'Gas geven en w

Bij een inbraak in een modewinkel die Marc Newson (1963) ooit ontwierp, lieten de dieven de kleren liggen en gingen er met het meubilair vandoor....

Hij heeft ze weliswaar allebei zelf ontworpen, maar pas vorige week zag Marc Newson ze voor het eerst naast elkaar staan: de eenpersoonsstraaljager Kelvin 40 en de Ford conceptauto 021C. 'Daarmee is deze tentoonstelling voor mij al geslaagd,' zegt de 40-jarige Newson tevreden. Hij kwam speciaal vanuit Londen over om de voertuigen in de zuidvleugel van het Groninger Museum getakeld te zien worden. Het vliegtuig kwam uit Frankrijk, de auto uit Amerika. Keurig verpakt in kisten, want hoewel ze allebei prima schijnen te functioneren, mogen ze het dagelijks verkeer niet in. 'Met het vliegtuig hebben we alle computersimulaties en windtunneltests doorstaan, maar je moet langs zo fucking veel wettelijke instanties voor je mag vliegen, dat duurt een eeuw.'

Waarom maakt iemand die zichzelf geen kunstenaar maar 'gewoon industrieel ontwerper' noemt, een niet-vliegend vliegtuig? Het is Newsons reactie op zijn werk voor de vliegtuigindustrie, waar momenteel meer dan de helft van zijn opdrachten vandaan komt. Hij ontwerpt onder andere de interieurs voor Quantas; de luchtvaartmaatschappij heeft net bij Airbus 22 stuks van de A-380 besteld, het grootste passagiersvliegtuig ooit gebouwd. Newson: 'Je wilt niet weten wat een vastgeroeste, inflexibele industrie het is. Vliegtuiginterieurs worden ontworpen door teams vol mensen die nooit vliegen. Dat verklaart het comfort van de huidige stoelen. Ik vlieg duizenden uren per jaar, dus allicht is mijn ontwerp beter dan wat er doorgaans uit de fabriek rolt. Ik w hoe een verkeerde armleuning aanvoelt.'

Vliegen is een banale manier van 'veevervoer' geworden, vindt hij, maar tegelijkertijd is er geen technologisch vooruitstrevender industrie dan de vliegtuigbouw. 'Dus het is als ontwerper geweldig om daar middenin te zitten. Ik ontwerp niet om spullen te hen. Ik ontwerp omdat technologie, productie en materiaal me fascineren. Als ik tijdens het ontwerpproces iets geleerd heb, is een ontwerp voor mij geslaagd.' En soms leeft hij de frustratie van het werken voor een logge opdrachtgever uit in vrij werk, zoals de eenpersoonsstraaljager. 'Het idee dat je in kunt stappen, gas geven, en w'

De Kelvin 40 werd aangekocht door de Parijse Fondation Cartier. Grappig idee, dat een voertuig dat alleen maar mooi staat te wezen, nu in de collectie van een aan een juweliershuis verbonden kunstinstelling zit. Bovendien, ooit studeerde Marc Newson voor sieraadontwerper aan de kunstacademie van Sydney.

Je kunt zijn liefde voor design en reizen bijna letterlijk tot zijn jeugd herleiden. Zijn moeder was een tijdje beheerder over een met modern design volgestouwd luxehotel aan de Stille Oceaan. Later reisde het tweepersoonsgezin een jaar door Europa en woonde een paar jaar in Zuid-Korea. Terug in Sydney ging Newson naar de kunstacademie, waar hij z'n docenten op de afdeling sieraden wist te overtuigen dat meubels 'een soort juwelen voor het lichaam' waren. Een van z'n eerste stoelen was de Lockheed Lounge, een chaise longue die doet denken aan een zich uitrekkende hond, betimmerd met aluminium platen, als een antiek vliegtuig. Meer beeldhouwwerk dan stoel, en een bewerkelijk ding om te maken. Er bestaan er maar tien van.

