'Garantie op eerlijk proces in Rwanda is niets waard'

'Als hij terug moet weet ik me geen raad, met mijn twee kinderen.' Die noodkreet slaakte de in Voorburg wonende, zwangere Jeannette uit Rwanda tegenover intimi aan de vooravond van het proces tegen haar man. De Haagse rechtbank beslist vandaag of Jean-Claude I. wordt uitgezet naar Rwanda. Daar wordt hij beschuldigd van betrokkenheid bij de genocide van 1994.

DEN HAAG - 'De centrale vraag voor de rechtbank is of hij in zijn geboorteland een eerlijk proces krijgt,' zegt de Haagse jurist Jan Hofdijk. Hij staat vier Rwandezen in Nederland bij die evenals Jean- Claude I. in juristenjargon '1F-jes' heten. Artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag maakt de uitzetting mogelijk van vluchtelingen die worden verdacht van een misdrijf tegen de vrede, een oorlogsmisdrijf of een misdrijf tegen de menselijkheid. Rwanda beschuldigt Jean-Claude I. ervan dat hij als 18-jarige een gewapende militie leidde die dood en verderf zaaide onder Tutsi's, een minderheid in het land. In juli werd hij in Nederland gearresteerd nadat Rwanda om zijn uitlevering vroeg.


Volgens Hofdijk, die zich al jarenlang met vreemdelingenzaken bezighoudt, is dat verzoek louter gebaseerd op politieke gronden. 'Jean-Claude en anderen worden weggezet als 'genocidair' omdat het regime van president Kagame hen tot de oppositie rekent.'


Jean Claude I. werd na de genocide door Nederland als vluchteling uitgenodigd, op voorspraak van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Enkele jaren geleden rezen twijfels over zijn oorlogsverleden. Zijn verblijfsvergunning werd ingetrokken. Hij ging daartegen in beroep, maar trok aan het kortste eind. Het Openbaar Ministerie bestempelde hem als leugenaar.


Wordt hij via een rechterlijke uitspraak uitgeleverd aan Rwanda, dan ziet het er volgens Hofdijk slecht voor hem uit. 'Hij krijgt geen eerlijk proces, ondanks garanties van Rwanda aan Nederland. Die zijn niets waard.' Hofdijk wappert met een brief van VVD-staatssecretaris Fred Teeven van Justitie die zijn vertrouwen uitsprak in het proces tegen Victoire Ingabire, een Rwandese die jarenlang in Nederland woonde. In haar vaderland wierp ze zich in 2010 op als kandidaat voor het presidentschap, en werd prompt gearresteerd. Teeven schreef in 2011 geruststellend aan de Tweede Kamer dat de vrouw 'niet hoeft te vrezen voor een flagrante schending van haar fundamentele rechten.'


Hofdijk en mensenrechtenorganisaties, waaronder Amnesty International, denken daar anders over. Ingabire werd eind vorige week door de hoogste Rwandese rechter veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf wegens 'samenzwering tegen de regering'.


Amnesty liet zich een jaar geleden negatief uit over de rechtsgang. Getuigen werden in geheime detentiecentra gemanipuleerd, geïntimideerd en waarschijnlijk zelfs gemarteld om belastende verklaringen af te leggen. Een Rwandese mensenrechtenorganisatie noemde het proces tegen Ingabire en de onverwacht hoge straf 'een middel om (...) de vrijheid van meningsuiting en partijvorming' te onderdrukken. De organisatie deed een beroep op de regering om Ingabire 'en andere politieke gevangenen' onverwijld vrij te laten.


Hofdijk, raadsman van haar in Nederland achtergebleven familie, wijst er op 'dat Den Haag miljoenen euro's heeft gestoken in de opbouw van het Rwandese justitiële apparaat.' Hofdijk: 'Ziehier het resultaat.'


Rwandese genocide

In Rwanda werden in 1994 naar schatting 800 duizend personen vermoord. Slachtoffers van de genocide, ook wel Rwandese burgeroorlog genoemd, waren Tutsi's en gematigde Hutu's. De internationale vredesmacht in de regio greep niet in, met een beroep op het beperkte mandaat van de VN. De slachtpartijen volgden op een vliegtuigongeluk waarbij president Juvénal Habyarimana om het leven kwam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden