Reportage Dubrovnik

Game of Thrones veranderde Dubrovnik in een onleefbare toeristenvesting

Het schilderachtige Dubrovnik in Kroatië was al een trekpleister. Maar sinds het stadje herkenbaar in beeld komt bij de serie Game of Thrones is er helemaal geen houden meer aan. De toeristenstroom is aangezwollen tot een ware plaag.

Toeristen poseren bij een oud fort in Dubrovnik, Kroatië, de stad waar een groot deel van de serie Game of Thrones is opgenomen. Beeld Julius Schrank

‘Herkennen jullie deze plek?’, vraagt gids Robert Simic halverwege zijn rondleiding door de stad die niet bestaat. De kortgebroekte Britten in zijn gevolg kijken om zich heen, naar het duizend jaar oude fort dat ooit een sleutelrol speelde in de oorlog tegen Venetië. ‘Is dit niet waar Sansa Stark bijna werd verkracht? In seizoen 2, aflevering 6?’

‘Als ik over Venetianen praat, zie ik de toeristen afhaken’, fluistert Simic terwijl zijn Britten selfies staan te schieten. ‘Dat komt omdat er geen Venetianen in Game of Thrones zitten.’

De Kroatische kuststad Dubrovnik is dankzij haar straten van kalksteen en haar majestueuze stadsmuren die uitmonden in de Adriatische Zee misschien wel de mooiste stad op aarde. Dubrovnik – behept met meer mooie uitzichten dan er ansichtkaarten voorhanden zijn – is zelfs dusdanig mooi dat Unesco in 1979 besloot het volledige centrum op de werelderfgoedlijst te plaatsen. Maar voor de klanten van stadsgids Simic veel relevanter: Dubrovnik is zo fotogeniek dat televisieproducent HBO er het leeuwendeel van de grootste televisieshow op aarde filmde: Game of Thrones – de serie waarvan het laatste seizoen vanaf maandag wereldwijd te zien is.

Dat heeft de stad geweten. Dankzij de tv-serie, die een heel nieuwe toeristenstroom op gang bracht naar de toch al drukke stad, is Dubrovnik verworden tot hetgeen Amsterdam, Barcelona en Venetië zo vrezen: de stad is geen stad meer, maar een pretpark. Of misschien nog wel erger, want als Disneyland net zo druk was als Dubrovnik, had de brandweer al lang ingegrepen. In 2018 kwamen er 1,27 miljoen toeristen in het historisch centrum met minder dan duizend inwoners. In juli en augustus kan het er zo stampvol toeristen zijn dat de wandeling door de 300 meter lange hoofdstraat 40 minuten kost.

Onleefbaar

‘Onze stad is in een paar jaar tijd totaal onleefbaar geworden’, zegt Nikolina Farcic, voorzitter van de vereniging voor toerismewerkers. ‘De bewoners van het autovrije, en dus moeilijk te bevoorraden centrum kunnen nauwelijks nog boodschappen doen: de supermarkten hebben niet genoeg capaciteit om tienduizenden toeristen per dag te bedienen. Na drie uur ’s middags zijn alle schappen leeg. Ook de prijzen stijgen in het zomerseizoen met wel 40 procent.’

Verder, zegt Farcic, rijzen de parkeerkosten de pan uit, staat er continu file op de toegangswegen en valt de stroom er regelmatig uit omdat er te veel airconditioners loeien. Ook is het riool van Dubrovnik al twee keer gescheurd, omdat er in augustus opeens zoveel toiletten werden doorgetrokken. De baai, waar dwerg Tyrion vluchtte na de moord op Koning Joffrey, kleurde niet langer azuurblauw, maar poepbruin.

‘Onze stad moet het al eeuwen hebben van contact en handel met buitenstaanders’, zegt burgemeester Mato Frankovic. ‘Toerisme is niet iets negatiefs. We hebben het alleen uit de hand laten lopen. Toen ik twee jaar geleden verkozen werd, trof ik een absolute ramp aan. Mijn voorganger wilde alleen maar meer, meer, meer – soms kwamen er wel tien cruiseschepen op één dag aan in de haven; tienduizenden mensen die vier uur in het centrum doorbrachten en weer weggingen. Dat wil ik stoppen. Kwaliteit moet belangrijker worden dan kwantiteit.’

Weinig wettelijke restricties

Van die verkiezingsbelofte kwam sinds hij in 2017 gekozen werd nog weinig terecht. Nog altijd zijn er nauwelijks wettelijke restricties voor het aantal cafés, hotels of restaurants in het oude centrum. Ook voert Frankovic geen ontmoedigingsbeleid voor diensten als Airbnb. Toen taxiservice Uber de markt in 2017 betrad, steeg het aantal taxichauffeurs in een jaar tijd van 250 naar 1.200. In datzelfde jaar trok Dubrovnik wederom 12 procent meer toeristen en ook in 2018 zette die groei door met 8 procent. Voor Unesco waren die cijfers dusdanig alarmerend dat het de stad waarschuwde: als er niet snel beterschap komt, verliest Dubrovnik haar werelderfgoedstatus.

‘Het toerisme aan banden leggen is voor iedere burgemeester lastig, omdat een grote meerderheid van de bevolking er geld aan verdient’, zegt stadsgids Simic terwijl zijn Britten op de foto mogen met het zwaard waarmee Jon Snow zijn eerste Witte Loper vermoordde. ‘Droogt de toerismestroom op, dan moeten bijna alle inwoners het met minder inkomsten doen.’

Daarom zegt burgemeester Frankovic dat hij ook in de toekomst filmprojecten als Game of Thrones zal blijven verwelkomen, zoals recent Star Wars en Robin Hood. Het staat haaks op zijn verkiezingsbeloftes, want uit schattingen blijkt dat het aantal toeristen jaarlijks met 10 procent is toegenomen sinds Game of Thrones voor het eerst te zien was. Een van de grootste touroperators van Dubrovnik bood afgelopen zomer 18 Game of Thrones-tours per dag aan van ongeveer twintig toeristen per groep. Ter vergelijking: hun historische stadswandeling moest het met gemiddeld vijf gasten per dag doen.

Surrealistische stad

Het maakt van Dubrovnik een surrealistische stad – een stad die in de eindfase van haar bestaan lijkt te verkeren, omdat zij zowel stervensdruk als verlaten is. Zo’n tien jaar geleden woonden er nog vijfduizend Kroaten in het oude centrum, daar zijn er nu minder dan duizend van over. ‘Ik snap dat wel’, zegt Nikolina Farcic, in haar appartementengebouw de enige overgebleven vaste bewoner. ‘Op de trappen van mijn huis kan ik precies horen hoe laat het is dankzij het geratel van alle rolkoffertjes die de ochtend- of juist de middagvlucht moeten halen.’

Alle families uit haar jeugd zijn inmiddels verhuisd naar plekken ver buiten het centrum, omdat verhuur aan toeristen veel lucratiever is dan er zelf wonen. Farcic liet nog buttons maken met de tekst: ‘Ik verhuur niet’ – een soort miniprotest van bewoners die weigeren te vertrekken, maar dat protest mislukte. ‘We hebben in totaal vijftig buttons kunnen uitdelen. Alle anderen hadden hun huis al lang op Airbnb staan.’

Lees verder: Het slotseizoen van Game of Thrones gaat beginnen: de meest prangende vragen beantwoord

Met voor de onwetenden: Game of Thrones, is het te laat om in te haken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.