Gandalf was Nederlandse Charlie

Ooit had Nederland zijn eigen Charlie Hebdo. Dat was Gandalf, een nu vergeten 'sexatirisch' tweemaandelijks tijdschrift dat in de jaren zestig met humor en bijtende satire afrekende met politieke en religieuze heilige huisjes. Vanaf het eerste nummer in 1964 was ik een grote fan van het blad, niet alleen om de blote vrouwen, maar ook vanwege de absurdistische humor en cartoons van mensen als Reiser, 'Willem' Holtrop en George Wolinski.

Het blad van hoofdredacteur en oprichter Guus Dijkhuizen spotte met alles en iedereen. Met 'gewone' naaktfoto's hoefde je bij anti-estheticus Dijkhuizen niet aan te komen, hij zag vooral schoonheid in ouderdom en aftakeling en plaatste met regelmaat full-colourspreads van naakte, bejaarde en dikke vrouwen en, nog erger, bejaarde en dikke mannen als de 70-jarige 'Ome Joop' die pontificaal met zijn verschrompeld geslachtsdeel onder zijn bierbuik model stond voor de rubriek 'Ster van de Maand'.

Religie en Oranje werden naar hartelust bespot - en dat in een andere tijd dan nu waarin Lucky TV kan bespotten wie en wat ze wil (uitgezonderd de islam natuurlijk) zonder dat daar een haan naar kraait - nee, Gandalf wekte geen haat maar woede op, deed gekrenkte gelovigen naar de pen grijpen en werd door justitie fanatiek vervolgd en met regelmaat in beslag genomen of geweigerd door tijdschriftenwinkels. De BVD legde een dossier aan.

Bij een zoveelste rechtszaak sprongen grote namen uit de literaire wereld als A. Roland Holst, Jef Last, Jan Wolkers, Remco Campert, Adriaan Morriën en Simon Carmiggelt voor de compromisloze hoofdredacteur in de bres. De vervolgingen, aldus de schrijvers, gaan 'ten koste van de persvrijheid waarbij overleefde maatstaven worden gebezigd en met hinderlijke, veelal ridicuul aandoende mate van willekeur worden toegepast'.

In 1971 viel het doek omdat Dijkhuizen weigerde te buigen voor de commercie. Zijn poging om Gandalf te laten fuseren met het jongerenblad Aloha en het pornoblad Chick mislukte. Een opvolger heeft zijn blad nooit gekregen.

Nog jaren verschenen zijn filosofisch getinte bijdragen in de 'linkse' Chick van Joop Wilhelmus. Dijkhuizen had niets met de 'dubbelmoraal' van mijn 'rechtse' blad Candy, maar voelde zich ook niet te beroerd in 1971 een (goed betaalde) gastcolumn te schrijven waarin hij mij links en rechts om de oren sloeg: 'Waarom zijn de sexbonzen, de kerels die de sexblaadjes maken, zelf zo bang om in hun blote reet te gaan staan?' Ik beantwoordde Dijkhuizens kritiek door in Candy een naaktfoto van mijzelf te plaatsen, één jaar oud, liggend op een vachtje in de tuin.

Dijkhuizen, die zichzelf 'een puntenslijper voor stompe vooroordelen' noemde, schreef een aantal boeken, onder andere over zijn traumatische jeugd als van tehuis naar tehuis zwervende Amsterdamse oorlogswees, en richtte in 1984 in zijn woonplaats Velp het Kunsthuis 13 op, een bruisend centrum voor beeldende kunst en literaire evenementen. Bij zijn vertrek in 2001 kreeg de vrijdenker en anarchist een koninklijke onderscheiding opgespeld. Hij zag daar de humor van in.

Zijn blad Gandalf was de Nederlandse Charlie Hebdo, met dat verschil dat hoofdredacteur Guus Dijkhuizen in 2013 op 76-jarige leeftijd in bed overleed, aan de gevolgen van asbestkanker.

Peter J. Muller (www.peterjmuller.nl)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.