Galbult verdwijnt door goed gesprek

Veel huidaandoeningen ontstaan door stress en emoties. Smeersels helpen dan ook maar ten dele om de huid te herstellen. Een bezoek aan de psycholoog is een veel betere remedie tegen galbulten, eczeem en psoriasis....

DE HOND MOET een gevoelig wezen zijn, want hij krabt zich veel. Althans als voor honden hetzelfde geldt als voor mensen, bij wie jeuk sterk door de geest wordt gestimuleerd. Colleges over schurft bijvoorbeeld, bezorgen medische studenten heel wat rode krabplekken en wie op een feestje over vlooien en luizen begint, weet zich binnen korte tijd omringd door een krabbend publiek.

Blozen van schaamte, jeuk van de zenuwen, zweten van angst, bulten van de spanning. Het zijn uitingen dat huid en emoties sterk met elkaar verbonden zijn. Ook huidziekten hebben veel te maken met emoties. Bij ongeveer eenderde van de huidaandoeningen, zoals psoriasis, eczeem en galbulten zijn psychische factoren in het spel. Toch zijn er maar weinig huidartsen die hun patiënten naar psychiater of psycholoog sturen.

Ten onrechte, meent psycholoog dr W. van der Schaar. Hij vroeg de dermatologen van de polikliniek huidziekten van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam bij te houden of zij dachten dat emotionele factoren een rol speelden bij de ziekte en het ziekteverloop van hun patiënten. Zo kreeg hij informatie over ruim duizend patiënten.

Vrijdag promoveerde Van der Schaar aan de Universiteit van Amsterdam. Hij concludeert dat emoties en gedragskenmerken niet alleen belangrijk kunnen zijn bij het ontstaan van huidaandoeningen; ze kunnen ook genezing in de weg staan, of het terugkomen van de ziekte bevorderen.

Bijna een eeuw eerder waren psychoanalytici de huidartsen al voor gegaan bij het verbinden van huidafwijkingen en emoties. Rosasia, een rode, vlindervormige verkleuring rond de neus door beschadigde bloedvaatjes in de huid, zagen zij als een gevolg van overmatig blozen - een teken van emotionele conflicten. En het plotseling opkomen van galbulten (een blaasachtig soort muggebulten op de huid) noemden ze 'onderhuids huilen'.

Onder stress kan de huid verkleuren. Niet alleen wit wegtrekken door het sluiten van de bloedvaatjes, maar blijvend verkleuren. Zo bestaat angst-melanose, waarbij gepigmenteerde vlekken ontstaan bij mensen die tijdens bombardementen in schuilkelders verbleven, die op het laatste moment ontsnapten aan een wisse executie, of die landurig in de frontlinie vochten.

Spanningen kunnen iemand behalve een 'punthoofd' ook grijze haren bezorgen. Marie Antoinette, echtgenote van Lodewijk XVI, zou van de ene dag op de andere grijs zijn geworden, toen ze van de republikeinen hoorde dat ook haar kop moest rollen.

Een sterk verhaal, maar niet onmogelijk, want grijze haren vallen minder gemakkelijk uit dan gepigmenteerde haren. En stress kan de gepigmenteerde haren massaal doen uitvallen, waardoor er relatief veel grijze overblijven. Dat het echter al direct gebeurde in de nacht nadat Marie Antoinette haar doodstijding te horen kreeg, is onwaarschijnlijk.

Ook bij galbulten zijn vaak emoties in het spel. Ze kunnen van de ene seconde op de andere als muggebulten opkomen tijdens emotionele gebeurtenissen of herinneringen. Het is onbekend hoeveel mensen last hebben van deze rode, jeukende bultjes; waarschijnlijk is dat meer dan drie procent van de bevolking.

Eczeem - een huiduitslag die vaak met spanning gepaard gaat - treedt op bij vier procent van de bevolking en is daarmee de meest voorkomende huidaandoening. Psoriasis, een vaak pijnlijke huidschilfering, treft zo'n drie procent, in meer of mindere mate.

Wie geen aanleg heeft voor psoriasis, galbulten of eczeem, zal zo'n aandoening nooit krijgen. Voor wie echter wel voorbestemd is, kunnen psychologische factoren cruciaal zijn bij het opkomen van de aandoening, of het chronisch optreden ervan.

Van psoriasis bijvoorbeeld is bekend dat de ernst ervan gedurende het leven op en neer gaat en dat zij toeneemt onder geestelijke druk. Bij deze aandoening delen de huidcellen op bepaalde plaatsen sneller dan gewoonlijk. Daardoor ontstaan schilfers.

Op plaatsen die onder fysieke druk staan, delen de huidcellen zich sowieso al sneller. Vandaar dat ellebogen, billen en knieën vaak de meest ernstig aangedane lichaamsplekken zijn. Ook geestelijke spanning blijkt de celdeling te stimuleren.

Hoe psychische spanning psoriasis en andere huidafwijkingen kan verergeren, is niet duidelijk. Bij de ontwikkeling van het embryo ontstaan zenuwstelsel en huid uit hetzelfde weefsel, waardoor ze sterk met elkaar verweven zijn.

Er zijn ook aanwijzingen voor een direct verband tussen de zenuwen en de plaats waar de huidziekte zich manifesteert. Zo bleken bij psoriasis-patiënten bij wie zenuwbanen waren beschadigd door een ongeval, de verschijnselen te verdwijnen op die delen van de huid die niet meer door de beschadigde zenuwen konden worden bediend.

Stress en gedrag hebben ook consequenties voor het gemak waarmee huidziekten de kop opsteken. Frunniken en friemelen dienen in hoge mate als afleiding voor stress en frustraties. Zelfs een poes die een vogeltje vlak voor zijn neus ziet ontsnappen, put zich daarna uit in eindeloos gewas en gepoets alsof zij het diertje toch heeft verschalkt. Om de stress af te leiden, meent Van der Schaar.

'Mensen doen dat ook en ze zijn verder uitermate gevoelig voor oneffenheden op hun huid. Dus wat is er effectiever dan aan zo'n korstje of bultje te gaan pulken?' En daarmee ontstaat een vicieuze cirkel. Het bultje - al dan niet ontstaan onder invloed van stress - wordt bekrabd, gaat jeuken of bloeden, raakt geïnfecteerd en wordt daarmee een nog groter object voor een aanval van krablust.

Zweten, eveneens een stressverschijnsel, kan ook zo'n cascade van gebeurtenissen in gang zetten. Want zweet kriebelt de huid, wat uitnodigt tot krabben. De huid raakt daardoor een beetje beschadigd en het zweet kriebelt nog erger, veroorzaakt zelfs een branderig gevoel, wat noodt tot nog harder krabben.

Door dit vicieuze element in de relatie tussen huidaandoening en emoties, kunnen huidziekten chronisch worden. Huidartsen hebben de neiging vooral met medicijnen en smeersels te behandelen. Psychotherapie komt meestal pas aan bod als deze middelen gefaald hebben, of als de arts een duidelijke gedragsstoornis constateert.

Ten onrechte, meent Van der Schaar. 'Als huidartsen bij eenderde van hun patiënten psychische componenten vermoeden, dan zouden ze veel vaker behalve een geneesmiddel voorschrijven ook aandacht moeten besteden aan die psychische aspecten. Bijvoorbeeld door iemand met eczeem niet alleen corticosteroïden te geven, maar hem ook naar een psychotherapeut te sturen om zijn krabgewoonte te beïnvloeden.'

Nu komt slechts drie procent van de patiënten met huidklachten bij de psycholoog terecht. Van der Schaar heeft niet onderzocht of patiënten die wel naar een psycholoog gingen eerder van hun huidproblemen af waren, of minder snel terug kwamen met hernieuwde klachten. Daarvoor was het aantal naar hem verwezen patiënten te gering en de periode van studie (een jaar) te kort.

Wel bleek de patiëntengroep waarvan de dermatologen meldden dat er een belangrijke relatie was met psychologische kenmerken, vaker voor controle op de polikliniek te komen. Dit lijkt een bevestiging van Van der Schaars stelling dat psychische kenmerken het herstel van de huidzieke kunnen vertragen.

Maarten Evenblij

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden