertrouwensband. De Volkskrantredactie houdt voor de lezer bij wat er in de wereld gebeurt, weegt de informatie en schrijft een verhaal. Of niet natuurlijk, bijvoorbeeld als de informatie niet klopt of niet gecontroleerd kan worden. De lezer moet erop kunnen vertrouwen dat de journalisten van de Volkskrant die afweging naar eer en geweten maken, onafhankelijk en kritisch zijn en zich niet laten leiden door belangen.


Toen de wetenschapsredactie vorige maand een persbericht kreeg met de strekking dat mensen die graag vlees eten 'egoïstischer', 'minder sociaal' en 'hufteriger' zijn, ging de redactie eerst extra informatie vragen bij een van de drie auteurs, de Nijmeegse hoogleraar psychologie Roos Vonk. Zij omschrijft zichzelf als mede-bedenker van het onderzoek en had de uitvoering overgelaten aan (de assistent van) Diederik Stapel, hoogleraar sociale psychologie in Tilburg.


'Ik vond het best een interessant thema', vertelt de redacteur van de Volkskrant. 'Als het eten van vlees effect heeft op de psyche zou ik daar graag over schrijven.' Maar hij vond het vreemd dat het 'vleesonderzoek' (nog) niet was gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift en dus niet was onderworpen aan een inhoudelijke controle door vakgenoten. Het materiaal dat Roos Vonk vervolgens naar de redactie opstuurde vond hij 'rommelig', hij meende te zien dat er onjuiste conclusies aan de cijfers werden verbonden en de onderzoeksmethode vond hij discutabel.


En dus schreef deze wetenschapsredacteur geen stuk. De lezer vertrouwde terecht op de kritische en onafhankelijke instelling en de deskundigheid van de redactie. Het 'vleesonderzoek' rammelde te veel om er een artikel in de krant aan te wijden. Overigens moet nog blijken of er ook gefraudeerd is met de 'vleesdata', iets waar Roos Vonk Diederik Stapel nu van verdenkt.


Wie nu denkt dat de redactie erin is geslaagd de lezers te beschermen tegen wetenschappers die vleesliefhebbers in een kwaad daglicht stellen met onbewezen stellingen, heeft het mis. Op 28 augustus 2010 schreef Roos Vonk in een paginagroot essay in het Vervolg van de Volkskrant dat vleeseters 'asociale lomperiken' zijn. Twee weken later mocht ze haar stelling toelichten met alweer een paginagroot essay in het Vervolg. Daarin typeerde ze mensen die de 'lust' van het vlees eten zwaarder laten wegen dan de last die ze de samenleving daarmee bezorgen, indirect als emotioneel onvolwassen en onbeschaafd. Bewijzen daarvoor bood ze niet. Er was immers geen onderzoek naar gedaan.


Stellingen die je bij de wetenschapsredactie van de Volkskrant moet kunnen onderbouwen om de krant te halen, kun je dus vrijelijk spuien in het Vervolg. Kortom, wie niet door de voordeur in de krant komt, kan het altijd proberen via de achterdeur.


Vonk is niet de enige professor of Bekende Nederlander die in de Volkskrant ruim baan krijgt om zijn mening te geven, een boek te recenseren, een tv-programma te bespreken, verslag te doen van een reis oftewel: journalist te spelen. Vrijwel overal in de krant (behalve in het nieuwskatern) staan tegenwoordig 'klinkende namen' boven en onder artikelen waar vroeger de naam van een (doorgaans onbekende) verslaggever stond. Ik noem Paul Scheffer (hoogleraar grootstedelijke problematiek), Femke Halsema (ex-Kamerlid), Joost Zwagerman (schrijver), Esther-Mirjam Sent (hoogleraar economie), Marcel Möring (schrijver), Paul Verhoeven (filmregisseur). En volgende week woensdag is popmuzikant Tom Barman zelfs gasthoofdredacteur van de V, het tweede katern van de krant. De redactie vindt dat ze met de term 'essay' boven een artikel van een gastauteur voldoende duidelijk maakt dat het niet om een objectief journalistiek artikel gaat. En dat de lezer heel goed verschil weet te maken tussen bijdragen van journalisten en niet-journalisten. Ik vraag mij dat af.


Soms schrijven deze BN'ers en bobo's over de terreinen waarop ze deskundig zijn. Soms juist níet. Soms staat erbij wat hun achtergrond is, soms ook niet of deels. Hun verhaal kan gekleurd zijn omdat ze prominent lid zijn van een partij, getrouwd zijn met een filmmaker of concurrent/collega zijn van de auteur over wie ze schrijven, vegetariër zijn of ex-voorzitter van een actiegroep.


Dat neem ik die gastauteurs niet kwalijk. Integendeel, dat is hun goed recht. Gastauteurs hoeven zich niet te houden aan de wetten in de journalistiek. Zij hoeven niet onafhankelijk te zijn, ze zijn niet verplicht hoor en wederhoor toe te passen, zij mogen opzettelijk eenzijdige of onvolledige informatie geven als dat in hun kraam te pas komt.


Natuurlijk kan de expertise van een gastauteur soms een waardevol element zijn. Daarom heeft de krant ook opiniepagina's. In andere katernen moeten journalisten de hoofdrol spelen. Want het is de redactie waar de lezer zijn vertrouwen in heeft gesteld.


De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en over de journalistieke aanpak.

ombudsvrouw@volkskrant.nl

vk.nl/ombudsvrouw

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden