Gaskoorts op bijna failliet Cyprus

'Eindelijk rijk!', dromen veel Cyprioten. Gas kan het eiland voorzien van energie en wellicht onderpand zijn voor noodleningen. Maar is hun gas wel exporteerbaar? Turkije ligt dwars.

NICOSIA - Als het vliegtuig 's avonds de daling naar Cyprus inzet, doemt in de diepte de Middellandse Zee op. Het donkere water glinstert in het maanlicht en er is weinig golfslag. Ergens daar, diep onder het zee-oppervlak, moet zich de grote gasbel bevinden, die de bewoners van het noodlijdende eiland doet dromen van rijkdom. 'Aphrodite' hebben de Cyprioten het geruchtmakende gasveld gedoopt, naar de godin van de liefde.


Twee dagen later, in een kantoor in de Cypriotische hoofdstad Nicosia, wijst topambtenaar Solon Kassinis op een kaart aan waar de gasbel zich bevindt. Het veld is ontdekt door de Amerikaanse oliemaatschappij Noble Energy. Kassinis' wijsvinger glijdt over aangrenzende stukken zee waar Franse, Italiaanse en Zuid-Koreaanse bedrijven inmiddels ook naar gas speuren. Kassinis: 'We gaan een fabriek bouwen om het gas vloeibaar te maken. Over zes jaar exporteren we.'


De topambtenaar, een forse brombeer met donkere krullen, is bij de Cypriotische overheid verantwoordelijk voor de speurtocht naar gas. Het Aphrodite-veld bevat - voor zover nu ontdekt - 200 miljard kubieke meter gas, met een waarde van 55- à 60 miljard euro. Dat is internationaal gezien niet veel. Maar het is wel veel voor een klein eiland met nog geen miljoen inwoners, dat voor zijn energiebehoefte vrijwel geheel afhankelijk is van geïmporteerde brandstof. Cyprus kan dankzij de vondst voor tientallen jaren zelfvoorzienend worden op het gebied van energie en kan ook gas gaan exporteren 'We gaan nog veel meer gas vinden', zegt Kassinis. 'We schatten dat er voor 300- tot 600 miljard dollar aan gas in onze zeebodem zit.'


De ontdekking komt op een belangrijk moment. Want Cyprus is zo goed als failliet en de EU en het IMF staan op het punt het eiland 17 miljard aan noodleningen te geven. Bij de geldschieters komt dan ook de vraag op of de toekomstige gasinkomsten misschien als onderpand kunnen worden gevraagd voor de leningen. Ook op Cyprus zelf werd in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van afgelopen zondag driftig over deze kwestie gedebatteerd.


De winnaar van de verkiezingen, de nieuwe president Nikos Anastasiades, wil de gasopbrengsten onderbrengen in een nationaal fonds, waaruit langetermijninvesteringen moeten worden gedaan in industrie en infrastructuur. Ook zou de staatsschuld moeten worden afgelost en zou een deel moeten worden belegd.


Maar een onafhankelijke kandidaat haalde in de eerste ronde 25 procent van de stemmen met een pleidooi om het gas nu al te gelde te maken. De kandidaat verkondigde dat Cyprus dan geen noodleningen nodig heeft en ook niet de pijnlijke bezuininigen hoeft door te voeren die door de EU en het IMF worden geëist.


Obstakels

Op Cyprus heeft vrijwel iedereen een mening over de kwestie. 'Ik zou het absurd vinden als ze dat gas nu al verkopen', zegt klusjesman George, terwijl hij zijn gedeukte witte bestelbus staat uit te laden in Nicosia. 'Onze politici zijn onbetrouwbare boeven. Het zou echt iets voor hen zijn om dat gas nu al voor veel te weinig te verkopen, terwijl het nog in de grond zit.'


In een grand café iets verderop zit studente Filia Tambala een spreekbeurt voor te bereiden achter een glimmende witte laptop. 'Ik vind het niet zo gek om nu al wat van dat gas te verkopen', glimlacht ze. 'We zitten diep in de problemen. Dan moet je soms bijzondere dingen doen.'


Om de gasrijkdom te realiseren zullen de Cyprioten nog wel enkele obstakels moeten overwinnen. Want Cyprus is sinds 1974 verdeeld in een Grieks en een Turks deel. Turkse troepen bezetten destijds het noorden van het eiland, nadat voorstanders van aansluiting bij Griekenland een staatsgreep hadden gepleegd. Turkije vindt dat de Cypriotische regering, tot er een vredesakkoord is met het Turkse noorden, niet het recht heeft naar gas te zoeken. De Turkse premier Erdogan kwalificeert de gasexploratie als 'gekte' en stuurde vorig jaar een eigen onderzoeksschip met marine-escorte naar het gebied, om de Cyprioten te intimideren.


De spanningen met Turkije dreigen de export van het gas te bemoeilijken. Want de meest voor de hand liggende en goedkoopste oplossing, een pijpleiding naar Turkije, is hierdoor onmogelijk. Cyprus zal naar verwachting een kostbare fabriek moeten bouwen om het gas vloeibaar te maken, waarna het per tanker kan worden geëxporteerd. De bouw van zo'n fabriek zal jaren duren.


Onbewezen

Deskundigen waarschuwen dan ook voor al te groot optimisme over het gebruik van gas voor de financiële redding van het eiland. 'Ik geloof dat ze er in Australië in zijn geslaagd zo'n fabriek in zes jaar te bouwen', zegt de gezaghebbende analist Fiona Mullen van adviesbureau Strata Insight. 'Maar Cyprus is geen Australië. De bouw gaat hier ten minste tien jaar duren. En het duurt zeker vijftien jaar voordat we de eerste inkomsten uit gasverkoop ontvangen.'


Mullen noemt de schattingen van de Cypriotische regering over honderden miljarden aan gas 'volstrekte onzin'. Ze wijst er op dat het enige gas dat tot nu toe is gevonden - bij de huidige gasprijzen - 55 à 60 miljard waard is en dat die reserve nog niet officieel 'bewezen' is. 'De regering gaat ervan uit dat, omdat er gas is gevonden, er nog veel meer moet zijn. Maar dat is volkomen speculatief.'


De analiste denkt dat het gas, als er meer zekerheid over is, misschien wel als onderpand kan worden gegeven voor noodleningen. Maar ze waarschuwt dat dit gevoelig ligt. 'Veel Cyprioten zien het gas als een nationaal bezit en beschouwen verpanding als een aantasting van hun soevereiniteit. Dus of ze ermee akkoord zullen gaan, weet ik niet.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden