Galactische glitterdisco

Ruimtevaart en discomuziek zijn een match made in heaven. Chris Buur zet hun tien mooiste liefdesbaby's onder elkaar.

'Dataverkeer via discobol', kopte de wetenschapspagina van de Volkskrant afgelopen maandag. 'In space', had daar nog achter kunnen staan. Italiaanse fysici claimen een manier te hebben gevonden om spiegelbolvormige satellieten heel zachtjes met lasers te beschijnen en op deze manier zogenaamde quantumcodes ongeschonden heen en terug naar de aarde te sturen. Het moet een doorbraak betekenen in veilige datacommunicatie.


Heel goed nieuws voor een eventueel toekomstig, globaal quantuminternet. Maar ook goed nieuws voor de discobol in space, die hiermee weer terug in de belangstelling staat. Want het is juist het verbond tussen disco en de ruimte dat in dit nieuwsbericht zo tot de verbeelding spreekt. En dat is niet voor niets, want discomuziek en ruimtevaart hebben korte tijd een bijzonder hevige fling beleefd.


Die fling ontstond niet eens zozeer doordat er écht discobollen boven de aarde zweven. Vanaf de jaren zeventig hebben Fransen, Amerikanen, Italianen en Japanners glitterende ballen de ruimte in geschoten, bolvormige satellieten, in grootte variërend van een voetbal tot de wereldbol van Atlas op het Paleis op de Dam. Ze zijn bedekt met spiegeltjes of reflectoren en zijn bedoeld om de aardbol op te meten door er laserstralen op te laten weerkaatsen. En nu worden ze dus gebruikt voor quantumcommunicatie.


De echte liefde was niet die van de ruimtevaart voor discobollen, maar van disco voor de ruimtevaart. Tussen 1977 en 1980 kon je zelfs spreken van een heus subgenre, de spacedisco. De vonk die deze gekte opstartte, was een ándere popculturele aardverschuiving dan de NASA-activiteiten: Star Wars.


De esthetiek van Star Wars, een van de succesvolste films aller tijden, had een diepe impact. Voor het eerst werd de bioscoopbezoeker zo massaal en compleet een andere, perfecte wereld voorgetoverd, die zijn aantrekkingskracht ontleent aan de indruk dat alles er zo opgepoetst en metaalglanzend bij ligt - een extravagante, hoogtechnologische droomwereld.


Net als disco, eigenlijk. Disco is in de kern diep escapistische muziek, de eerste dansmuziek speciaal ontworpen om in een eindeloze mix de hele nacht op door te dansen, opgegroeid in gayclubs en groot geworden in decadente jetset-etablissementen, waar je je kon verliezen in hitsige drugsdromen, ver, ver weg van de saaie, grauwe buitenwereld. Mind you, dit waren ook de jaren van punk, no future, een rauw, vervallen en misdadig New York, mijnwerkersstakingen en andere sociale ellende.


In contrast met die mistroostigheid beleed disco een opzettelijk naïef vooruitgangsgeloof. Het was de muziek van lekker, lekkerder, lekkerst - alle middelen werden ingezet om de muziek zo smakelijk mogelijk te laten klinken. De technologie werd daarom voluit omarmd. Hele orkesten werden de studio ingereden voor satijnen strijkers en glanzende koperpartijen, alles in zo hoog mogelijke opnamekwaliteit voor de volmaakte geluidsbeleving. Ook de synthesizer werd tot in zijn bizarste knopjes uitgeprobeerd, voor hoogpolige geluidstapijten en de heerlijkste, gladste bliepjes om de oren te masseren.


Het was die technodroom waarin de disco de sciencefiction vond. En natuurlijk in het feit dat je je in glitterende sf-pakjes zo fijn excentriek kon uitdossen, plus dat disco heerlijk ordinair-commerciële muziek is, nooit te beroerd om hier en daar een trendje te jatten om dat tot de laatste cent uit te melken, zoals Star Wars en de daaropvolgende sciencefictionopleving in de bioscoop en op tv.


Dus doe, voor de ultieme eind-jaren-zeventig-beleving, het volgende. Zoek de paradijselijkste locatie bij u in de buurt. Ga naar heavens- above.com, de site waarop u satellieten kunt traceren, en zoek op tijdens welke zomernacht een van de discobollen komt overvliegen. Bijvoorbeeld de Italiaanse LARES of, ook een fraai exemplaar, de Japanse EGP (ook wel 'ruimtehortensia' genaamd). Neem op de zomernacht naar die paradijselijke locatie uw verrekijker mee en een boombox. Speel daarop deze playlist af, tevens een korte geschiedenis van de spacedisco.


Heel eenvoudig: de Amerikaanse discoproducer Meco raakte overweldigd door Star Wars, zag de film vier keer, regelde fluks de rechten op de filmmuziek van John Williams, maakte er een discoversie van en scoorde er een, zoals dat heette, kneiter van een nummer 1-hit mee. Voor spacedisco overigens nogal lomp, maar natuurlijk wel lekker orkestraal met leuke bliepjes.


Van de oervader van de synthesizerdisco. Italiaan met Duits accent, vervormd tot blikken vocoderstem, gelegd over een deken van het soort kunstmatige klanken waarbij inwoners van 1977 zich De Toekomst voorstelden.


Meco - Star Wars Theme (1977)


Fransman Marc Cerrone is een van de invloedrijkste discoproducers ooit en dit is zijn chef d'oeuvre - een indrukwekkend gladgepolijst klinkende stamper vol futuristische geluidjes. Bekijk ook even de originele clip op YouTube. We zeggen er niks over. U zou het


toch niet geloven.


Giorgio Moroder - From Here to Eternity (1977)


Dit Franse duo maakte smakelijk diep bassende synthesizerdisco die zijn tijd ver vooruit was. Je hoort onmiddellijk hoe het ritme van dit nummer ABBA's Does your mother know beïnvloedde. En kijk naar de clip en je ziet de wortels van Daft Punk: Fransen met spacehelmen!


De Duitse discosuperhelden stapten uiteraard ook in de spacecapsule, met het album Nightflight to Venus, gestoken in een zilverblauwe hoes met het viertal omgeven door glitters en sterren. De titeltrack kwam nooit op single uit, maar is veel leuker dan die pismelige klompendansdeuntjes waar ze berucht om werden.


Nederlandse spacedisco van Robbie van Leeuwen, die daarvoor wereldsucces had gehad met Shocking Blue (Venus!). Héél vreemd klinkende band, dat Mistral, met fantastisch ongebruikelijke muzikale combinaties, nogal ondergewaardeerd ook. Dit nummer is een heerlijk relaxt shuffeltje met latingitaren en spacegeluiden op een rocksteady-reggaeritme. De eerste regels vatten het humeur van de spacedisco samen: 'I had a lovely dream last night, about an interplanitary flight.'


Cerrone - Supernature (1977)


Space - Magic Fly (1977)


De droomman van de Franse Sheila (oh, dat accent!) is een ruimtereiziger. Door discofunk-koningen Chic gladgeproduceerd tot een zijdezachte rollebolpartij tussen de satijnen lakens. In 2001 nog gecoverd tot Crying at the Discotheque door campgroepje Alcazar.


Boney M - Nightflight to Venus (1978)


Geflopte tweede single van de man die wereldberoemd werd met de hit Popmuzik. Misschien wel de twinkelendst klinkende plaat ooit, alsof je met je wang langs een koperen bol gaat - M was een virtuoos in de opnamestudio. Britse intellectuelendisco.


Mistral - Starship 109 (1978)


Spacer - Sheila B Devotion (1979)


M - Moonlight and Muzak (1979)


The Jacksons - Can You Feel It (1980)


Late inhaker van de Jacksonfamilie. Staat helemaal bol van de rare geluiden en de bijbehorende clip was een fantasie die de Jacksons voorstelden als met sterrenstof strooiende reuzen uit de ruimte. Uiteraard bijeengedroomd door Michael Jackson, uitgevoerd door special effectswizard Robert Abel.


Daft Punk - Contact (2013)


Popcultureel lijkt de cirkel rond. In het tijdperk dat de glitterballen-in-space weer terug zijn, maakte Daft Punk hét succes van 2013: een ode aan de oude spacedisco, inclusief hommage aan en samenwerking met Giorgio Moroder, met het album Random Access Memories. Albumafsluiter Contact begint met de geluidsopname van een astronaut die iets meent te zien dat, nou ja, eigenlijk best zo'n discobol from space zou kunnen zijn.


Playlist


Chris Buurs toptien van de spacedisco staat met nog wat extra nummers in een mooi Spotify-afspeellijstje op: volkskrant.nl/spacedisco. Met ook de YouTube-clips.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden