reportagegame based assessments

Gamend naar de top: ‘Helaas, je hebt geen visie’

Goed leiderschap is in crisistijd belangrijker dan ooit. Beschikken potentiële leiders over de juiste kwaliteiten om onder druk te presteren? De hoogste tijd voor een psychologisch spelletje.

Marleen Redeker en Tabitha Kortman hebben een leiderschapsgame ontwikkeld.  Beeld Guus Dubbelman
Marleen Redeker en Tabitha Kortman hebben een leiderschapsgame ontwikkeld.Beeld Guus Dubbelman

Aanvankelijk wilden Marleen Redeker en Tabitha Kortman hun leiderschapsgame laten draaien om de uitbraak van een pandemie. Iets ‘ebola-achtigs ofzo’. Maar dat leek allemaal toch wel erg onwaarschijnlijk en naargeestig bovendien. Nu de game af is, zijn de organisatiepsychologen blij dat ze het niet hebben gedaan, want dan hadden de testpersonen kunnen terugvallen op ervaring.

En dat is nou net niét de bedoeling van het spel, dat de top van het bedrijfsleven moet toetsen op leiderschapskwaliteiten. Door testpersonen helemaal op zichzelf terug te werpen en onder druk te zetten, zou volgens Redeker en Kortman moeten blijken of ze potentie hebben voor een functie in de raad van bestuur of -commissarissen. Hun game wordt al ingezet bij een van de grote Europese dienstverleners.

In een speciaal gebouwde bestuurskamer in het chique Amsterdam Oud-Zuid, beleeft de testpersoon (voor de gelegenheid uw verslaggever) haar eerste werkdag als ceo van Kumara. Een fictief bedrijf op een al even fictieve eilandengroep. In 3,5 uur zullen zowel de cognitieve vaardigheden worden getest als het gedrag. ‘Geen zorgen, er is geen goed of fout’, zegt Kortman als ze plankenkoorts vermoedt.

Zodra de deur achter haar in het slot valt, beginnen de cortisolwaardes al te stijgen. Via de computer komt de eerste opdracht binnen: over een half uur moet de knoop worden doorgehakt over de bouw van een luchtsnelweg, een kapitaal project waarvoor verschillende aannemers in de running zijn. Tijd om even rustig na te denken is er niet, want de mailbox stroomt ondertussen vol en de chat staat roodgloeiend.

Wat de directeur niet ziet, is dat de computer ondertussen alle handelingen nauwlettend monitort. Hoeveel schermen staan er open? Hoe lang staan ze open? Hoe vaak vraag je de personal assistent om hulp? In totaal worden er 120 metingen gedaan die zich vertalen in scores, zoals wendbaarheid, integriteit en denkvermogen. Wie niet doorvraagt is niet betrokken, wie te veel doorvraagt heeft geen executiekracht.

Prestaties

Game based assessments zijn niet nieuw. Ze worden bij onder meer Unilever, Deloitte en de gemeente Rotterdam al gebruikt om kandidaten met de juiste karaktereigenschappen en cognitieve vaardigheden te selecteren voor een functie. Wel nieuw is het gebruik van deze games voor topfuncties, zegt hr-specialist Bas van de Haterd. Die de ontwikkeling toejuicht.

‘Veel slechter dan we het nu in sollicitatieprocedures doen, kan niet’, vindt hij namelijk. ‘We selecteren op zaken die nauwelijks een voorspellende waarde hebben. We kijken naar de eerdere positie en niet de prestaties op die posities. Zo kan een minister die hard heeft gefaald altijd nog ergens burgemeester worden.’

Volgens Kortman en Redeker worden bestuurders nu vaak gekozen op basis van stereotype ervaring, kwaliteiten en uiterlijk. ‘Mannen boven de 50 hebben bijvoorbeeld sterkere leiderschapsassociaties dan vrouwen van 35’, zegt Redeker. Bovendien klimmen leiders vaak op zonder dat iemand zich openlijk afvraagt of ze daarvoor wel geschikt zijn. ‘Want hoe hoger je in een organisatie komt, hoe minder eerlijke feedback je krijgt.’

Crisis

Terug naar de bestuurskamer van Kumara, waar de deodorant van de kersverse ceo inmiddels flink op de proef wordt gesteld. Vijf minuten voor de deadline zijn nog niet alle stukken voor de luchtsnelweg binnen en dan komt de hr-directeur ook nog eens met een vervelende mededeling: er moet flink worden gereorganiseerd. Nee, echt? Nu?

In een crisis is goed leiderschap belangrijker dan ooit, zeggen Redeker en Kortman. ‘Als er onzekerheid is, wil je duidelijkheid en daarvoor kijk je naar de leider.’ De afgelopen maanden onderwierp de coronacrisis bestuurders van over de hele wereld dan ook aan een stresstest. Een met een hoge inzet: ze konden het verschil maken tussen leven en dood. Tussen een winstgevend en verlieslatend bedrijf.

Het bleek niet eenvoudig. Deels omdat beslissingen moesten worden genomen op basis van halve informatie, maar ook omdat er nu eenmaal geen blauwdruk is voor wie of wat een goede bestuurder is. Dat is namelijk sterk afhankelijk van de context, stelt Kortman. ‘Dankzij de strenge Chinese aanpak kunnen ze nu in Wuhan bijvoorbeeld weer feesten, maar die zou hier niet werken want dan komt iedereen in opstand.’

Bovendien vraagt elke fase om een andere aanpak. Waar in het begin van de coronacrisis executiekracht noodzakelijk was om bijvoorbeeld thuiswerkend personeel te voorzien van beeldschermen en laptops, komt het nu aan op iemand die kan verbinden. Redeker: ‘Mensen zijn eenzaam en steeds verder afgedreven van de organisatie, zij moeten weer het gevoel krijgen dat ze iets bijdragen.’

Volgens Van de Haterd vraagt een crisis om dusdanig andere kwaliteiten dat grote bedrijven en instanties er goed aan zouden doen een speciale crisismanager aan te stellen, zoals de Romeinen een dictator hadden in oorlogstijd. Mark Rutte zou daarvoor overigens nog best geschikt zijn, denkt Van de Haterd. ‘In vredestijd werd hem vaak verweten dat hij zwak was omdat hij geen idealen had, maar nu is dat juist handig. Daardoor ervaart hij het niet als een verlies als hij van mening moet veranderen omdat er nieuwe informatie is.’

Na ruim een uur zweten in de directiekamer van Kumara hebben Kortman en Redeker goed nieuws en slecht nieuws voor de verslaggever. Uit de eerste resultaten blijkt die 100 procent te scoren op executiekracht. Minder is de score op visie: nul procent. Ach, wie is er niet ver mee gekomen.

Meer over AI in sollicitatieprocedures

Voetballer of verkeersleider, de games van dit bedrijf laten zien of je brein past bij je werk.

Bij Unilever is de helft van alle managers vrouw dankzij kunstmatige intelligentie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden