Gangpad style

De glamour van het stewardessenberoep is tanende, maar de Singapore Girl houdt stand als toonbeeld van Aziatische perfectie. Hoe? En waarom? Mee op de opleiding.

'Wat gebeurt hier? Jullie mogen niet zomaar met de meisjes praten.' Een jonge vrouw in korte broek en op gympjes komt aanbenen met zwiepende paardenstaart. We staan buiten de slagbomen van het streng beveiligde trainingscentrum van Singapore International Airlines (SIA) in Singapore. Drie jonge vrouwen praten over hoe het is om een Singapore Girl te zijn. Ze glimlachen, waren niet verrast over de vraag.


Voor alle duidelijkheid: Singapore Girl is geen koosnaampje, maar de officiële term voor crewleden van Singapore Airlines. Hoewel 40 procent van het personeel inmiddels uit mannen bestaat, is de Singapore Girl - immer behulpzaam, maatje 36 en nooit een pukkel op het gelaat - al ruim veertig jaar het boegbeeld van de luchtvaartmaatschappij en het toonbeeld van de Aziatische gastvrijheid en glamour. Een prestigieuze baan dus.


Voor Amanda (19), Inky (20) en Melisa (20) zit de lesdag erop. Ze dragen hun zware multomappen met studiemateriaal onder de arm. Als over twee maanden hun training van vijftien weken eropzit - ruim twee keer zo lang als bij andere vliegmaatschappijen - zullen zij hun eerste vlucht maken als stewardess voor Singapore Airlines.


'Mijn tante was een Singapore Girl', zegt Amanda uit Maleisië. Ze draagt een strakke bloes en rok van gebatikte stof in de kleur blauw, bedoeld voor junior stewardessen. De kenmerkende sarong kebaya, in 1970 ontworpen door de Parijse designer Pierre Balmain, is tijdens de meeste lessen al verplicht. 'Mijn tante vertrok naar exotische locaties en kwam terug met een koffer vol spannende spullen. Ik dacht nooit dat ik ook zo zou kunnen worden.'


Bij haar eerste toelatingspoging werd Amanda afgewezen. De tweede keer behoorde ze wel tot de gelukkigen. Haar droom: 'Ik zou graag naar Rome vliegen.'


En toen kwam dus de interruptie van de vrouw met de paardenstaart. Vanuit het sportcomplex verderop - waar het personeel onder meer kan zwemmen en fitnessen en karate kan beoefenen - zag ze de meisjes en besloot in te grijpen. Dat ik hier ben op uitnodiging van Singapore Airlines maakt niet uit. 'Zonder iemand van public relations wordt er niet met de meisjes gepraat. Dat is ons beleid.'


Dat beleid is er ter bescherming van de meisjes, zegt de vrouw. In het verleden heeft SIA 'vervelende ervaringen' gehad met journalisten die allerlei 'dingen over het personeelsbeleid' aan de meisjes vroegen.


De luchtvaartmaatschappij, geroemd om haar service, heeft opvallend weinig oudere stewardessen in dienst. De contracten van stewardessen van 40-plus werden inderdaad zelden verlengd. Maar die regels zijn na protesten van de vakbond aangepast.


Het imago van de Singapore Girl wordt streng bewaakt; zoveel wordt duidelijk, daar op de stoep. Ik merk het vaker als ik die dag het trainingscentrum achter de slagbomen bezoek en de lessen van de nieuwe lichting cabinepersoneel bijwoon. Spontaan een lokaal binnenwandelen is er niet bij. 'Niet daarheen! We gaan nu hierheen!', dirigeert het licht paniekerige pr-meisje.


Het is allemaal wel te begrijpen. De Singapore Girl is met zorg gecultiveerd en kon zo een icoon worden. Sinds 1972 speelt zij de hoofdrol in de marketing, waarmee dat de langst lopende campagne in de luchtvaartgeschiedenis is. De Singapore Girl was in 1993 de eerste commerciële figuur die een wassen beeld kreeg in Madame Tussauds in Londen.


'Good afternoon!', klinkt het in koor uit keurig gestifte monden. In het trainingscentrum loopt een colonne stewardessen voorbij, twee aan twee, hun hakken tikkend over de vloer. Het knotje achter op het hoofd wiebelt niet mee, hoewel dit groepje er toch aardig de pas in heeft. 'Dit is de beleefdste gang die je ooit zal tegenkomen', zegt het pr-meisje. Het groepje meisjes is onderweg naar de twee nepvliegtuigen aan het einde van de gang. Over vijf minuten begint daar de praktijkles. Het langsbrengen van de maaltijden zal worden geoefend. En te laat wil je hier niet komen.


Singapore Airlines staat bekend om de uitgebreide training. Een blik op het rooster leert dat de jongens en meisjes les krijgen in bijna alles. Een kleine greep. Etiquetteles: welke hand gebruik je om een glas aan te reiken? Antwoord: de open hand, dus nooit voor de borst langs. Taalles, voor als je - wat God verhoede - een keer naar Parijs moet. Les in hoe om te gaan met passagiers die denken dat alles wat los zit in het vliegtuig leuk is om mee te nemen als souvenir. Veiligheidsles: hoe vouw je de sarong kebaya op tot minirok om in een noodsituatie van de glijbaan te glijden. Wijnles: er is een speciale opleiding tot sommelier.


Zo'n intensieve training kost wat, terwijl ook Singapore Airlines te maken heeft met groeiende concurrentie van budgetmaatschappijen. Maar volgens de Maleisische airline is het de enige manier waarop zij zich nog kan onderscheiden.


Vroeger kon dat ook nog met techniek en innovatie. Ooit was SIA de eerste met een A380, het grootste passagiersvliegtuig ter wereld, de eerste met bedden in de businessclass, gratis koptelefoons, gratis keuzemaaltijden en gratis drankjes in de economyclass. Maar dat heeft nu iedereen.


Volgens Singapore Airlines staat of valt alles met de perfectie van de service.


'Jullie moeten nu toch wel ongeduldig worden. Denk eraan: je hebt honger. Druk maar op de bel.' Meester Michael, in wit overhemd en rode stropdas, staat met zijn armen over elkaar. Hij tuurt geconcentreerd door de raampjes van het nepvliegtuig naar hoe zijn leerlingen het ervan af brengen. Vandaag op het lesprogramma: de servicerun. Oftewel het langsbrengen van de avondmaaltijd en de drankjes. Geen nepperij. Het eten op de bladen is echt warm, opgewarmd in de oventjes achter in het toestel. Precies zoals het ook op een echte drie uur durende vlucht zou gaan.


Het duurt allemaal veel te lang, vindt Michael. De 'passagiers', gespeeld door medeleerlingen, houden een checklist bij. Is het eten warm? Zijn de kranten netjes georganiseerd? Krijgen de kinderen speelgoed? Michael: 'Het is belangrijk dat ze snappen hoe het is om passagier te zijn.'


Aan de muur van het neptoestel hangt een groot wit vel. Met fluorescerende viltstiften is een tekening gemaakt van hoe de maaltijd moet worden opgediend. Rechtsboven het bekertje voor koffie en thee, het toetje links, de maaltijd midden voor, het bestek daarboven. De leerlingen zijn pas begonnen. Spieken mag nog.


Tussendoor doet Michael nog even snel een klassikale quiz. 'Klaar met de maaltijd, wat dan?' 'Handdoekjes brengen!', antwoorden de leerlingen. 'En als je niets te doen hebt?' 'Check de toiletten!'


Ondanks het lange bestaan van de marketingcampagne en de populariteit ervan, kreeg de Singapore Girl veel kritiek in de loop der jaren. 'Girl' zou een seksistische term zijn, of in elk geval denigrerend. Feministen hekelden het beeld van de exotische, dienstbare hostess die op haar sandaaltjes en in haar strakke sarong een bijna geisha-achtige uitstraling zou hebben. Vooral in de VS, waar men niet spreekt van stewardessen maar de geslachtsneutrale term flight attendant bezigt, is er kritiek. Bovendien zou de strenge selectie er vooral op gericht zijn mooie, jonge meisjes binnen te halen.


De selectie is inderdad streng. Op zes momenten in het jaar is het mogelijk je aan te melden. Van de duizend aanmeldingen per keer, worden er maximaal honderd aangenomen. Volgens woordvoerder Nicholas Ionides wordt daarbij op meer zaken dan alleen het uiterlijk gelet. 'We zijn niet op zoek naar beauty queens. How you carry yourself, daar gaat het om.' Wat hij daarmee bedoelt? 'Een echte Singapore Girl heeft eerder dan de passagier zelf door dat diens glas moet worden bijgevuld.'


Senior stewardess Nor Hi Dayat (36) vertelt een iets ander verhaal over haar toelating enkele jaren geleden. 'Tijdens de eerste ronde namen ze mijn maten. En je huid wordt grondig geïnspecteerd. Daarna moet je jezelf voorstellen en een tekst voordragen zodat het selectiepanel kan zien hoe je voor groepen spreekt.'


Die middag staat persoonlijke verzorging op het rooster. In een hoek van het klaslokaal van lerares Amy Lin staat een lange rij met sandaaltjes en hakken. Op kousenvoeten staan de meisjes in de rij voor haar bureau. Amy Lin is een begrip. Al jaren leert ze de meisjes - jongens doen niet mee - hoe je zonder kliederen eyeliner opdoet en hoe je de huid mooi houdt met al die jetlags (koffie en thee laten staan en vooral vaak het sportcomplex bezoeken).


Een voor een nemen ze plaats in de stoel voor haar en laten ze hun kleurkaart zien, waarop staat aangegeven welk kleurenpalet het best bij hun gezicht past. Die kleuren zullen de meisjes de rest van hun carrière in de lucht dragen.


Amy Lin is niet snel tevreden. 'Ik wil dit zien, niet dit.' Ze tekent twee knotjes op het papier voor haar. Eén strak - 'tussen de 6,5 en 7 centimeter' - en de ander een rommelig bolletje, dat het knotje van het meisje moet voorstellen. 'Maandag opnieuw proberen en dan moet het goed zijn.'


De regels zijn streng: highlights, pony tot de wenkbrauwen en opvallende sieraden zijn verboden. Slechts drie kleuren nagellak zijn toegestaan.


'Hoeveel lagen mascara?' Het is even stil. 'Drie à vier lagen overdag, zes à zeven 's nachts', klinkt het voorzichtig. Amy Lin heeft nog een belangrijke waarschuwing: 'Geen smokey eyes. Die wil ik niet zien.'


De terugvlucht naar Amsterdam staat onder leiding van supervisor Michael. Hij draagt een paarse das, de kleur van de hoogste rang. Hij schenkt glazen champagne in de businessclass en wordt dolenthousiast als hij hoort dat ik een bezoek heb gebracht aan het trainingscentrum. Hij had er, alweer ruim tien jaar geleden, 'een goede tijd'.


Ooit hing om het beroep van stewardess een romantisch zweem. Het hoorde in hetzelfde rijtje als dierenarts en actrice: wat schoolmeisjes willen worden.


Met de opkomst van budgetmaatschappijen veranderde dat. Het degelijke hesje van het EasyJetpersoneel en de vormloze jasjes van RyanAir spreken tot niemands verbeelding.


Misschien is dat de aantrekkingskracht van de Singapore Girl. Nog altijd gehuld in de traditionele sarong kebaya - dezelfde als in de jaren zeventig - doet zij denken aan de tijd dat de stewardess een immer vriendelijke en alleswetende hostess was; niet iemand die je zo snel en goedkoop mogelijk van de ene locatie naar de andere bonjourt.


Een imago dat tot en met deze terugvlucht wordt gekoesterd. Supervisor Michael heeft liever niet dat er foto's worden gemaakt van het personeel terwijl ze eten achter het gordijntje, uit het zicht van de passagiers. Ook absoluut geen foto's van de bedjes waarin de crew tussendoor een dutje doet. 'Dat ziet er niet glamourous uit.'


SINGAPORE SUCCESS

'Beste catering', 'meest bewonderde bedrijf in Azië', 'beste businessclass', 'beste werkgever', 'veiligste vliegmaatschappij', 'beste cabin crew'. Het is een kleine greep uit de prijzen die Singapore Airlines (SIA) dit jaar won. Veel van deze lof heeft zijn oorsprong in de intense training van 15 weken die alle Singapore Girls ondergaan. Bij KLM is de basistraining 6 weken.


SIA, in 1972 opgericht, is de derde maatschappij van Azië en een van de rijkste ter wereld. De maatschappij vliegt met 102 toestellen op 5 continenten. Ondanks de economische crisis steeg de winst van SIA in het eerste kwartaal van 2013, ten opzichte van 2012, met 56 procent naar 73 miljoen euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.