Terwijl Newson in Tokio voor een designfabrikant ging werken, belandde een van zijn Lockheed Lounges in het New Yorkse Paramount hotel, en daar leende Madonna hem in 1993 voor haar videoclip Rain. Zo ging het hard. Newson vestigde zich in Parijs en maakte stoelen voor Cappellini en Moroso, het interieur voor een hip Londens restaurant, een innovatieve fiets voor het Deense Biomega en het populaire afdruiprek Dish Doctor voor plasticfabrikant Magis. Maar zo'n leuk verzoek als dat uit Nederland kreeg hij maar zelden: het Amsterdamse IT-bedrijf Lost Boys kocht een Falcon 900B straaljager en vroeg Newson om hem in te richten. Het werd een vliegtuig met buitenop grote stippen, en van binnen limegroene muren en fauteuils van zilver leer. 'Mijn droom van 40 miljoen dollar,' noemde Newson het toestel destijds, en geen glossy tijdschrift ter wereld dat de foto's van de glamour jet niet plaatste. (Inmiddels, een paar dotcom-crashes later, staat het vliegtuig te koop voor ruim 22 miljoen dollar.) Het vliegtuig voor Lost Boys was zijn visitekaartje in de vliegtuigindustrie; daarom werkt hij nu voor Quantas. Lost Boys was niet z'n laatste Nederlandse avontuur, want begin volgend jaar verschijnt de eerste modecollectie die Newson voor het Hollandse jeansmerk G-Star ontwierp. Tot verbazing van Newson zelf. 'Ik ben dus g modeontwerper. Wil ik ook helemaal niet zijn. Maar als consument ben ik absoluut geeresseerd in mode, zoals ik als consument ook in vliegtuigen, badkamers en horloges geeresseerd ben. Bovendien, veel slechter dan de gemiddelde shit die in modewinkels hangt kunnen mijn kleren amper worden.'

Hij heeft een kleine collectie futuristische maar toch casual kleren voor G-Star gemaakt. Uniformen voor in een laboratorium of een benzinepomp in 2050, zo omschrijft hij ze. Sobere denim- en twillbroeken, jasjes en overalls met opvallende hi-tec, rubberen belijning. Ze komen in slechts een paar exclusieve modewinkels wereldwijd te hangen. Newson: 'Het zijn wel coole kleren, wel geinig. Al ben ik straks de enige die erin gaat lopen, dan is 't toch nog ergens goed voor geweest.'

Newsons ervaring in de mode betreft verder een modellenklus voor modemerk Comme des Gars. 'Dat is vijftien jaar geleden', zegt hij bescheiden, maar het zegt genoeg over zijn fotogenieke voorkomen. Hij ontwierp de inrichting van de winkels van Walter van Beirendonck. En ooit richtte hij een modezaak in Berlijn in. Bij een inbraak namen de dieven alle meubels mee, de kleren lieten ze in de winkel achter.

Nog meer mode: over een paar maanden wordt de sneaker die hij voor Nike ontwierp gelanceerd, en op de Olympische Spelen van Athene zal de Australische equipe in een pak van Newson de opening bijwonen. 'Gewoon een hoedje, blazer, broek en schoenen.'

Net goed, want het zat Newson lang dwars dat zijn ontwerp voor de Olympische fakkel voor de Spelen in Sydney (2000) destijds werd afgekeurd. Hij heeft een haat-liefdeverhouding met zijn geboorteland. Oubollig, vindt hij het. Neem die absurde constructie met de Engelse koningin als staatshoofd. 'Met een beetje mazzel wordt daar na de eerstvolgende verkiezingen een einde aan gemaakt. Let maar op, de republiek Australiomt eraan.'

Newson woont nu afwisselend in Parijs en Londen, maar zijn ontwerphandschrift is wel degelijk door Australiepaald, vindt hij. 'Een land zonder duidelijke beeldcultuur, anders dan bijvoorbeeld Italif Scandinavimijn design opvoeding komt uit bibliotheekboeken.' Zo ontwikkelde hij een herkenbare stijl: aaibaar, vrolijk, kleurig. Het opvallendst van de Newson-stijl is dat alles er retro en futuristisch tegelijk uitziet. Zijn vormen zitten tussen The Flintstones, Teletubbies en 2001: A Space Odyssey in, en zijn favoriete kleur is oranje, 'waarbij mensen meteen aan retro denken'. Newson vindt de typeringen futuristisch en retro nogal flauw, maar hoewel hij de nieuwste materialen en technieken gebruikt, wil hij wel degelijk dat het eindproduct een herkenbaar karakter heeft. 'Dan kom je al snel uit bij iets nostalgisch, iets ouderwets en kinderlijks.'

Zijn auto voor Ford is er een goed voorbeeld van. Ford vroeg hem in 1999 om een concept car te ontwikkelen; een nieuwe visie op auto-ontwerp. 'Ik ben uitgegaan van de allernormaalste autovorm, zoals een kind van vijf een auto tekent. Binnen die grenzen heb ik geprobeerd alle details opnieuw te ontwerpen, alle problemen opnieuw op te lossen. Want de hedendaagse auto is een broddelwerkje waarin de ideevan vijftig auto-ontwerpers samen moeten komen. Totaal incoherent.' Newsons 021C is een leuk, lief en ogenschijnlijk supersimpel ding, met draaiende stoelen om prettig in en uit te stappen, LEDs als koplampen en een bagageruimte die als een lade uitschuift. 'Negen maanden hel in Turijn', zo herinnert hij zich de productie van die ene auto. 'Maar wel weer een boel van geleerd.' En daar ging het hem om. Voor alle duidelijkheid, Newson voelt zich geen 'decorateur', geen 'stylist' die met een styling sausje een bestaand voorwerp ophipt. Hij geeft het voorbeeld van Ikepod, het horlogemerk dat hij elf jaar geleden oprichtte met een Zwitserse partner. Het zijn geen 'modieus gestileerde digitale klokjes', maar hoogwaardige mechanische horloges met een moderne kast eromheen, voor een paar duizend euro per stuk. De bedrijfsvoering van Ikepod is al elf jaar 'gezeik', aldus Newson, maar de liefde voor het product houdt hem gaande.

Newson is de enige echte ontwerper in een studio van een man of tien; een absurd klein team voor het moordende tempo waarmee hij ontwerpt. 'Het is mijn schrikbeeld om de nieuwe Philippe Starck te worden,' zegt hij. 'Om enorme hoeveelheden design door het bedrijf te laten uitspugen. Dan moet je een knop om kunnen zetten, niet te kritisch zijn, soms ook echt troep uitbrengen. Die grens ben ik nog niet over, en wik ook niet over.'

Moe is hij wel. Hij is constant op reis, hij ontwerpt tijdens de duizenden vlieguren die hij per jaar maakt. Hij heeft fraaie opdrachten lopen, voor twee mobiele telefoons, een collectie koffers voor Samsonite, schoenen, interieurs. . . Nu staat het resultaat van achttien jaar ontwerpen in het Groninger Museum. Op zijn verzoek is er geen strenge selectie gemaakt - bijna alles is te zien: serviezen, pannen, vazen, een badkamer, tafels, stoelen, zoals een flink gebruikt exemplaar van de Lockheed Lounge, huidige veilingwaarde ongeveer een ton. Verder: de auto, fiets, deurknoppen, een parfumfles voor Shiseido en een waterkan voor Ricard, lampen, vloerbedekking, flesopeners en een vibrator in de vorm van een tiet.

Het oordeel van de maker zelf, nu het allemaal bij elkaar staat? 'Ik heb er geen zuivere blik op. Ik heb geen favoriet ontwerp en ik heb nergens spijt van.'

Maar is het niet frustrerend voor iemand die in 1986 met een eigenhandig gebeeldhouwde stoel debuteerde, om nu voornamelijk bezig te zijn met gezeur over een centimeter extra beenruimte in een vliegtuig, of de hoek die de wandbekleding met het tapijt maakt? 'Ik vind het wel een leuk idee dat ik straks op een lijnvlucht stap en kan zeggen: dankzij mij ziet dit er heel aardig uit.' Maar hij is slecht in multitasken, en ooit zet hij al die corporate opdrachtgevers buiten de deur en gaat hij alleen nog maar stoelen maken die hij in galeries kan laten zien. Zijn overzichtstentoonstelling in het museum van Groningen is niet z'n eerste, maar wel de grootste tot nu toe. 'Wie weet krijg ik de smaak te pakken,' zegt Newson.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden