Gasmolecuul mag blijven als er maar een monument bijkomt: het gas en de gevolgen

Beeld de Volkskrant

Uit de middenberm van de snelweg rijst een monument, geen tien jaar jong nog, maar nu al ouwelijk. Afslag Slochteren. Een gigantisch aardgasmolecuul ter ere van wat het gas ons bracht. Het informatiebord bij de carpoolplaats slaat groen uit en de tekst lijkt wel vooroorlogs, als het gaat over 'rijkdommen die (...) zeker ook nog de komende decennia van belang zijn voor onze welvaart en economie'.

Cadeau van de gasbedrijven. 2009. Die zien nu hoe hun wereld aan stukken slaat.

Alles kantelt. En snel. Meent van der Sluis zag als een van de eersten het verband tussen aardbeving en gaswinning. 1986. En werd vervolgens jarenlang verguisd als 'aardrijkskundeleraartje' met ondeugdelijke theorieën. Meent zelf kwam ook stevig uit de hoek, daar niet van. Waarschijnlijk was dat nodig.

Nu willen we een monument voor die vent, zegt Piter Bergstra. Een tegenhanger van het gasmolecuul. Het is al ontworpen: een acht meter hoge baksteen van cortenstaal met een scheur erin die 's nachts oplicht. Het is geen monument voor Meent, zegt Piter, het is een ánder monument. Dat gasmolecuul mag blijven, als deze er maar bij komt zodat je rijdend over de A7 allebei kunt zien: het gas en de gevolgen. 'Maar Meent zit natuurlijk wel in die baksteen licht te geven.'

Meent van der Sluis Beeld .

Drie jaar al probeert zijn stichting geld bij elkaar te krijgen. Ondanks een glanzend comité van aanbeveling is dat nog niet gelukt.

Meent wist het meteen, zegt zijn weduwe Trijni van der Sluis. Samen voelden ze de eerste aardbeving ooit in het noorden van Nederland, Tweede Kerstdag 1986, bij Assen. Als ik 31 jaar later bij haar aanbel, vertelt het nieuws dat de gaswinning bij Loppersum is stilgelegd. 'Hadden ze maar geluisterd', zegt Trijni.

Meent stierf achttien jaar geleden met hartproblemen. Over de schouder van Trijni kijkt hij mee naar de kantelende wereld. Zijn portret hangt in een woonkamer vol kunst, ze kennen elkaar 'sinds de zandbak'. Trots laat Trijni Meents rapporten zien alsof ze gisteren zijn geschreven. Ze zegt: 'Je moest van goeden huize komen om hem omver te praten.' Zijn karakter, die geweldig starre vasthoudendheid, 'dat was zijn kracht en zijn zwakte'.

Dus toen Meent zei dat het aan de gaswinning lag riposteerde Frank Duut, de persvoorlichter van de NAM, met 'flauwekul'. 'Wij verwijzen dit beslist naar het rijk der fabelen.' Frank hield dat jaren vol. Nu is hij statenlid voor 50Plus, en kandidaat-gemeenteraadslid, en heeft hij geen zin meer woorden vuil te maken aan zijn eigen woorden.

Alles kantelt. De directeur van de NAM, Gerald Schotman, kwam afgelopen voorjaar hier in de huiskamer persoonlijk zijn excuses brengen over wat Meent is aangedaan. Trijni is overtuigd van zijn oprechtheid. 'De heer Schotman meende het', zegt ze. 'Het zal ook niet gemakkelijk zijn om zo'n bedrijf te runnen.'

Maar vertrouwen is iets anders, 'het vertrouwen is op'. 'Je wílt ze zo graag vertrouwen', zegt ze steeds, 'je wílt het zo graag. Maar het is moeilijk.' Want waarom is Mark Rutte in geen velden of wegen te bekennen, 'zit die op de achterhand te konkelfoezen met de bedrijven?'

Het gasmolecuul Beeld .

Niemand gelooft de gasbedrijven, ook al doen ze hun best wat bij te draaien. De NAM heeft een imagoverbeteraar aangenomen: Michael Sijbom, voorheen burgemeester van Losser, nog door Tubantia gekroond tot 'koning van de communicatie'. Als ik hem vraag of hij over zijn werk kan vertellen, krijg ik afgemeten mailtjes terug vanaf een adres dat eindigt op Shell.com. Het bedrijf waar ook Frank Duut voor werkte.

Elke aardschok opnieuw begon de telefoon te rinkelen bij Meent en Trijni thuis, en dan trok Meent het gebied weer in om de schade te bekijken, de boeren langs, de dijken op. Thuis hing een landkaart die langzaam volliep. Hij bleef hbo-docent maar werd ook statenlid, dag en nacht in touw.

Piter Bergstra was verslaggever van het Nieuwsblad in die tijd, en een Meent-kenner. 'Ik maakte bijeenkomsten mee met ingenieurs van de NAM. Hóóngelach. Voortdurend weggehoond werd-ie. Als een halve zool neergezet. Omdat hij geen geoloog was maar sociaal-geograaf, en milieukunde doceerde.'

Tegenwoordig is duidelijk dat ook geologen geen idee hebben van wat er toch gebeurt in de Groninger bodem.

Trijni van der Sluis Beeld .

Het monument dat geen monument voor Meent mag heten kost 230 duizend euro. De gasbedrijven betalen de helft. De rest is schrapen. Nog twintig mille te gaan, zegt Piter, maar het is lastig. Subsidiegevers aarzelen. Bedrijven aarzelen. Sturen ze alle Nederlandse gemeenten een brief met de vraag om één cent per inwoner, krijgen ze lauwe reacties.

Maar alles kantelt. Als ze ballen hebben betalen de gasbedrijven eerst die twintig mille en dan de rest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.