Gasoorlog toont diepe verdeeldheid Bolivia

Dertig doden vielen zondag bij het treffen tussen het Boliviaanse leger en opstandige indianen. De druk op de president om af te treden neemt toe....

President Gonzalo Sánchez de Lozada, naarstig op zoek naar een methode om het armlastige land aan de praat te houden, nam het advies ter harte en ging in zee met de Spaanse olie- en gasgigant Repsol YPF, de grootste particuliere energieverstrekker in Latijns Amerika. De opdracht: inventariseer de mogelijkheden gas te exporteren naar de Verenigde Staten.

Het lijkt een logisch besluit, maar duizenden Bolivianen kan het niet bekoren. De president doet het land in de uitverkoop, is de reactie. Cocaboeren, indianenorganisaties, vakbonden en linkse politieke partijen maakten stampij op hun gebruikelijke manier: met wegversperringen in het hele land en anti-globalistische leuzen. Aangejaagd door boerenleider-annex-verslagen-presidentskandidaat Evo Morales, noemen de opstandelingen hun acties de guerra del gas, de strijd om het gas.

Het resultaat: dertig doden, volgens onafhankelijke tellingen in ziekenhuizen en mortuaria. In El Alto, de voorstad van hoofdstad La Paz waar de armen wonen, woedde zondag een veldslag, met militairen die vanuit tanks en helikopters de burgers belaagden.

Het is het tweede bloedbad in Bolivia binnen een jaar. In La Paz vielen in februari 32 doden toen het leger ingreep bij demonstraties tegen de voorgenomen belastingverhogingen. Ook die waren de president door het IMF ingefluisterd. Tussendoor zijn bij kleinere protesten ook doden gevallen, zodat het totaal aantal van dit soort slachtoffers in het eerste jaar van de ambtstermijn van Sánchez de Lozada rond de honderd ligt - ongekend sinds in Bolivia in 1982 de democratie terugkeerde. De druk om af te treden op de 73-jarige Goni neemt dan ook almaar toe.

In de guerra del gas hebben opstandige Aymara-indianen de toegangswegen naar La Paz geblokkeerd - hún bijdrage aan het al wekenlang aanhoudende protest dat gisteren is voortgezet met een algemene staking bij het openbaar vervoer. De indianen halen hun inspiratie uit de grootse daden van Túpaj Katari, de Staande Slang, die in 1781 met veertigduizend man tweemaal La Paz van de buitenwereld afsloot om de Spanjaarden tot overgave te dwingen. Belangrijk detail: het mocht toen niet baten.

Officieel was 'Het beleg van La Paz' de reden voor Sánchez de Lozada om het leger op de demonstranten af te sturen: door de blokkades zou een tekort aan brandstof en voedsel in de hoofdstad zijn ontstaan. Maar nu het uit de hand is gelopen, haast de president zich de actievoerders tegemoet te komen: de plannen voor de exploitatie van de gasreserves zullen eerst met de oppositie worden doorgenomen, luidde de noodoplossing die hij gisteren verkoos. Wat dit overleg precies inhoudt, is niet bekend.

Het is een understatement te stellen dat Bolivia is gepolariseerd. De regering waarschuwt dat de oppositie een staatsgreep voorbereidt. De oppositie waarschuwt op haar beurt dat de regering omstandigheden schept die haar toestaan het parlement buiten spel te zetten en alle macht naar zich toe te trekken. Het is een in Latijns Amerika bekend spel waarbij het opletten is geblazen: er is de laatste tien jaar vaker gespeculeerd over coups dan dat ze daadwerkelijk zijn gepleegd.

Sánchez de Lozada heeft de presidentsverkiezingen van 2002 slechts met een luttel procent voorsprong gewonnen van boerenleider Evo Morales. Het land verkeert sindsdien in een politieke crisis. Van enig inhoudelijk debat in het parlement is geen sprake: wat de standpunten van beide kampen precies zijn, is onduidelijk. Al snel werd de straat gekozen als het strijdtoneel voor Morales met zijn aanhangers en Goni met het leger. De gasstrijd is daarom vooral een strijd om de macht in het land. Wie de winnaar wordt, is niet te voorspellen.

Vice-president Carlos Mesa heeft maandag zijn steun aan de president opgezegd. 'Ik kan niet accepteren dat het antwoord op de druk van het volk de dood is en ik geloof niet dat de dialoog die de regering voorstelt afdoende is.' Maar de vice-president blijft wijselijk in functie: niemand weet welke kansen er liggen als Sánchez de Lozada binnenkort onder de druk bezwijkt en toch aftreedt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden